افغان دیالک

مرکز ملی گفتگوی آزاد بین الافغانی

     ناگفته‏هاى جنبش روشنفكرى افغانستان

 =============================

                                                                                            دفترنخست

  ----------------------------------------------------------------------------------------------

    سيّد محمّد رضا علوى

     كانون همبستگى روشنفكران افغانستان

     ناگفته‏هاى جنبش روشنفكرى افغانستان

     تاريخ ملى - 3

     دفتر نخست

     550  صفحه - رقعى

     چاپ  دوم  -  بهار  1390

     قيمت  500  افغانى  -  يا معادل

     شمارگان 2000 نسخه

     چاپ  طلوع 

     ISBN      964 - 7165 - 79 - X

     ناشر : مؤسسه خدمات فرهنگى باران

     كليه‏ى حقوق براى ناشر محفوظ است

     آدرس پست الكترونيك:

   E: Mail - Alavi @ Yahoo.com 

 =================================

   با  سنگِ روزگار ، سرِ پُر غرورِ ما

 صد بار خون‏چكان  شد و  يك بار خَم نشد

 ========================

  «ملت افغانستان بعد از هر غسل خون و آتش همان پيراهن چركين گذشته را به‏تن مى‏كند.»

                                           «مير غلام محمد غبار»

==============================================

سخن نویسنده :

 روشن‏فكر «افغانستانى» بذرى در شوره‏زار است . به‏تعبيرى فرزند ناخلف و نابهنگام زمان. شايد هم به‏دليل كمبود منابع روشن‏فكرزا در كشور ، بتوان گفت : «مولودى نارس و ناقص‏الخلقه» مى‏باشد ؛ زيرا بنا به‏هزار و يك دليل كه مهم‏ترين آن به‏ضعف كمى و كيفى طبقه‏ى متوسط (بورژوا) در كشور معطوف است ؛ هم در توليد «فكر» هم در تشخيص جايگاه واقعى خود ، هم در امر برقرارى تماس با مخاطبان و هم در امر مسئوليت‏پذيرى نسبت به‏كنش و منش خويش ، همواره مشكل داشته است .

 مع‏الوصف : «صد هزاران سر در اين ره گوى  شد» ... چه خون‏ها كه در اين راه نثار گرديد ؛ چه زندان‏ها ، شكنجه‏ها ، محروميت‏ها ، تهمت‏ها ، ناسزاها و آوارگى‏ها در اين راه تحمل شد ؛ تا مردم كشور بتوانند با الفباى دموكراسى آشنا گردند .

  اين جنبش در سه مرحله قابل بررسى است :

 1  -   عصر پيش‏مكاتب (با هدف  مشروطه‏خوهى)  ؛

 2  -   عصر مكاتب  (با اهداف برابرى‏طلبانه)  ؛

 3  -   عصر فرامكاتب  =  انفجار اطلاعات ، ليبرال دموكراسى ، زندگى‏ء آگاهانه بر مبناى رقابت آزاد...

                                                                            «از متن كتاب»

 ================================================

  آن چه هست :

  

 وطن من    11

 جهان  ما   17

                    بخش  اول   37

 نخستين  صدا   37

 بازى‏هاى  محلى   41

 خاكسترِ  گرم   43

 48   1350

 كابل   51

 قندهار   54

 لاشه يك تمدن مرده   55

                                  بخش  دوم   59

 مدرسه  عباسقلى خان   59

 آتش  پنهان   63

 بازگشت به‏خويش   66

 نوسلفى، يا اسلام منهاى  روحانيت   70

 سيّد جمال ، و انكار تقليد از مراجع سنتى   73

 چهره منطقه  ديگرگون  مى‏شود   79

 چرخش‏هاى داوود خان   81

                                    بخش  سوم   85

 خط  سوم   85

 افغانستان  در سياه‏ترين  دوران  تاريخ   97

 بلخى  و  بازگشت به‏خويش   101

 بلخى  به‏حيث  «يك مكتب»   103

 بلخى  و  «عرفان گرم»   104

 كارنامه  «كانون مهاجر»   120

 " كانون مهاجر "  و  سانتيمانتاليسم   133

 يك بستر  و  چند  رؤيا   137

                                    بخش  چهارم   145

 تاريك‏خانه   سياست   145

 جريان‏هاى سياسى تاريخ معاصر افغانستان   147

 اوضاع در ميان اهل تشيع   157

 شقاق در جنبش  شيعى   161

 آرايش نيروهاى سياسى كشور   163

 ائتلاف‏ها و اتحادها   171

                                  بخش   پنجم   173

 روزهاى  بى‏فردا   173

 آن سوى  بهشت   193

 پاسداران جهاد   227

                                    بخش   ششم   231

 بسوى  فردا   231

 سازمان  مجاهدين  مستضعفين   231

 جنبش مسلمانان مبارز   249

 «صف»   251

 روابط  مجاهدين  مستضعفين  با  كانون مهاجر   254

 الحديد   257

 جنبش  اسلامى  مستضعفين   259

 انجمن سوم حوت   265

 افغانستان  آزاد   266

 حزب  وحدت  اسلامى   266

 اسلام  مكتب  توحيد   267

 حلقه  «طرفه»   268

 قيام  اصلاحى  سيّد  بهاءالدّين  مجروح   269

 جناح  «چپ»  سازمان نصر   271

 سازمان نصر در مسير تركستان   275

 شمه‏ى از استراتژى  «طرح تعفن»   282

 بيمارى  «لومپن‏شووينيسم»   292

 فاكت‏هاى از  23 سنبله   296

 مناسبات با حزب اسلامى   304

 قيام  توحيدى  مستضعفين   316

 جنبش  روشنفكران  ملى   317

 فصل  پنهان   319

 در كوران  عمل   321

 يك گام  به‏پس ،  دو گام به‏پيش   328

 در  حركت اسلامى   333

 در تدارك  حزب  بزرگ   339

                                  بخش  هفتم   347

 علاييم  خستگى  يك مبارز   347

 قديس  واقعى   357

                               بخش   هشتم   363

  پاييز  خشم   363

 انسداد دفتر كانون مهاجر   371

 فصل  بى‏پايان   376

                                          بخش   نهم   377

 معمّاى  هاشمى   379

 سه سند از «خاطرات آيةاللّه منتظرى»   385

 هاشمى چه مى‏خواست ؟   390

                                     بخش  دهم   413

 ترديدها و چرخش‏ها   413

 «جهان  نو»   420

 مصالحه  ملى   423

 در  هرات   426

 در  كابل   429

 در مزار  شريف   431

 در  پلخمرى   433

 باز هم كابل   437

 امپراطورى  آسمانى   441

 در شهر ايبك   449

 از خرم و سارباغ  تا كابل   453

 دكتر نجيب در مشهد   456

 سقوط  خوست   459

                                    بخش   يازدهم   461

 كابل  عصر  نجيب   461

 دموكراسى  جزيره‏اى   467

 اشك‏ها  و  لبخندهاى كابل   469

 وداع  با  كابل   471

                               بخش   دوازدهم   475

 شبح  مائوئيسم   475

 مائوئيسم از نگاه نزديك   483

 اپورتونيسم " شعله‏اى " و فرصت‏هاى دست دوم   488

 كارنامه   489

 در بازار آشفته   493

 نه سنت، نه مدرنيسم !   502

 جامعه‏ى باز و دشمنان آن   505

 فضاى حياتى   507

                               بخش   سيزدهم   509

 سايه‏روشن‏هاى  جنبش روشنفكرى   509

 تأملاتى پيرامون شرح وظايف روشنفكران   519

 اسناد و ضماييم   529

 نمايه   542

 ========================

           وطن  

---------------------------

     ز تو ثروت نمى‏خواهم ، وطن استى بس است

                                          «بازار صابر»

 

 وطن " من "                    با ساحه‏ى (تقريبى)  800/000  كيلومتر مربع ، بين 60 درجه، 35 دقيقه و 75 درجه ، 50 دقيقه‏ى طول البلد شرقى و نصف‏النهار گرنويچ و 29 درجه ، 30  دقيقه و 38 درجه ، 30 دقيقه عرض البلد شمالى واقع است. و در كمربند ايران ، عراق ، سوريه ، تونس ، درياى مديترانه ، نواحى جنوبى آمريكا، ژاپن و نواحى مركزى چين قرار دارد. طول سرحدات آن 5308 كيلومتر مى‏باشد. در داخل اين سرحدات  (در حال حاضر) بيش از 30 ميليون نفر زندگى مى‏كنند. نام‏هاى تاريخى اين وطن عبارت‏اند از :

 1  -  آريانا :             از عهد اوستا (هزار سال قبل از ميلاد) تا قرن پنجم ميلادى .

 2  -  خراسان :          (مطلع الشمس) از قرن سوم تا قرن نوزدهم ميلادى .

 3  -  افغانستان :       از قرن نوزدهم ميلادى تا كنون .

 «اين وطن»    در طول تاريخ دراز و پر افتخار خويش نقش‏هاى بزرگ و تعيين كننده‏ى جهانى و منطقوى ايفا نموده و سهم شايسته در پيدايش و پويش تمدن بشرى دارد ؛ اما، اكنون بيمار است.

 تمدن‏ها  :             ... " پيش‏ويدى " ، " ويدى " ،  " بخدى " ، " اوستايى " ، " اسكايى " ، "سلوكى  "  ، " بودايى " ، " ...  و " اسلامى " .

 حكومت‏ها و امپراطورى‏ها  ؛  پيشروى‏ها ، پس‏روى‏ها  :          ... " آريايى بخدى " ، " پارادات‏ها " ، " كاويانى‏ها " ،  " پيشدادى‏ها " ، " كيانى‏ها " ، " اسپه‏ها " ، " ترى توناها " ، " يانى‏ها " ، " هخامنشى‏ها  " ، " مقدونى‏ها  " ، " سلوكى‏ها  " ، " كوشانى‏ها  " ، " يفتلى‏ها " ، " ساسانى‏ها " ، " كابلشاهان  " ، " اعراب  = اموى‏ها " ، " عباسى‏ها ... از سال 22 الى 205 هجرى سر و كار افغانستان با امراء و خلفاى عرب بود. رجال افغانى چون برمكيان ، طاهريان ، خاندان سهل و دها نفر از اين قبيل به‏حيث حكام كشورى داخل دربار خلافت شدند و زبان درى با قبول لغاتى از عربى به‏حيث زبان دربار و علم پذيرفته شد. در سال 253 هجرى يعقوب ليث صفارى نخستين حكومت مستقل افغانى را در زرنج (سيستان) بنياد نهاد و مورد مدح و تمجيد شاعران پارسى‏گوى چون صيف سيستانى و حنظله‏ى باغيسى قرار گرفت. از اين پس ، طبق مندرجات منابع تاريخى، جدول اسامى امراء ، سلاطين ، شاهان و رئساى جمهور افغانى بدين‏ترتيب اند: )

( در تهيه‏ى اين جدول از آثار متعدد «غبار» و احمد على كهزاد مدد گرفته شده است . )

 الف  -  سلسله‏ى  صفاريان :                  يعقوب بن ليث صفارى (از سال 253 تا 265 ه ق) عمر بن ليث صفارى (از 265 تا 287 ه ق) طاهربن محمد بن عمرو صفارى (از 287 تا 291 ه ق)

 ب  -  سلسله‏ى سامانيان :                   امير اسماعيل سامانى (از 279 تا 295 ه ق) امير احمد سامانى (از 295 تا 301 ه ق) امير نصر سامانى (از 301 تا 321 ه ق) امير نوح سامانى (از 331 تا 343 ه ق) عبدالملك سامانى (از 343 تا 350 ه ق) امير منصور سامانى (از 350 تا 366 ه ق) نوح دوم (از 366 تا 387 ه ق) منصور دوم (از 388 تا 389 ه ق) عبدالملك دوم سامانى (از 389 تا 389 ه ق)

 ج  -  سلسله‏ى غزنويان :                               امير الپ‏تكين  (سال جلوس 351  ه ق) ابو اسحاق (جلوس 352 ه ق) پلكاتگين (جلوس 355  ه ق) بريتگين (جلوس 364 هق)  امير سبكتكين (جلوس 366  ه ق) سلطان محمود (جلوس 387 ه ق) سلطان مسعود (جلوس 421  ه ق) امير محمد (جلوس 431 ه ق) سلطان مودود (جلوس 434  ه ق) مسعود ثانى (جلوس 441  ه ق) امير على (جلوس 442 ه ق) عبدالرشيد (جلوس 443 ه ق) امير فرخ زاد (جلوس 444  ه ق) ابراهيم (جلوس 445  ه ق) مسعود ثالث (جلوس 492  ه ق)  شير زاد (جلوس 508  ه ق) ارسلان شاه (جلوس 509  ه ق) بهرام شاه (جلوس 512 ه ق) خسرو شاه (جلوس 544 ه ق) خسرو ملك (جلوس 598 - 551  ه ق)

 د  -  سلاطين غورى :                    سلطان علاءالدّين حسين جهانسوز  (سال جلوس 551 - 503 ه ق) ملك سيف الدّين محمد بن علاءالدّين (جلوس 558 - 551 ه ق) سلطان غياث الدّين محمد بن سيف الدّين (جلوس 598 - 558  ه ق) سلطان شهاب الدّين ابوالمظفر سام بن سيف الدّين (جلوس 602 - 598 ه ق) امير محمودبن سلطان غياث الدّين (جلوس 609 - 602 ه ق) بهاءالدّين سام ابن محمود (جلوس 607 ه ق)  آتسز بن علاءالدّين (جلوس 611 - 607 ه ق)

 ه   -   خوارزمشاهيان  :                 قطب الدّين محمد بن انوشتكين غرجه (سال جلوس 521 - 461 ه ق) آتسز بن قطب الدّين محمد (جلوس  551 - 521  ه ق) ايل ارسلان بن آتسز (جلوس 558 - 551 ه ق) سلطان شاه بن ايل ارسلان (جلوس 589 - 558 ه ق)  علاءالدّين تكش بن ايل ارسلان (جلوس 596 - 589 ه ق) سلطان علاء الدّين محمد بن تكش  (جلوس 617 - 596 ه ق) سلطان جلال الدّين بن علاء الدّين محمد (جلوس 622 - 617 ه ق) 

 و  -   حكمرانان مغولى :                        چغتاى خان  (سال جلوس 624 ه ق) قراهلاكو (جلوس 639 ه ق) يسرع منكو  (جلوس 645 ه ق)  قراهلاكو  (مكرر) (جلوس 650 ه ق) ارغان خاتون (جلوس 650 ه ق) الكوخان (جلوس 659 ه ق) مبارك شاه (جلوس 664 ه ق) براق خان (جلوس 664 ه ق)  نكپاى خان (جلوس 668 ه ق) تغاتيمور (جلوس 670 ه ق) دعاخان (جلوس 672 ه ق) كنجوك خان (جلوس 706 ه ق)  تاليكو (جلوس 708 ه ق)  كبك خان (جلوس 709 ه ق) يسون چغا (جلوس 709 ه ق)  كبك خان (مكرر) (جلوس 718 ه ق) الچحى كداى (جلوس 721 ه ق) دعا تيمور (جلوس 721 ه ق) ترما شيرين خان (جلوس 720 ه ق) سنجر (جلوس 720 ه ق)  جنگلى شى (جلوس 734 ه ق) بوزون (جلوس 735 ه ق)  ليون تيمور (جلوس 729 ه ق) على اغتاى (جلوس 740 ه ق) محمد (جلوس 742 ه ق)   قازان (جلوس 744 ه ق) داشمند به‏اغتاى (جلوس 747 ه ق) بيان قلى (جلوس 760 -  749 ه ق) 

 ز  -   پادشاهان تيموريه :                        شاهرخ ميرزا  (سال جلوس  850 -  807 ه ق) الغ بيگ (جلوس 853 - 850 ه ق) بابر ميرزا  (جلوس 861 - 854 ه ق) ابو سعيد (جلوس 872 - 863 ه ق)  سلطان حسين ميرزا (جلوس 911 - 872 ه ق) بديع الزمان (جلوس 920 - 911 ه ق) 

 ح  -   نفوذ صفوى‏ها :                        (صفوى‏ها از سال 937 الى 1135 بربلاد فارس حكومت داشتند) حكومت صفوى با دولت‏هاى بابرى هند در شرق ، و دولت ازبكيه در شمال ، برسر افغانستان رقابت مى‏نمودند . 

 ط  -    پادشاهان هوتكى  :                      ميرويس (سال تأسيس 1121 ه ق) مير عبداللّه (جلوس 1127 ه ق) شاه محمود (جلوس )...)113 ه ق)  شاه اشرف (جلوس 1137 ه ق) شاه حسين (جلوس 1151 - 1142 ه ق)

 ى   -  امراء ابداليه‏ى هرات :              عبداللّه خان بن حيات سلطان )1129 - ه ق) زمان خان بن دولت خان )1132 - ه ق) محمد خان بن عبداللّه خان )1135 - ه ق) ذوالفقار خان بن زمان خان )1136 ه ق) اللّه يار خان بن عبداللّه خان )1138 - هق) ذوالفقار خان (مكرر) )1142 - ه ق)  اللّه يار خان (مكرر) )1143 - ه ق)

 ك  -   شاهان ابدالى  :                 احمد شاه بابا (جلوس 1160 - ه ق)  تيمور شاه بن احمدشاه (جلوس 1186 - ه ق) زمان شاه بن تيمور شاه (جلوس 1207 - ه ق)  شاه محمود بن تيمور شاه (جلوس 1216 - ه ق) شاه شجاع بن تيمور شاه (جلوس 1219 - ه ق) شاه محمود (مكرر) (جلوس 1223 - ه ق) دوره‏ى برادران فتيح خان )1233 - ه ق) شاه شجاع (مكرر) (جلوس 1258  - 1255 ه ق)

 ل   -  امراء و  شاهان محمد زايى :                   امير دوست محمد خان (سال جلوس 1259 - ه ق) امير شير على خان (جلوس 1279 - ه ق)  امير محمد افضل خان (جلوس 1283 - ه ق)  امير محمد اعظم خان (جلوس 1184 - ه ق)  امير شير على خان (مكرر) (جلوس 1285 - ه ق)  امير محمد يعقوب خان (جلوس 1196 - ه ق) امير عبدالرحمن خان  (جلوس 1297 - ه ق)  امير حبيب اللّه خان (جلوس 1319 - ه ق)  امير امان اللّه خان (جلوس 1337 - ه ق)  محمد نادر شاه (جلوس 1348 - ه ق)  محمد ظاهر شاه (جلوس 1352 - ه ق)

 م   -   رئساى جمهور افغانستان  :          سردار محمد داوود خان )1357 - 1352 ه ش) نور محمد تره‏كى  )1358 - 1357 ه ش)  حفيظ اللّه امين )1358 ه ش) ببرك كارمل  )1365 - 1358 ه ش)  محمد نجيب اللّه )1371 - 1365  ه ش) صبغة اللّه مجددى )1371 ه ش)  برهان الدّين ربانى )1381 - 1371  ه ش) ملاّ محمد عمر آخوند زاده (اميرالمؤمنين) )1380 - 1374 ه ش) حامد كرزى )1381( 

برچسب‌ها: وطن تاریخی و افتخارات برباد رفته, سيّد محمّد رضا علوى, ناگفته‏هاى جنبش روشنفكرى افغانستان

 تأملاتى پيرامون شرح وظايف روشنفكران

 از نادر مواردى  كه  (به‏پنداشت خويش)  كنش و منش روشن‏فكران را به‏نقد كشيده است آقاى  “جوادى غزنوى”  مى‏باشد كه در كتابى با عنوان  " روشن‏فكر امروز ما "  ضمن فوكوس روى برخى  “زواياى تاريك جنبش روشن‏فكرى”  نوع ادبيات  “گنگسترى”  و “لومپن‏شووينيسم”  و “اوباشگرى فرهنگى”  را به‏كنكاش گرفته و آن را به‏كل جريان روشن‏فكرى تسرى داده است. از اين بابت نسبت به‏اين قشر زحمت‏كش ، انسان‏دوست  و همه‏گاه قربانى ، اهانت‏ها  روا داشته و بسى جفا كرده  است. گرچه اين  يك روش معمول و شناخته شده بوده كه هركس در هرجا دچار تنگى قافيه گردد به‏همين قشر حمله مى‏برد  ؛  معهذا حتى در فرهنگ عوام نيز تخطى يك يا چند نفر در هر قشر و صنفى نمى‏تواند دليل طرد و نفى كل يك مجموعه  يا صنف باشد. افزون بر آن ، غزنوى در تعيين و تشخيص ماهيت و مصاديق “روشن‏فكر”  راه نا صواب رفته و اصلاً اين مقوله را تعريف نكرده است ، به‏نحو غيرمسئولانه ، ناگهان چشم‏بسته در آن بحر عميق غوطه زده است !

  حتماً لازم بوده يك استثنائى ، امّائى ، اگرى ، مگرى ، تعليقه‏ى ، تبصره‏ى ... نسبت به‏گرايش‏ها و تمايلات روشن‏فكرى  قايل مى‏شد تا اولاً خود متهم به‏درك ناقص از اين مقوله‏ى انسانى نشود  ؛  ثانياً گناه آهنگر را به‏پاى مسگر ننويسد .

  مگر اين‏كه خود از مقوله‏ى  “روشن‏فكرى”  و قشر  “روشن‏فكران”  يك چنان تلقى داشته باشد ، كه خدا نكند چنين باشد. در اين فرض بايد گفت : برداشت ايشان نسبت به موضوع بسيار سطحى ، عاميانه و انحرافى است ، درست همان‏سان كه ملاّها در دهه‏ى  1350 و 1360 از اين مقوله داشتند و آن را معادل بى‏دينى ، بى‏ادبى ، بددهنى ، ترش‏گويى ، كفرگويى ، هتاكى ، لاأبالى‏گرى و حتى فسق  و فساد مى‏دانستند  ؛  و به‏حيث يك نوع فحش  ركيك به‏كار مى‏بردند.

 حالاً هم ما بايد بگوييم: اگر روشن‏فكر همان باشد كه جناب غزنوى معرفى كرده  ؛  ديگر فاتحه‏ى همه خوانده است ! در فرض ايشان ، روشن‏فكرى لزوماً بد و منحوس است  ؛  و تاريك‏فكرى  لزوماً خوب  و پسنديده مى‏شود ! در صفحه‏ى هفتم كتاب چنين آمده است :

   “... و روشن‏فكر هميشه و همه جا كوتاه فكر بود.”

   (در صفحه‏ى هشتم):                “و امّا ، پس از پيروزى مقطعى جهاد اسلامى مردم و سقوط و زوال ماركسيست‏هاى روسى و رسمى ، همين منحرفين لاكى ، كه برعليه روس‏ها حتى يك گام برنداشته و يك صفحه تنظيم و سياه نكرده بودند ، در “عصر و امروز ما” آن چنان تشكيلاتى و به‏صورت “تنظيم نسل نو” جاى ماركسيست‏هاى كهن را گرفتند كه گويا هيچ‏كس نمى‏داند كه اينان همان “كانون‏هاى پراكنده‏ى مهاجر ، مجاهد ، شعله‏اى ، ستمى ، اخراجى و اخگرى‏اند.” و “پس از سال‏ها سكوت” آن‏چنان به‏كفرگويى و بددهنى سخن گفتند كه غبار گندش از اين “صفحات نو” ، “پيام نو”... به‏هوا برخواسته...”

  (در صفحه‏ى  چهاردهم)   :               “دانستيم كه “روشن‏فكر امروز ما” خيلى‏ها كم‏بين و كوتاه‏فكر است. و پسان بيش‏تر خواهيم فهميد كه روشن‏فكر متداول و مصطلح اصلاً فكر و ايده ندارد تا روشن باشد! و آن قدر مبتذل و تاريك است كه انديشه را به‏ابتذال كشانيده است! و بودن را نيز!”

    “انكار مطلق”!   

 تقريباً همه‏ى كتاب حاوى همين ادبيات  و چنين نقطه نظرات است  ؛  به‏اين مى‏گويند  “انكار مطلق” !  اينسان برخورد مطلق‏گرايانه  و غيرمسئولانه ،  با مبانى فرهنگ  و  سياست منافات دارد، نيز با زبان  علم ؛  زيرا هيچ‏يك از آن موارد ، تحكم ، مطلق‏نگرى  و تماميت‏خواهى برنمى‏تابد .

 -        حقيقت امر از چه قرار است ؟

 -        وقتى كه هيچ‏چيز وجود ندارد ، تو براى چه زحمت كشيده‏اى ؟

  من براساس اصل آشكاراگويى  و شفافيت  ناچارم روى اين  نكته  پافشارى نمايم كه : بين دو مقوله‏ى  روشن‏فكر و لومپن‏پرولتر نسبتى تباين استوار است ]امرى كه از نظر غزنوى دور مانده[

 نيازى به‏توضيح زياد نيست  ؛  چه  هردو مورد از مقوله‏هاى  متعارف بين‏المللى‏اند و در سطح جهانى  مصاديق و ادبيات  هريك  شناخته  شده است :

 الف  :  -   روشن‏فكران مطلقاً مخالف خشونت بوده و خود همه‏گاه قربانى خشونت هستند. رژيم‏هاى  مستبد و توتاليتر ، ديكتاتورها ، فاشيست‏ها ، آدمخواران و كلاه‏برداران سياسى دشمنان آشتى‏ناپذير روشن‏فكران مى‏باشند. همچان‏كه : سنت‏گرايان ، گذشته‏گرايان ، عناصر فينيتيك ، بنيادگرايان و همه كسانى كه منكر حركت تاريخ هستند از روشن‏فكران  خوش شان نمى‏آيد .

 ب   :   -    حال آن‏كه  “لومپنيسم”  و  “گنگستريسم”  همه‏گاه چماقى در دست اقتدارطلبان بوده است. آن را ضد روشن‏فكران  و ضد جنبش‏هاى آزادى‏خواهانه  به‏كار برده‏اند و مى‏برند .

 ج   :   -    روشن‏فكران  در هرجامعه ، همانا “والاترين استعدادهاى بالفعل آن جامعه هستند كه به‏دور از هرنوع مفسده‏جويى  و مناقشات سكتاريستى ، به‏تغيير و پيش‏رفت جامعه در سطوح ملى و كلان مى‏انديشند و راه پيش‏رفت و توسعه را مى‏گشايند.  مسئولانه سخن مى‏گويند و مسئولانه عمل مى‏كنند.”  از نگرگاه روشن‏فكران  “بشر بماهو بشر”  داراى حرمت و كرامت ذاتى است. نوع بشر داراى ماهيت واحد و غير قابل تجزيه تحت عناوين باورهاى مذهبى ، وابستگى هاى قومى ، رنگ پوست و جنسيت است.  بنابراين ، ممكن است ما دانشمند و عالم فاشيست ، نازيست ، راسيست و در يك كلمه : “ضد بشر”  داشته  باشيم ؛ كسانى كه اتاق‏هاى گاز طراحى كنند ، هلوكاست بيافرينند ، بمب اتم بسازند و مهم‏تر از همه ، براى اين موارد فلسفه بسازند ... امّا، روشن‏فكر  “ضد بشر”  هرگز نخواهيم داشت ، وقتى  “ضد بشر شد ، ديگر روشن‏فكر نيست.”

 د  :    -    روشن‏فكران اعتقاد به‏حركت رو به‏پيش تاريخ دارند. بينش روشن‏فكرى عقل‏گرايانه است كه مبتنى برمنطق رياضى مى‏باشد. تشخيص سود و زيان بشريت عرصه‏ى اصلى كنش‏هاى آنان را تشكيل مى‏دهد.  “مقايسه” نقش مهمى در تفكر و تصميم‏سازى روشن‏فكران  به‏عهده دارد. بابهره‏گيرى از همين شيوه مى‏توانند امكان ، يا امتناع ظهور پديده‏ها ، وقايع  و مجموعه‏ى نتايج اقدامات خود را به‏درستى ارزيابى نمايند. آن‏ها مى‏توانند وجوه مشترك  ميان سياست  و ساير حوزه‏هاى عمل را دريابند  .

 از مردم بياموزيم ، به‏مردم بياموزيم           :                                          روشنفكران  نه چيزى را از آسمان به‏زمين مى‏آورند ، نه از اعماق زمين بيرون مى‏كشند ، و نه به‏ميكانيسم جادويى دست‏رسى دارند ؛  بلكه واقعيت‏ها و ضروت‏هاى ملموس جامعه را به‏درستى احصاء نموده و به منصئه عمل مى‏رسانند. درست همان چيزهاى را كه ديگران قادر به‏ادراك و عمل نيستند .

 شيوه‏ى روشن‏فكران  پيوسته رو به‏كمال است. شيوه‏ى ايجاد هماهنگى و توازن ميان همه‏ى مقولات رشد. آن‏ها فارغ از هر نوع الزام و پيش‏فرض  ذهنى ، احساسى و عاطفى به‏سنجش آزاد منافع  و مضار  همگانى پرداخته  و بابهره‏گيرى از تمامى امكانات ملى ، راه به‏پيش مى‏گشايند.

  روشن‏فكران با اصول و فلسفه‏ى علمى مشخص ، مجموعه‏ى از عصبيت‏ها ، سنن ، آداب ، عادات و گرايش‏هاى ذهنى مضر را شجاعانه و بى‏پروا مورد پرسش قرار داده و به‏چالش علمى و منطقى مى‏گيرند. از اصول و مبانى روشن و مشخص ، عالمانه دفاع مى‏نمايند. انديشه‏ى روشن‏فكرى ، منافع علياى همگانى را در سطوح كلان ، و جامع  خصوصيات كمى و كيفى درك نموده و آهنگ مشاركت مدنى را به‏سوى رشد و تعالى مادى و معنوى جامعه هدايت مى‏كند ، تا زمينه و امكانات لازم براى رشد شخصيت  “انسان طراز خلقت”  مهيا گردد. (ترانسفورميسم) .

 در عين‏حال ، روشن‏فكران به‏راه‏حل‏هاى مبتنى بر ميكانيسم جادويى دست‏رسى ندارند و اقدامات شان بايد مستظهر به‏وجدان جمعى باشد تا مثمر ثمر گردد ، در غير اين صورت تمام طرح‏ها روى كاغذ عقيم خواهد ماند ، و بسا كه بحران‏ساز نيز گردد .

 مقايسه‏ى  فلسفه  و  ذهنيات  روشن‏فكران  با  سنت‏گرايان  و  بنيادگرايان  نشان  مى‏دهد كه بنيادگرايان  و سنت‏گرايان  منكر  حركت  تاريخ‏اند  ؛ آن‏ها پيوسته  نگاه  به‏پشت  سر دارند.

   به باورآن‏ها  همه‏چيز  مدام  در جاى  خود  متوقف  مى‏ماند.  همه‏چيز  از  ازل  همين‏گونه بوده  و تا ابد چنين خواهد ماند : (فيكسيسم) گذشته‏گرايان اعتقاد دارند : ديروز بهتر از امروز بوده و امروز بهتر از فردا است!  جالب اين‏كه اين‏همه انكشافات را كه خود نيز از مواهب آن بهره مى‏برند ، ناديده مى‏گيرند و هيچ به‏حساب نمى‏آورند. آن‏ها به‏لحاظ ذهنى تا هنوز به‏اين نتيجه نرسيده‏اند كه  “عالم حديث است”  آن‏ها عقب‏ماندگى‏هاى اجتماعى  - اقتصادى را قسمت و نصيب الهى مى‏دانند ؛ لذا براى مقابله باآن سازوكارى ندارند. و مى‏گويند هركس در هرموقعيت باشد از ازل برايش مقدر بوده  است .

   بالمقابل : وسعت ذهنى و نظريه‏پردازى روشن‏فكران  موجب شد كه به‏آن‏ها تهمت مفت‏گويى ، خيال‏بافى ، مبالغه‏گرى  و گزافه‏گويى واردآيد. اسلاف آن‏ها هم همين‏طور بوده‏اند ، جامعه‏ى اتوپييايى افلاطون  و بخشش سمرقند و بخارا از ناحيه‏ى حافظ ، نمونه‏هاى روشن است.

  معهذا زمان به‏نفع  روشن‏فكران حكم كرده و مى‏كند. درك اين مطلب مشكل نيست كه : سنت‏گرايان  پنجاه‏سال پيش ، به‏شرايطى در حد وضعيت كنونى افغانستان هم رضايت نمى‏دادند؛ امّا ، امروزه سر از خاك بردارند و ببينند! روزگارى بود كه آن‏ها راديو ، تلويزيون و مجموع  مظاهر صنايع جديد را از ادوات  شيطان مى‏دانستند  ؛  لكن ، امروز خود از آن‏ها استفاده مى‏كنند .

  نفس  همين حكم براى آينده‏ى كشور نيز جارى است. فكر و ايده‏ى كه امروز مورد استنكار گذشته‏گرايان قرار دارد ، فردا اداره‏ى  جامعه را به‏عهده خواهد داشت. و در مراحل بعد ، جاى خود را به‏ايده‏هاى  نو و  نوتر خواهد داد. اين تسلسل ادامه خواهد يافت. هيچ قدرتى نمى‏تواند جلو حركت رو به‏پيش زمان را ببندد.   چنين است آهنگ پرشكوه  “حركت به‏سوى فردا”

 بايد بدانيم  كه  ميان دو مقوله‏ى  “روشن‏فكرى”  و  “هنر”  نسبت تساوى استوار است. چنان‏كه  هنر با خشونت  مانعةالجمع است  ؛  در هيچ  مورد نمى‏توان بين  “روشن‏فكرى”  و خشونت نسبتى پيدا كرد. به‏تكرار گفتيم “انسان دوستى”  الفباى تفكر و ايده‏ى “روشن‏فكرانه” است. كسى كه  باتمام  وجود غرق  روحيه‏ى  “انسان‏دوستى”  نباشد ، نمى‏تواند عنوان “روشن‏فكر”  به‏خود گيرد.  همچنان‏كه  نمى‏تواند عنوان  “هنرمند”  كسب كند .

 -    البته هيچ‏كس نگفت  “روشن‏فكران”  مبرى از خطاء و اشتباهات  هستند. طبيعى است كه “روشن‏فكران”  نيز مانند هرموجود بشرى در مظان  انحراف و خطاء قرار دارند. كه به‏مواردى از آن در فوق اشارت رفت  ؛ دراين ميان  “خشم مقدس طبقاتى”  مقوله‏ى كاملاً جداگانه است. بويژه در جنبش  “چپ”  مفهومى  شناخته شده مى‏باشد. از نشانه‏هاى آن روى‏كرد به‏ادبيات تند است كه بخشى از روشن‏فكران به‏آن گرفتار آمدند. ما نمونه‏هاى از آن را با استخراج از نشريه‏ى پيام مهاجر ، در بخش سوم اين‏كتاب آورديم  ؛  با تأكيد به اين‏كه  “خشم طبقاتى”  بالمآل  به‏عدالت  اجتماعى منجر مى‏شود. بنابراين بين سه مقوله‏ى چون :

 1   -     “خشم مقدس طبقاتى” .

 2   -     “خشونتى برخاسته از روحيه‏ى  تماميت‏خواهى و اقتدارگرايانه”.

 3   -     و “فاشيسم ، راسيسم  و ساديسم  منبعث از نفرت نژادى” نه تنها نسبت  همسويى وجود ندارد ، كه همواره معادله‏ى  معكوس  برقرار است. روشن‏فكران  مدام دار خود را بر دوش حمل مى‏كنند. آن‏ها مبرى از هرنوع روحيه‏ى چاكرمنشى ، كرنش‏گرى و ستايش‏طلبى هستند .

  -       آن‏چه را غزنوى مورد التفات قرار داده است ، فرهنگ  “لومپن‏شووينيسم”  و “وانداليسم”  است كه در پروسه‏ى  تكاملى خود با  “فاشيسم و ساديسم و نفرت نژادى” هم‏آغوش گرديده و فرايند آن  به‏خشونت افسارگسيخته ، نسل‏كشى و جنايت عليه بشريت مى‏انجامد. نمونه‏هاى آن را در گوشه و كنار دنيا ديديم ، در افغانستان هم تجربه كرديم .

 -        غزنوى در كتاب خود آدرس  حلقات وابسته  به”جنبش روشن‏فكرى”  را به‏كلى گم كرده و در عوض ، نيروهاى را مورد كنكاش گرفته كه در اصطلاح  جامعه‏شناسى به‏آن‏ها “لومپن”  گفته مى‏شود. و اعمال شان با عنوان “وانداليسم”  شناخته مى‏شود. چنين گروها ، نه تنها حايز كم‏ترين وجه مشترك با عناصر  “روشن‏فكرى”  نيستند ، كه بالكل مغاير با آن مى‏باشند. و قطعاً  خود نيز ادعاى پيروى از خط مشى‏ء  “روشن‏فكرى”  ندارند ، زيرا طرز علايق و رسم‏الخط عملى شان به‏وضوح مشخص است:   رژيم‏هاى سركوب‏گر ، اين‏گونه دستجات را با پرداخت حداقل دستمزد ، يا يك چند وعده غذاى گرم ، عليه نيروهاى انقلابى به‏كار مى‏گيرند. در نظام‏هاى  قبايلى  و جنگ داخلى به‏سربازان جنگى مبدل مى‏شوند. در شرايط صلح و آرامى به‏اوباشگرى  و سرقت‏هاى  كوچك مبادرت مى‏كنند. حتى در نظام‏هاى  دموكراتيك نيز با شيوه‏هاى زيركانه ، رأى شان  به‏وسيله‏ى پول ، يا غذاى گرم  خريدارى مى‏شود و تأثيرگذار است .

 امّا ، غزنوى  باگروها و عناصر لومپن و  وانداليست به‏محاجه برخواسته و براى آن‏ها رواياتى از بحارالانوار ، زادالمعاد و  سفينةالنّجاة مى‏آورد ! گاه درس اخلاق مى‏دهد و گاه از فشار قبر و پل صراط مى‏ترساند !  غزنوى ذهنيت منفى خود عليه مقوله‏ى  “روشن‏فكر”  را در جاى جاى كتاب به‏نمايش مى‏گذارد و مسئوليت بحران‏سازى و ايجاد نفاق ملى را به‏گردن آن‏ها مى‏اندازد .

 زمانى را كه غزنوى مورد مداقه قرار داده ، سال‏هاى ميانى دهه‏ى  1370 مى‏باشد.  ما در عين كه بروز انحراف در برخى حلقات خرده‏پاى  جنبش روشن فكرى را به‏گونه‏ى عدول از اصول اوليه و ريزش عناصر دون‏پايه ، به‏دامان اين يا آن جريان مفسده‏جو را انكار نمى‏كنيم ، در همان‏حال  به‏يگانه نقش تعيين كننده‏ى  جريان‏هاى  آزادانديشى در تاريخ ديروز ، امروز  و فرداى كشور  سخت باورمنديم.  صريحاً و جزماً مى‏گوييم :   “اگر راه نجات براى اين كشور فلاكت‏زده متصور باشد ، همين است ؛  لاغير. و تأكيد مى‏كنيم: مقوله‏ى روشنفكرى داراى عظمت و قدسيت غير قابل وصف است ، فقط و بايد در برابر آن سرتعظيم فرود آورد.” 

  قطار زمان  بدون  حضور روشن‏فكران حركت نمى‏كند         :                            با همه‏ى اوصاف ، و نظرداشت تمام نقاط  ضعف و قوت “جنبش روشن‏فكرى” كه تا اين‏جا احصاء شد ، اعتقاد راسخ دارم كه نيروهاى ملى و دموكراتيك از هرقوم و طايفه ، مى‏توانند در هرشرايطى يكديگر را پيدا نمايند ، به‏همديگر اعتماد كنند ، لغزش‏ها و كاستى‏هاى خويش را رفع و جبران سازند و امر مهم ساختار ملى و دموكراتيك را به‏منصئه‏ى عمل رسانند. باور عميق دارم كه جنبش ديگرگون‏خواهى مى‏تواند با غلبه بر جو موجود ، نمونه‏ى عالى‏تر از گذشته خلق كند. من به‏ساختار ناقص‏الخلقه‏ى موجود كه تحت شرايط ويژه ، با مهندسى خارجى ، با شتاب و به‏طور غير طبيعى انشاد شده و در مدار بسته حركت مى‏كند ؛  ابداً اعتقادى ندارم. رهبرى آن عارى از هرنوع كفايت  سياسى  و عملى است  و قادر نيست  خطالرّأس برون‏رفت جامعه‏ى افغانى از تسلسل ممتد بحران‏ها را ترسيم نمايد.  شرايط موجود در كشور صحنه‏هاى از تجمع كركس‏ها و كفتارها به‏دور لاشه را به‏نمايش مى‏گذارد. اين اقتضاى ساختار موجوده مى‏باشد كه شرح وظايف آن مدلى از نحوه‏ى تقسيم گوشت  قربانى را تداعى مى‏كند. در عين‏حال  فوق‏العاده تحقيرآميز ، غير دموكراتيك ، عوامانه ، قبايلى ، وامانده ، ضد شايسته‏سالارى ، غرق در درياى فساد ، و يادآور بازار مال‏فروشى است ؛ اين ساختار با ايده‏آل‏هاى جنبش روشن‏فكرى ملى  و دموكراتيك  قرابتى ندارد ، قادر به‏ملت‏سازى نيست و نمى‏تواند  منافع  ملى را  تأمين نمايد .

 من اين ساختار ناقص‏الخلقه را كه همزمان دچار بحران  “مشاركت” ، بحران “هويت” و نيز بحران  “عدالت”  مى‏باشد و حتى  مشروعيت آن با پرسش‏هاى  جدى مواجه است  “دولت ييلاقى” مى‏نامم ، زيرا اعضاى آن باتمام وجود در محل وظيفه و پشت ميزهاى كار خود حضور ندارند ، انديشه‏ى ايجاد تحول و انجام خدمت در اعماق وجود شان  موجود نيست. دل و دماغ شان در جاهاى ديگر گرو است. چنان‏كه تا هنوز نشان داده‏اند ، هريك شان هرگاه از چوكى بيافتند ، مستقيماً به‏ميدان هوايى رفته ، سوار هواپيما مى‏شوند و به‏كشور محل اقامت خود به‏خانواده ملحق مى‏گردند. چه دليلى مهم‏تر از اين‏كه آن‏ها خود به‏اين ساختار باور ندارند .

  در اين دولت ييلاقى ، پست‏ها و رياست‏ها خريد و فروش مى‏شود ! آن نتوانست در طول يك‏دهه‏ى گذشته ، ساختار مدرن و متناسب با مقتضيات اوضاع ، برپايه‏ى اعتماد ملى ارايه نمايد، نتوانست ارزش‏هاى جديد بيافريند و مردم پراكنده‏ى داخل و خارج از كشور را حول محور واحد گردآورده و از آن‏ها  “يك ملت بسازد”  و آن‏ها را به‏هويت ملى قابل تعريف رساند ، براى آن‏ها كار و كور فراهم سازد ؛ نتوانست اعتبار و پرستژ كشور را در سطح منطقه و جهان اعتلاء بخشد. نتوانست كشور را به‏كرسى‏هاى علمى ، ميادين ورزشى و بازارهاى سوداگرى وارد كند .

 بر روشن‏فكران است كه در شرايط كنونى ، من‏حيث زبان مردم ، مطالبات ملى و دموكراتيك را هرچه بيش‏تر گسترش دهند و فشار افكار عمومى را متوجه اين دولت مستعجل نمايند. شك ندارم كه در پروسه‏ى زمانى‏ء قابل پيش‏بينى ، جنبش روشن‏فكرى با پتانسيل بالا و نُرم و رِتم قابل قبول ، فصل جديدى از همگرايى ملى ، مبتنى بر اصالت هيومنيسم و ارزش‏هاى دموكراتيك را آغاز نموده و ميكانيسم جديدى از گرايش ، توزيع و گردش قدرت در جامعه‏ى افغانى ارايه خواهد داد. بر كردار مال‏فروشانه‏ى موجود كه مدل غلطى از روند توزيع و گردش قدرت به‏نمايش گذارده است ، دست رد خواهد زد. ايمان من نسبت به‏اين گفته همان اندازه خلل‏ناپذير است كه مردم معتقداند : فردا خورشيد طلوع خواهد كرد .

 باور كامل دارم كه عناصر روشن‏فكرى  افغان در پيوند ارگانيك با اهداف استراتژيك “كانون همبستگى روشنفكران افغانستان”  و استفاده از تجربيات ارزشمند  “رُنسانس”  اساس استوار جهت تشكيل جامعه‏ى  قانون‏مند و شكوفا برپايه‏ى اصول و مبانى ذيل بنياد خواهند كرد :

 1     -       حفظ اخلاقيات دينى و احترام  به‏اعتقادات  و باورهاى مردم. با اعتقاد عميق به‏اين‏كه هر جامعه‏ى كه در آن اصول و ضوابط اخلاقى چون  خيرانديشى ، نيكوكارى ، تعاون، ايثار و همنوع‏دوستى كم‏رنگ گردد ، جاى آن را با هيچ چيز نمى‏توان پر كرد و چنان جامعه لامحاله رو به‏نابودى مى‏رود.  هرچيز در درجه‏ى اول بايد اخلاقى باشد ؛  در مرتبه‏ى بعد ، عقلى؛ روشن‏فكران نبايد عقلانيت  را به‏جنگ ايمان دينى و اخلاقيات عمومى گسيل دارند. “ابن رشد” اعتقاد داشت كه ايمان دينى  و افكار عقلى هر دو حقيقت  جداگانه و متميز از هم هستند ، هريك برابر با احتجاج خود درست مى‏گويند. يك قضيه ممكن است در فلسفه ، با استدلال رد شود ؛ حال آن‏كه  از لحاظ ايمان دينى مى‏تواند به‏موجب  نصوص صُحُف مقدس ، يا فتوى ، پذيرفته گردد. در اين‏جا صف طويلى از اعاظم و فحول فلاسفه و حكماء را مى‏بينيم كه پشت سر “ابن‏رشد”  ايستاده‏اند :  كندى ، خوارزمى ، رازى ، مسعودى ، بيرونى ، مجريطى ، نصيرالدّين طوسى ، سهروردى ، ابن طفيل و ابن باجه از آن جمله‏اند.  فارابى و ابن سينا نيز در اين صف ديده مى‏شوند.  از آن‏ها مستقيماً  به" ايمانوييل كانت " مى‏رسيم كه پدر اخلاق  مدرن  غرب است .

 2     -        آزادى‏هاى اساسى و طرح گفتمان برابرى‏طلبى ، مبتنى بر اصالت  هيومنيسم و اعتقاد به‏شأن و كرامت انسان ، بدون نظرداشت رنگ ، خون ، نژاد ، جنسيت ، مليت ، مذهب ، باورها ، زبان ،  ديگر تعلقات  ؛  و تعهد عميق نبست به‏رعايت حقوق خدشه‏ناپذير او .

 3     -        تلاش مسئولانه و خستگى‏ناپذير در جهت درك بهتر اقوام افغانى از يكديگر و اهتمام نسبت به‏امر حياتى  “ملت‏سازى”  و تشكيل جامعه‏ى افغانى براساس الگوى  “يك ملت، يك كشور”  برمبناى اصالت  " آب و خاك "  به‏عنوان يگانه راه حل معضلات كشور .

 4     -         گسترش نهادهاى مدنى ، نظارت همگانى و نقد عالمانه‏ى مرجعيت قدرت با استناد به‏كاركردها ، اقدامات و موضع‏گيرى‏ها  ؛  نه ديگر موارد  انحرافى و يگانگى شكن .

 5     -         تقسيم وظايف  و تفكيك بين دو عنصر ديانت و سياست و خصوصى‏سازى ديانت در چارچوب اعتقادات فردى  و خير و شر اخلاقى .

 6     -         جداسازى امورى چون : آموزش عمومى ، قانون‏گزارى ، مناسبات اقتصادى ، مديريت جامعه ، علوم و فلسفه از حيطه‏ى دين  و مذهب .

 7     -         اصلاحات ارضى ، توسعه‏ى زراعت و مالدارى ، رشد صنعت و پيشه‏ورى .

 8     -         تغيير زبان تعليمى به‏منظور تسريع در ريتم و آهنگ رشد ملى ، تعليم و تربيه‏ى رايگان و درمان  و صحت همگانى تحت پوشش بيمه‏ها ، با حداقل مشاركت مالى اشخاص .

 -               همه‏ى اين‏ها تا زمانى كه به‏درك و فهم درست مبدل نشود ، هيچ فايده ندارد. روشن‏فكران بايد فلسفه ، نقشه‏ى راه و مانيفيست تغيير و تحول جامعه‏ى افغانى را با الهام از تجربيات جوامع پيش‏رفته ، براساس واقعيت‏ها و ضرورت‏هاى جامعه‏ى افغانى تبيين نمايند .

 من اعتقاد دارم كه  منطقه‏ى ما دوره‏ى قرون وسطاى  خود را طى مى‏كند. موج گسترده‏ى بنيادگرايى كور ، افراطى و خون‏آشام كه در پيوند ناگسستنى بامافياى بين‏المللى ، قاچاق مواد مخدر ، قاچاق اسلحه و هزار و يك نوع فسق  و فساد عمل مى‏كنند ، زندگى را به‏كام همه تلخ كرده و آينده‏ى منطقه و صلح جهانى را با مخاطرات جدى مواجه ساخته است .

  اين دوره‏ى تاريك ، لاجرم قربانيان خود را مى‏گيرد  ؛  ولى به‏حكم قطعى‏ء تاريخ به‏پايان خواهد رسيد  ؛  امّا ، نه در نتيجه‏ى قِرتيزك‏هاى روشن‏فكرانه  ؛  بلكه در فرايند تلاش‏هاى مسئولانه،  معقول و روشن‏گرانه كه بر دانش  و فلسفه‏ى روشن  و كارآمد استوار  باشد .

  كاملاً  قابل درك است كه جوامع ما با اين گنديدگى ذهنى و گرايش‏هاى مضرى كه بدان گرفتاراند ، از دور باطل خشونت و وحشت رهايى نخواهند يافت ، به‏صلح و آزادى ، دموكراسى و توسعه نخواهند رسيد  ؛  مگر اين‏كه يك چند عالم آگاه به‏زمان  در دنياى اسلام ظهور نموده و نبض افكار و معتقدات مردم را به‏دست گيرند. و امر مهم اصلاح دينى را به‏منصئه‏ى عمل رسانند؛ در غير اين صورت ، قِرتيزك‏هاى روشن‏فكران به‏انفعال ذهنى جامعه مى‏انجامد و خشونت نيروهاى  “شر و فساد”  را موجه جلوه مى‏دهد .

 روشن‏فكران بايد درك كنند كه از اين پس نيز ادامه‏ى برخورد سنت و مدرنيسم در عرصه‏هاى  فكرى ، سياسى و عقيدتى نه تنها امرى حتمى است ، كه تقابل در اين عرصه‏ها بسيار سهمناك  خواهد بود و به‏اين زودى‏ها تمام نخواهد شد. در اين رويارويى فراگير ، تمامى خادمان باورهاى  سنتى و تيپ‏هاى  وابسته به‏آن ، اعم از پيروان هردو فرقه ، در خط طولى واحد قرار دارند ، گذشته از اهل سنت ، در بخش اهل تشيع به‏روشنى ثابت است كه روحانيون شيعه  طى سى سال گذشته مزه‏ى اقتدار را چشيده‏اند و به‏اين زودى‏ها نه تنها از آن دست بردار نيستند ، كه متناسب  با شرايط منطقوى و اوضاع داخلى كه شامل تشتت ، پراكندگى و فقدان پرنسيب در جنبش روشن‏فكرى نيز مى‏شود ، خيزى بزرگ براى تصرف انحصارى قدرت  و مديريت جامعه برداشته  و در گذرگاهاى  حساس ، دست و زبان روشن‏فكران را خواهند بريد .

  آن‏ها از جامعه‏ى مدرن ، آزاد ، آباد ، مرفه ، دموكراتيك ، مدنى ؛ و در عين‏حال قانونمدار و ملتزم به‏اصول و ضوابط اخلاقى و معيارهاى معنوى درك درست و تصوير روشنى ندارند و همه‏ى آن را معادل بى‏بندوبارى ، بداخلاقى ، فساد ، لجام‏گسيختگى و فروپاشى  بنيان مقدس خانواده مى‏پندارند ... حال آن‏كه شرايط و نحوه‏ى مديريت خود آن‏ها از دوران  اقتدار  و سرورى بر كميته‏هاى محلى وابسته به‏احزاب جهادى گرفته تا دوره‏ى حكومت مجاهدين از خاطر هيچ‏كس نرفته  و از حافظه‏ى ملى و تاريخ عمومى نيز پاك نخواهد شد .

 از ديگرسو ، خادمان باورهاى سنتى طى چند دهه‏ى گذشته ميكانيسم بهره‏كشى از عناصر روشن‏فكرى در راستاى رقابت‏هاى شخصى ، گروهى و صنفى خويش را نيز به‏خوبى آموخته‏اند، بدون اين‏كه خود كم‏ترين هزينه بپردازند ، يا اندك عدول از مواضع اصلى خويش داشته باشند. بلكه اين روشن‏فكران بودند كه مدام بين اين و آن زيكزاك رفته‏اند ، نردبان شده‏اند و به‏كفش‏بردارى‏ء يكجانبه‏ى خود افتخار نموده‏اند ! بدون اين‏كه هيچى به‏دست آورند !

 غافل از اين‏كه : مانند هر قشر و صنفى ديگر در جامعه ، در ميان روحانيون نيز رقابت‏هاى تنگاتنگ بر سر منافع شخصى از ديرباز جريان داشته و خواهد داشت  ؛  امّا ، ورود روشن‏فكران به‏عرصه‏ى رقابت‏هاى شخصى ملايان ، كارى عبث و بيهوده است  ؛  زيرا ملاها منافع  صنفى و قشرى خويش  را نيز به‏خوبى درك مى‏كنند و بر محور آن متحد مى‏شوند .

 با چنين وصفى ، دخالت روشن‏فكران به‏نفع اين يا آن رنگ ، شخص ، يا جريان ، صرفاً به‏معنى همان نردبان شدن است كه هيچ كمكى به‏گفتمان روشن‏فكرى نخواهد كرد .

 بنا براين ، اكنون نه‏تنها نيازى به‏آرايش چهره‏ى اين و آن نيست ، كه ضرورت دارد تا خطالرّأس  جنبش  روشن‏فكرى بر مبناى  فلسفه‏ى روشن  و عملى ترسيم گردد  ؛  در غير اين صورت ، راه رفتن در سايه‏ى ديگران ، صرفاً اقتدار و مشروعيت آن‏ها را وسعت و تحكيم مى‏بخشد و اين خود موجبات اتلاف وقت و تأخير شكوفايى جنبش روشن‏فكرى در راستاى تشكيل  جامعه‏ى  مدنى  مبتنى بر قوانين عرفى و دموكراتيك  خواهد شد .

 در حال حاضر ، اوضاع عمومى كشور استعداد طرح گفتمان روشن‏فكرى براساس اصل شفافيت و آشكاراگويى در راستاى  “ايمان به‏يك كشور ، يك ملت”  را دارد ، لذا ضرورت نيست كه عناصرى از جنبش روشن‏فكرى ، چون مقاطع گذشته خم خمكى راه روند ، دنبال محمل و پوشش بگردند يا مداحى و ستايش‏گرى  عوامل دگماتيك را پيشه كنند ؛ بلكه رسالت تاريخى در مقطع كنونى اين است كه طرح ساختار جامعه‏ى واحد افغانى را مهندسى نمايند .

    خدا     آن    ملتى    را   سرورى  داد

    كه تقديرش به دست خويش بنوشت

    به  آن  ملت  سر  و كارى  ندارد

    كه  دهقانش  براى  ديگران  كشت

    “بدرود”

برچسب‌ها: تأملاتى پيرامون شرح وظايف روشنفكرانتأملاتى پيرامون, قطار زمان بدون حضور روشن‏فكران حركت نمى‏كند

    بخش   سيزدهم 

 ================

 سايه‏روشن‏هاى  جنبش روشنفكرى

 

    دراين وادى ره مقصد چنان از رهبران گم شد

    كه هردم رهروان و رهزنان بر رهنما خندد 

    از اين هرسو دويدن‏ها و منزل نارسيدن‏ها  

    دهان كفش پا بر هرزه‏گردى‏هاى پا خندد    

                                       “علامه بلخى”

 در ادبيات ملل ، داستانى تحرير شده تحت عنوان : " لباس نو امپراطور " امپراطور در واقع لخت مادرزاد بود ، با همان وضع در دربار نشسته و بار عام مى‏داد !  هيچ‏يك از درباريان نه‏تنها جرأت نمى‏كرد حرفى بزند  ؛  كه همه يكصدا لباس زيباى امپراطور را تحسين مى‏نمودند ؛ ناگهان كودكى فرياد كشيد :    اهه ! ...   هيچى نپوشيده !××× )2( جواهر لعل نهرو: “نگاهى به‏تاريخ جهان” ج:3/ ص:1499 (نامه 8 /170 ژوئن 1933( ×××

 اين برگردانى از كارمايه‏ى  جنبش روشن‏فكرى افغانستانى است ؛ اين جنبش به‏رغم سابقه‏ى بيش از يك و نيم قرن  (از زمان تأسيس نشرات “كابل”  بين سال‏هاى  1245  - 1242  و “شمس‏النّهار”  در سال 1251  (ه ش)  تا هنوز تنقيد نشده است  ؛  يا كورانه از مواضع  خصومت رد و نفى شده ، يا طوطى‏وار پذيرفته شده و به‏جاى خدا نشسته  (يا خدا است ، يا شيطان !) 

 چنين منطق مطلق‏گرايانه با گفتمان روشنفكرى هيچ تناسب ندارد ، تا كى بايد چنين باشد؟

 هر پديده‏ى  طبيعى و اجتماعى همان‏سان كه عوامل و موألفه‏هاى رشد و بالندگى مخصوص خود را مى‏طلبد ، آفات ويژه‏ى خويش را نيز دارد. هيچ فرقى نمى‏كند كه اين آفات از درون پديده نضج گيرد ، يا از بيرون برآن سارى گردد ؛ نتيجه يكسان است  =   فساد و نابودى .

  البته، آسيب‏شناسى جنبش روشن‏فكرى در جاى خود بحث مفصلى مى‏طلبد كه اين‏جا مجال طرح آن نيست. فقط از باب نمونه توان گفت : از جمله آفات قطعى‏ء  جنبش روشن‏فكرى همانا ظاهرگرايى ، مسئوليت‏ناپذيرى ، تقليد ، ماكياوليسم ، سكتاريسم ، لومپنيسم ، وانداليسم ، اپورتونيسم ، نيونازيسم ، وابستگى ، گوساله‏پرستى ، خشونت ، اقتدارگرايى ، ديگرستيزى ، فساد ، ضعف‏هاى اخلاقى ، ضعف معرفتى ، ضعف خصلتى ، شتاب‏زدگى  ...  و كم‏ترين آن ، عوام‏زدگى و عوام‏گرايى است.  پر واضح است  كه مهم‏ترين راه  پرهيز  از چنان  خطاهاى  مهلك  براى هرعنصر  سياسى - اجتماعى  همانا وفادارى  دايمى به‏اصل  " انتقاد "  و " انتقاد "  از خود است :

 الف    -                                             واقع آن است كه روشن‏فكر افغانى بذرى در شوره‏زار است. به‏تعبيرى فرزند ناخلف و نابهنگام زمان. شايد هم به‏دليل كمبود منابع روشن‏فكرزا در كشور ، بتوان گفت : مولودى نارس و ناقص‏الخلقه مى‏باشد. گواين‏كه به‏نوعى مرض " راشيتيسم " نيز مبتلا است كه استخوانش  محكم نمى‏شود ؛ كج كج راه مى‏رود ، مسئوليت‏نمى‏پذيرد ، ميان اين و آن زيكزاك مى‏كند ، گاه به‏اين نمى‏رسد ، گاه به‏آن  ؛  و اغلب از هردو مى‏ماند .

   روشن‏فكر افغان بنا به‏هزار و يك دليل كه مهم‏ترين آن به‏ضعف كمى و كيفى طبقه‏ى متوسط (بورژوا) در كشور معطوف است  ؛  هم در توليد “فكر” و هم در تشخيص  جايگاه واقعى خويش و برقرارى  تماس با مخاطبان ، همواره مشكل داشته است. طبقه‏ى متوسط شهرى كه در هرجامعه قشر اول  مخاطب روشن‏فكران را تشكيل مى‏دهد و بستر اصلى تحولات بزرگ مى‏باشد ، تا هنوز در كشور به‏رشد قابل ملاحظه و تعيين‏كننده نرسيده است. بدتر از همه اين‏كه دراين سرزمين تا هنوز “ملت” تشكيل نشده ، بلكه نفوس پراكنده‏ى آدمى در دسته‏هاى جدا از هم و در فضاى آكنده از سوء تفاهم زندگى مى‏كنند و تعهدات بيش‏تر قومى و فاميلى است ،  نه ملى و  نه آبى و خاكى. اين نقيصه ، توأم با تلاش‏هاى گسترده و هدف‏مندِ مثلثِ مسلطِ موفق ، جهت عقيم ساختن مغز جوانان كشور  ؛  عناصر روشن‏فكرى  و آرمان برابرى طلبى در كشور را ناكام و مقطوع‏النّسل كرده است.  تحليل زيرسطحى شاكله‏ى  جنبش نوانديشى افغانستان ، طى چند دهه‏ى اخير نشان مى‏دهد كه : كمپلكسى از همان دلايل فوق موجب شد تا عموم روشن‏فكران افغانى از درك و جلب حمايت وجدان جمعى عاجز آمده و نگاه تقليدى و هم حمايت‏طلبانه به‏بيرون از مرزهاى كشور داشته باشند. ديگران بايد به‏نفع آن‏ها معجزه مى‏كردند !

 نتيجه اين‏كه : اين جنبش ، لايه‏هاى سطحى انديشه را مدنظر گرفت و در عرصه‏هاى  سياسى ايديولوژيك به‏صورت مردارخوار درآمد  ؛  از مستفرغات و پسمانده‏هاى ديگران تغذيه كرده و از توجه به‏عوامل رشد و انكشاف ملى به‏كلى غافل ماند. تمركز تقليدى روى تعاليم ايديولوژيك و سياسى محض در فضاى محدود داخل حلقات خود به‏خرج داد. اين عمل ، ممثل حالت كرم ابريشم مى‏باشد كه هرچه مى‏تند و مى‏بافد ، بيش‏تر خود را گرفتار و منزوى مى‏كند  ؛  لذا روشن‏فكران ]در جوامع بسته ، به‏ويژه در افغانستان[ همواره متهم بوده‏اند كه “از مردم جدا افتاده” و اغلب در مقابل سنت‏ها و رويه‏ى زندگى مردم قرار گرفته‏اند .

 گرچه نقد عالمانه و منطقى‏ء گرايش‏ها و معتقدات مضر و مخرب جزء وظايف مبرم روشن‏فكرى است  ؛  امّا ، سخن اين است كه روشن‏فكر مقلد و مردارخوار اصلاً منتقد فعال نبوده، بلكه چون عوام به‏ورطه‏ى مطلق‏گرايى افتاده و در همان راستاى ادعاى خويش نيز ناكام ماند و نتوانست مقوله‏هاى اساسى دموكراسى ، صلح و آزادى رشد و توسعه و حقوق بشر را تبيين نمايد. به‏راستى جايگاه روشن‏فكر افغان در كجا بود ؟ احلام و رؤياهاى او چه بود ؟ چه چيزى در چنته داشت ؟ از چه دفاع مى‏كرد ؟ و چه ارزشى آفريده است ؟

 ب  -                                      دقت پيرامون  زيكزاك‏ها ، رفلكس‏ها ، افق ذهنى و موضع‏گيرى‏هاى ]با خصلت مقطعى و تمايلات سكتاريستى [بخش‏هاى از روشن‏فكران افغانى نشانگر اين امر است كه هريك متأثر از خاستگاه منحط اجتماعى بوده و فراتر از افق مشهود ، قادر به‏تجسم و خلق ارزش‏ها و ايده‏آل‏هاى نوين (حتى) در دنياى خيالى نيست. به‏ويژه متعاقب بروز ضعف و زوال در ايديولوژى‏هاى جهانى و منطقوى  (عصرى پس از مكاتب) بخش‏هاى از گرايش‏هاى روشن‏فكرانه‏ى افغانى واپس  به‏ورطه‏ى نيونازيسم ، شووينيسم ، راسيسم و فاشيسم سقوط نموده و در وادى عمل سر از لومپنيسم  درآورد. اسناد و مدارك قابل اعتنا وجود دارد كه ثابت مى‏كند روشن‏فكران در اين مقطع از تاريخ كشور ، رسالت اصلى خويش را كم‏رنگ ديده و بى‏محابا پيش پاى اين و آن به‏كرنش افتادند. هربخش به‏سهم خود دچار بينش متضاد عاميانه گرديده ، معلول را به‏جاى علت گرفته و دچار دور باطل شده است. گاه به‏سراب‏هاى موهوم چشم دوخته ، گاه به‏معجزات تاريخى خلق اميد بسته ، گاه با سنت‏هاى همان خلق گلاويز شده ، گاه به‏آرايش‏گرى و چهره‏پردازى رو آورده ، گاه ارتجاع را تخطئه كرده ، كاه در مقابل آن كرنش نموده و ستايش‏گرى و كفش‏بردارى عوامل دگماتيسم و ارتجاع را پيشه كرده ، گاه شعارهاى شووينيستى سر داده ، گاه لومپنيسم را تبليغ نموده ... و اين‏گونه فرصت‏سوزى كرده است .

  بدين‏ترتيب ، روشن‏فكر افغانى بايد اعتراف كند كه از اصل حياتى “انتقاد” و “ضديت با مراجع قدرت” كه در صدر وظايف تعريف شده‏ى روشن‏فكرى است ، غافل شده و با ورود نا به‏جا به‏عرصه‏ى رقابت‏هاى شخصى عوامل دگماتيسم و ارتجاع ، پرستژ و پوزيشن خويش را نيز ضايع نموده است. يكى از مهم‏ترين ايرادى كه اجماع گروهاى سنتى و قلم به‏دستان هوادار آنان برعناصر روشن‏فكرى وارد مى‏كنند همانا ضعف‏هاى بى‏شمار خصلتى ، كاستى‏هاى اخلاقى ، خشونت كلام (تا حد بى‏ادبى ، بى‏نزاكتى ، بددهنى و نقض حرمت و حقوق اشخاص است) اين ايراد ، جداً به‏جا است ، و روشن‏فكر بايد برخود نهيب زند كه هرگاه نتواند شأن و كرامت انسانى را قاييم سازد ، پس براى چه مبارزه مى‏كند ؟! و هرگاه با داشتن چنين خصايل و كاستى‏ها به‏اريكه‏ى قدرت تكيه زند ، آن‏گاه چه خواهد كرد ؟!

 در حالى كه وظايف او كاملاً مشخص  و تعريف شده بوده و  است : او آمده است تا مسئوليت‏پذيرد  و  مجموعه‏ى از  عصبيت‏هاى مضر را در جنب كنش‏ها ، معتقدات ، اهداف ، نظرات و موضع‏گيرى‏هاى مراجع قدرت ، عالمانه به‏پرسش گيرد  ؛  بالمقابل : “فرهنگ بالنده و الگوى شايسته ، جهت زيست شرافتمندانه‏ى انسان طراز خلقت ارايه كند.”

 روشن‏فكر افغانى بايد به‏نقد قدرت مى‏پرداخت ، نبايد از اصل حياتى “انتقاد و انتقاد از خود” غفلت مى‏كرد. "روشن‏فكر" تا زمانى “روشن‏فكر” است كه بتواند آگاهانه انتقاد كند . 

 همچنين  علماى  دينى نيز در شيوه‏ى  تبليغ خود دچار  بيمارى ذهنى شده و راه ناصواب رفتند ، آن‏ها در امر مهم ساختار اخلاقى  و معنوى جامعه‏ى  افغانى ناكام بوده‏اند. امروزه جامعه‏ى افغانى شديداً دچار بحران اخلاقى و معنوى است. پيشوايان  دينى  نتوانستند هنجارهاى اخلاق دينى را كه خود مدعى آن‏هستند ، معمول سازند .

 ج  -                                     رانكينگ و چيدمان سلول‏هاى روشن‏فكرى افغانى پيوسته نا صحيح بوده است  ؛  فضاى عينى‏ء كه روشن‏فكر افغانى از آن برخاسته ، آكنده از تضادها و نا هنجارى‏ها است  ؛  چنان‏كه رسوبات احساس فرادستى و فرودستى ، از شهروند درجه يك تا درجه سه بودن ، ذهن غالب طيف‏هاى روشن‏فكرى كشور را به‏شدت تحت تأثير قرار داده و امكان درك متقابل مطابق بانرم‏هاى پذيرفته شده به‏منظور ايجاد شالوده‏ى استوار ملى برپايه‏ى اصل هيومنيسم و برابرحقوقى را با چالش‏هاى جدى مواجه ساخته است. توهمات و سوءظن ناشى از تجربيات محيطى ، يا فضاى عينى ، بر اركان ذهن آن‏ها سايه انداخته و به‏يك مشغله‏ى دايمى مبدل شده است. حال آن‏كه ايجاد جوى ديالك و مفاهمه و فضاسازى مطلوب در سطوح كلان ملى در صدر وظايف آنان قرار داشته است. آن‏ها نه تنها در انجام اين رسالت مهم و حياتى ناكام ماندند ، كه خود چون افراد عامى تحت تأثير آتمسفر موجوده قرار گرفتند .

  اين مطلب به‏ويژه پس از وقوع حوادث مهم ملى و بين‏المللى چون  سقوط حكومت نجيب ، اضمحلال جريان  ح . د . خ . ا . زوال كمونيسم و فروپاشى اتحاد شوروى ... بسيارى از سلول‏هاى نوانديشى را به‏نحو سرسام‏آور به‏ارتجاع گرايش داد. در همين راستا است كه اثر انگشت تعدادى از عناصر وابسته به‏جريان كلى روشن‏فكرى در تشديد تضادهاى ملى و طبقاتى مشهود است. چنان‏كه تمايلات سكتاريستى و جزيره‏گرايى برخى حلقات روشن‏فكرى در وقوع آشوب‏هاى داخلى عليه حكومت ح . د . خ . ا . نيز سهم برجسته داشت. امّا ، سود آن به‏جيب كى‏ها رفت ؟

 د   -                                  در مورد تضادهاى جامعه‏ى افغانى : روشنفكر افغانى از درك درست و طبقه‏بندى تضادهاى اصلى و فرعى جامعه‏ى خويش عاجز آمده و بدين‏ترتيب ، در وادى عمل دچار خطاهاى بزرگ شد. حقيقت ناگوار اين‏كه در افغانستان ، به‏دليل شيوه‏هاى ابتدايى توليد ، ثروت ايجاد نشده و طبقات بالاى مانند: فيودال ، ملاك ، سرمايه‏دار و غيره اصلاً به‏وجود نيامده است. روشن‏فكران افغانى اين الفاظ و كلمات را در منابع خارجى خوانده و در تطبيق مصاديق داخلى آن دچار اشتباهات فاحش شدند. فرض‏هاى آن‏ها در خصوص ساختار طبقاتى جامعه‏ى افغانى ، يادآور حكايت “عيادت شخص اصم از همسايه‏ى مريضش مى‏باشد كه آن چيزى مى‏گفت و اين چيزى ديگر مى‏شنيد و مبتنى برفرض غلط خود پاسخ‏هاى نا مناسب مى‏داد.” حال آن‏كه كارل ماركس معتقد بود: “در آسيا فيوداليسم ، در مقياس اروپايى شكل نگرفته.” ]تا چه رسد به‏سرمايه‏دارى صنعتى ، كه برنامه‏هاى ماركس براى آن مرحله بود [به‏همين دليل او معتقد بود كشورهاى آسيايى فاقد استعداد و حركت بالفعل به‏سمت سوسياليسم هستند. لذا تعبير “شيوه‏ى توليد آسيايى” را به‏كار برد ، كه بر مبناى “خرده مالكى” است .

 بعد از كارل ماركس ، مفسرين تئورى سوسياليسم ، نظريه‏ى موسوم به “راه رشد غير سرمايه‏دارى” را ابداع كردند تا انقلابات در كوبا ، ويتنام ، كره شمالى ... آفريقاى سياه و اين‏جا و آن‏جا را توجيه  سوسياليستى  نمايند .

  بازهم  افغانستان  قَبُرغه‏ى كجى بود كه در  قالب اين نظريه هم نمى‏گنجيد. چون در افغانستان فقر مطلق و فراگير وجوددارد  ؛  حتى همان اقشار بالاى جامعه مانند: خوانين ، ملك‏ها ، اربابان ... كه از سوى محافل روشن‏فكرى و چپ ، مورد حملات قرار مى‏گرفتند ، با عسرت معيشت مواجه بودند. ثروتمندترين فرد آن‏ها در قياس با ثروتمندان كشورهاى همسايه و عرب ، گدا است. اخيراً محمد ظاهرشاه طى مصاحبه‏ى اظهار كرده بود: “ما در دوران اقامت تبعيدى در "رم " هرگاه دچار عسرت مالى مى‏شديم ، از پادشاه عربستان تقاضاى اعانه مى‏نموديم!” او گفته بود: “چند سال اول را در عمارتى متعلق به‏شاه ايران به‏سر برديم  ؛  پس از انقلاب ، آن را از ما گرفتند و ما مجبور شديم به‏جاى ديگر نقل مكان نماييم.” درحالى كه همه مى‏گفتند او در “رُم” كاخى از فيروزه و لاجورد دارد و ثروت كشور را به‏آن‏جا برده است!...

 روشن‏فكر افغانى بايد درك كند كه صيد سايه‏ها و ايجاد نفاق ملى در شرح وظايف او نيست. مشكلات موجود در كشور ]از هرنوعى باشد[ با جنجال‏آفرينى و غوغاسالارى حل نخواهد شد. تدارك حملات كور ، باهدف‏هاى انحرافى عليه اين و آن نقض حقوق شهروندى بوده و بيش از همه تداعى كننده‏ى روحيه‏ى آندويدآليستى و حسادت‏هاى مبتنى برفرهنگ روستايى ، شبيهه روحيه‏ى خاص ملاّهاى محلى است كه پيشاپيش و چشم‏بسته حق را يك‏جا از آن خود مى‏دانند .

 گفتمان عدالت‏خواهى در كشور ، بايد از ميكانيسم اصولى و روشن پيروى نمايد ، چنان‏كه همراه با رعايت و حفظ شئون و كرامت انسانى عموم شهروندان ، متضمن توليد و انباشت علم و ثروت در كشور باشد. نخستين قدم ارايه‏ى طرح‏هاى عملى “صنعتى” به‏موازات “اصلاحات ارضى”  و “سامان‏دهى اسكان جمعيت”  مى‏باشد .

  در جامعه‏ى افغانى انواع  تضادها وجود دارد كه بسيارى از آن باشيوه‏هاى  ميكانيكى قابليت حل نهايى ندارد ، ناچار بايد طرق مفاهمه  و درك درست از يگديگر را ملاك عمل قرار داد: مانند نژاد ، زبان ، مذهب  و جز اين‏ها كه قرار نيست  تغيير كند و يك كاسه شود  ؛  يعنى  هيچ قرار نيست كه قومى به‏نفع قوم ديگر امحاى هويت شود.  هركس در راه محو ديگرى تلاش كند، فقط خود را زحمت داده است. امّا ، تضادهاى  هم وجود دارد كه بايد حل شود : چون تضاد طبقاتى و مناسبات توليد ، سنت و تجدد ، نحوه‏ى توزيع و گردش  قدرت ... و جز اين‏ها .

 مى‏دانيم كه مناسبات اقوام افغانى داراى وجوه متمايز ، پيچيده و چندگانه است  ؛  هرگاه اين پيچيده‏گى‏ها به‏درستى هدايت شود ، خود به‏مثابه پتانسيل قوى جهت رشد و توسعه‏ى كشور عمل خواهد نمود  ؛  لكن آن‏جا كه درك درست از يكديگر وجود نداشته باشد ، تمايزات موجوده منشأ گسل‏هاى عميق و منازعات مهلك خواهد شد. فى‏المثل به‏تقابل بين دو زبان پشتو و فارس (يا درى) توجه كنيم كه سهم عمده در بروز شكاف‏هاى عميق و خونين بين دو جناح خلق و پرچم ، گُلبُ الدّين  حكمتيار با احمد شا مسعود و حزب و جمعيت اسلامى داشت  ؛  در حالى كه همه‏ى طرف‏ها از نژاد واحد  (آريايى)  بودند. در موضوع ايديولوژى  و مذهب نيز دو جريان اول جانبدار ايديولوژى پرولترى  ؛  و موارد بعدى  همگى پيرو مذهب حنفى بودند.  معهذا ديديم كه بين آن‏ها چه گذشت. حال آن‏كه ، رواج چند زبان  (و چند نژاد)  در يك كشور نه تنها امرى منحوس نيست ، كه بسا مايه‏ى غنا ، تنوع و چندگانگى  فرهنگى و چند صدايى است. كه اصولاً زمينه‏ساز رشد دموكراسى و پلوراليسم  سياسى مى‏شود.  فى‏المثل در هندوستان  تعداد يك‏هزار و ششصد نوع گويش به‏ثبت  رسيده ، صدها تيره‏ى  قومى  و  صدها گونه  خدا  و افزون بر سيصد مذهب  در آن جا وجود دارد. آمريكاييان نيز به‏تنوع فرهنگى و نژادى كشور خويش مى‏نازند .

 ولى در افغانستان همه‏ى اين نسبت‏ها معكوس است. همه درپى حذف و امحاى يگديگراند در اين‏جا تا هنوز  اعتقاد به‏رقابت  شكل  نگرفته  و تفكرات  مبتنى بر تماميت‏خواهى و يكجانبه‏نگرى  بيداد مى‏كند. هركس موقعيتى به‏دست آورد بلافاصله نقشه‏ى حذف رقباى نژادى، قومى ، زبانى ، محلى و مذهبى خويش را رسم مى‏كند. اين بدان مفهوم است كه در آن‏جا " ملت " تشكيل نشده ، درك متقابل ، زبان مشترك و تمدن مشترك به‏وجود نيامده است :

  “مطابق آمار ، در افغانستان تا سال 1337 (هش) تعداد چهار صد اثر با صفت آثار آكادميك به‏زبان پشتو چاپ شده. و تا سال 1356 (هش) مطابق با 1977 (م) بيش از 1300 عنوان نشريه‏ى فرهنگى به‏زبان پشتو انتشار يافته  ؛ “

 “امّا ، در همان برهه تعداد 1500 اثر از آثار اساتيد و محصلان فارسى زبان دانشگاه كابل از چاپ بازمانده است××× )3( به‏منابع ذيل رجوع شود: 1 -  " تاريخ مطبوعات در افغانستان " بقلم محمد كاظم آهنگ .

 2 -   " تاريخ و روزنامه‏نگارى افغانستان "  بقلم دكتر محمد حليم تنوير ".

 3 -  " حديث ركن چهارم " (بقلم اينجانب) مجله “طرح نو” شماره‏هاى 1387 /16/17.

 4 -  "گلگشتى در مطبوعات جهادى افغانستان" (اينجانب/ طرح نو) شماره‏هاى 1388 /18/19.

 5 -  “نظام مطبوعات افغانستان”  به‏قلم محمد هاشم عصمت‏اللّه‏ى .  ×××.”

  حال آن‏كه تمدن كهن اين سرزمين برپايه‏ى زبان درى بنا شده است و  تاريخ  ادبيات پارسى با "حنظله‏ى بادغيسى " من‏حيث  نخستين شاعر پارسى‏گوى مرد  ؛  و " رابعه‏ى بلخى " نخستين شاعره‏ى  پارسى‏گويى زن ، آغاز مى‏شود. به‏همين قرار ، نسل‏هاى كهن و ميانى مطبوعات در افغانستان سراسر پارسى‏زبان بوده‏اند. افزون بر ميراث  مكتوب كهن از رودكى تا مولوى و جامى ... نخستين جريده كه در عهد امير شير على خان ، به‏وسيله‏ى سيد جمال الدّين افغان تحت عنوان "كابل " تاسيس شد ، تماماً به‏زبان پارسى بود. دومين جريده كه  “شمس النّهار” نام داشت بازهم  به‏زبان  پارسى بود.  سومين نشريه  “سراج الاخبار”  و  چهارمين  “سراج الاطفال”  بود كه تماماً  به‏زبان درى  بودند. با اين‏كه  سيد جمال الدّين  و محمود طرزى هردو نفر در اصل پشتون‏تبار بودند  ؛  لكن سيّد جمال به‏زبان‏هاى درى  و عربى مى‏نوشت ، و محمود طرزى به‏زبان درى تحرير مى‏كرد ، ضمناً به‏لسان تركى نيز علاقه‏مند بود. تاريخ زبان  و مطبوعات در افغاستان خيلى روشن است. همين تاريخ گواهى مى‏كند كه در دربار سلطان محمود غزنوى تعداد 400 نفر شاعر ، هركدام در قد و قامت رودكى سمرقندى ، فردوسى طوسى و مجدود بن آدم  (سنايى) ... گرد آمده بودند و " صِله " مى‏گرفتند  ؛  همه پارسى‏گو بودند.  همين وضع كمابيش تا اوايل قرن بيستم ادامه داشت. نهرو مى‏گويد : در افغانستان هنوز هم زبان فارسى زبان رسمى و دربارى است.××× )1( زبان به‏كار برده‏اند. به‏اين ترتيب ، به‏هر طرف كه رو كنيم، عناوين “درى” و “پارسى” دو لفظ مترادف مى‏شوند. منابع كهن مشحون از تأييد اين نظرات است. مثلاً حكيم ناصر خسرو العلوى الموسوى مى‏فرمايد :

 من نه آنم كه درپاى خوكان بريزم

مر اين قيمتى در لفظ " درى " را

 خواجه شمس‏الدّين محمد حافظ  شيرازى نيز مى‏فرمايد:

 ز شعر دلكش حافظ كسى شود آگه

كه لطف طبع سخن گفتن “درى” داند

 و نيز علامه اقبال لاهورى فرمايد :

 گرچه هندى در عذوبت خوش‏تر است

طرز گفتار “درى”  شيرين‏تر است ×××

 بررسى آمارى از سير مطبوعات در افغانستان نشان مى‏دهد××× )1( صفحه‏ى  136   (همين كتاب)   ××× كه مطبوعات به‏زبان پشتو پس از دهه‏ى سوم قرن بيستم در كشور قوت گرفته است كه همان هم در جاى خود بسا مبارك بوده و است. زبان و فرهنگ اساس تمدن مى‏باشد. جامعه شناسان را عقيده براين است كه : “هر حكمى را كه زبان يك ملت دارد  ؛  نفس همان حكم بر تمدن آن ملت نيز صادق است.”  طبق فرمايش  آكادميسين دكتر  “اسداللّه حبيب” :  “زبان يك ارگانيسم زنده است مانند هرموجود زنده داراى  ويژه‏گى تولد ، رشد ، مريضى ، سلامت ، قوت ، ضعف و حتى مرگ مى‏باشد.”  زايش و رشد يك زبان از پيدايش يك تمدن مژده مى‏دهد ، كما اين‏كه ضعف و مرگ يك زبان ، خبر از مرگ يك تمدن مى‏آورد .

  برهمين اساس است كه در مواجه‏ى انتقادى ما با كاركرد زبان پشتو (من‏حيث زبان حاكم طى قرن گذشته)  سخن از احساسات و عواطف نيست  ؛ بلكه دقيقاً و صريحاً مى‏گوييم :

  “اين زبان نتوانست در طول مدت طولانى حاكميت خود تمدن بيافريند.”  و زيرساخت‏هاى اجتماعى ، اقتصادى و فرهنگى به‏وجود آورد  ؛ وگرنه ، اوضاع ناگوار امروزين كشور چه توجيهى دارد؟  و  مسئوليت آن متوجه كى‏ها است؟  امروزه خود قوم پشتون عقب‏مانده‏تر از همه است .

 اگر آن زبان ، توانسته بود كشور را به‏پيش براند ، ما امروزه مؤظف بوديم آن را تحسين كنيم ؛ ولى متأسفانه چنان نشد ، حالتى خلاء به‏وجود آمد و كشور را قرن‏ها عقب برد. سخن برسر اين است كه ما امروز هيچى نداريم  ؛ گذشته‏ها را از دست داده‏ايم  ؛  آيندمان چه خواهد شد؟

  وضع در مناطق قبايلى پاكستان نيز به‏همين‏گونه است  ؛  در آن‏جا نيز فرهنگ قبايلى حاكم است ، در عين‏كه چهره‏هاى برجسته‏ى روشن‏فكرى و ديگرگون‏خواه در ميان آن‏ها ظهور نموده‏اند ، مع‏الوصف ، چون  فرهنگ قبايلى حكومت دارد ، صدا و سرنوشت روشن‏فكران آن‏ها رساتر و بهتر از روشن‏فكران افغانى نبوده است. بدين‏قرار ، تمدنى با ماهيت پشتونى در جمعيت بيش از چهل ميليونى پشتون‏هاى  پاكستان ، جلوه‏هاى آشكار ندارد .

  پس ، تمدن نمى‏تواند برپايه‏ى  فرهنگ  و مناسبات  قبيله ، خون ، تبار ، نژاد و قوميت برپا گردد  ؛  تمدن حاصل فرهنگ مدنى است كه در پيوند ناگسستنى با آب و خاك ظهور مى‏كند .

  از طرف ديگر ، قرن اخير مصادف بود با انقراض سلسله‏ى تركان قاجار و روى كار آمدن رضاخان پهلوى در ايران  ؛  سلسله‏ى قاجار را مى‏توانيم به‏دليل داشتن فرهنگ و تعهدات ايلى و قبيله‏اى  (ترك)  با پشتون‏هاى افغانستان مقايسه كنيم ، چنان‏كه خود ايرانى‏ها نيز عصر قاجار را دوران تاريكى و ركود مى‏دانند. امّا ، با روى كار آمدن سلسله‏ى پهلوى (فارس) ايران مى‏رفت تا پس از چندين قرن  انحطاط ، داراى يك سلطان فارس بشود. سلطانى كه به‏شدت ناسيوناليست بود و نيز اراده‏ى قوى ، اعتماد به‏نفس و انرژى‏ء خارق‏العاده براى تغييرات داشت و قدرت را به‏ميل خود در مسير ديگرگونى به‏حركت مى‏انداخت. آن سلطان هم براى بقاى خود و هم براى ايجاد تحول در جامعه‏ى ايران ، نياز به‏تقويت و گسترش فرهنگ پارسى داشت تا هويت ملى خود را تعريف كند. لذا عصر پهلوى در ايران مى‏تواند من‏حيث يك سرفصل مهم براى زبان پارسى محسوب گردد. دراين دوره رجال بزرگ فرهنگى در ايران ظهور كردند و هريك سهم بزرگى در پاس‏داشت ميراث كهن پارسى ايفاء نمودند. متون كهن پارسى از عزلت درآمد ، گردآورى شد ، غبارزدايى و ويرايش گرديد و در اختيار عموم قرار گرفت .

  همه‏ى اين موارد قابل ستايش فوق‏العاده است  ؛  امّا ، اين‏كه يك رشته نقل و انتقالات گسترده‏ى  جغرافيايى نا روا نيز صورت گرفت ، قابل قبول نيست. اين‏كه برادر ، يا شريك ، از خواب ، يا گرفتارى ديگرى سوء استفاده نموده و انبار مشترك را به‏نفع شخص خود مصادره نمايد ، عمل درستى نيست. ما مشكل داشتيم ؛  انصاف شركاى ما كجا رفت ؟

 از آن‏جا كه فرهنگ پارسى ميراث مشترك جوامع تاجيك ، افغان و ايرانى بود }آرياناى كبير = ايران عهد غزنوى{ تاجيك‏ها در نتيجه‏ى انقلاب اكتبر گرفتار روس‏ها شدند و رسم‏الخط “سيرليك” برآن‏ها تحميل شد. افغان‏ها هم دچار استراتژى عقيم‏سازى سازمان يافته شدند. در چنان شرايط ميدان براى سلسله‏ى پهلوى در ايران باز شد تا اساس ناسيوناليسم ايرانى را در فضاى خيلى محدود پى‏ريزى نموده و براى اشخاص تاريخى‏ء افغان و تاجيك شناسنامه صادر كنند ! اين‏قدر تنگ‏انديشى اصلاً اقتضاى زبان گرامى پارسى نيست. تاجاى كه “حسن عميد” در كتاب لغت موسوم به‏خود ]فرهنگ عميد [نوشت : “پشتو زبان بومى مردم افغانستان است!”

 -     چنين اشخاص بزرگ چرا و چگونه اعتبار خود را اين‏سان در معرض باد قرار مى‏دهند؟

 =    براى اين‏كه  فردوسى ، مولوى ، سنايى ... ايرانى بشوند! ... اكنون زبان پارسى در دو كشور ايران  و تاجيكستان با موانع كم‏ترى رو به‏رو است.××× )2( صص : 147  144  62   (همين كتاب)  ××× امّا، در افغانستان كماكان با چالش‏هاى بزرگ مواجه است. روى دم تيغ حركت مى‏كند و به‏شدت وابسته به‏ساختار سياسى است. امواج - به‏پنداشت زعماء و الوالعزم‏هاى زبان پارسى ، تقسيم و تفكيك اين زبان واحد به‏سه شاخه‏ى "درى" ، "پارسى" و "تاجيكى" اشتباه محض است. آن يك زبان با سه لهجه است. لهجه‏هاى كه در زير ساطور اقاليم و ايام پديد آمده است. عنوان “فارسى” را عرب‏ها به‏كار برده‏اند، اصل آن “پارسى” است كه از پارتى  (منسوب به‏اقوام آريايى پارت)  مأخوذ مى‏باشد. و منشأ آن به(آرياناى كبير) ارجاع مى‏يابد. به‏همين ترتيب كلمه‏ى  “پارسا” نژادپرستانه است .

 برخى معتقداند كه عناوين “درى” و “پارسى” براى اين زبان حكايت از دو دوره‏ى تاريخى دارد. مطابق با اين نظر، عنوان  “درى” بر “پارسى” تقدم دارد. و قبل از “درى” ، “پهلوى” بوده است، كه به‏طور جامع مكتوب نشده بوده. “درى” از “درايت” و “تفكر” مأخوذ گرديده و در ابتداى رواج خط و كتابت، زبان  “دربار” و “خواص” بوده است. به‏همين منوال، بين كلمات “دربار” ، “ديوان” و “دفتر” با كلماتى چون “درى” ، “درخشان” و “درخشندگى” مناسباتى نزديك وجود دارد. به‏لهجه‏ى “درى” ، “پارسى ميانه” هم مى‏گويند. كه از پارسى مدرن رايج در ايران  وامانده‏تر است .

  شادروان آكادميسين عبدالاحمد جاويد (سرور اسبق دانشگاه كابل) و دكتر اسداللّه حبيب كه هركدام از فحول علماء زبان پارسى درى هستند، به‏همين باور مى‏باشند. افزون براين: دكتر حبيب معتقد است كه عنوان “درى” را نيز عرب‏ها براى اين  حملات سازمان يافته ، چون  “شمشير داموكلس”  ادامه‏ى رشد و حيات آن را تهديد مى‏كند .

برچسب‌ها: بخش سيزدهم, سايه‏روشن‏هاى جنبش روشنفكرى

 جامعه‏ى باز و دشمنان آن

 -         چه كسانى  دشمنان  جامعه‏ى  باز هستند؟

 =         “كارل پوپر”  در نقد فلسفى خويش تحت عنوان فوق ، فاشيست‏ها ، نازيست‏ها ، راسيست‏ها ... و همه‏ى  كسانى را كه اعتقاد به‏رقابت آزاد ندارند ، دشمنان  جامعه‏ى  باز معرفى مى‏كند.  واقع آن است كه افغانستان كشور اقوام است  “قوم”  مظهرى از جامعه‏ى بسته و انداموار است  كه در آن گروهى از آدميان افزون بر خون مشترك ، قيام و قعود مشترك دارند، يعنى : سرنوشت مشترك ، زبان مشترك ، احساس مشترك ، علايق مشترك ، رويكرد مشترك ، گذشته‏ى مشترك ، آينده‏ى مشترك ، دشمن مشترك ، دوست مشترك ، منافع مشترك ، غم‏هاى مشترك ، شادى‏هاى مشترك ، قيام مشترك ، قعود مشترك ...

 ادبيات فوق بر آن است تا  يك چنين بنيانى در افغانستان تحكيم  شود و ابدى گردد !

 “جنگ همه عليه همه”  مداوماً ادامه يابد تا او از استشمام بوى خون  (كه فاشى و نازى به‏طور ذاتى بدان معتاداند) لذت ببرد و نشأ گردد ... حال آن‏كه ضرور آن است تا اقوام و قبايل افغانى به‏درك درست از يكديگر نايل آيند.  روى اصول و مبانى مشترك به‏تفاهم رسند و راه زندگى بهنجار را بيابند ، در فضاى  سرشار از حسن تفاهم و رقابت آزاد به‏زندگى ادامه دهند .

 هيچ قومى نه حق دارد و نه مى‏تواند وجود ديگرى را منكر شود ، اين نه يك نصيحت ، كه يك هشدار است. هيچ‏كس اجازه ندارد نقشه‏ى انهدام يك گروه انسانى شامل قوميت، نژاد يا پيروان مذهب خاص را در سر پروراند. از مجموع همين هويت‏هاى  متعدد قومى و نژادى است كه  “ملت” تشكيل مى‏شود و تمدن‏ها به‏وجود مى‏آيد. يك ملت در فرايند پيدايش و  پويش خويش به‏همه چيز نياز دارد از جمله تعاملات مثبت ميان اقوام و مذاهب ، فرهنگ‏ها ، مقدسات، اعتقادات ... هكذا عقل درك مى‏كند كه بنيادگذارى بهشت خصوصى در قعر جهنم براى هيچ قوم امكان ندارد.  پس ، اين سرزمين يا سراسر بهشت مى‏شود ، براى همگان ؛ يا سراسر جهنم است ، باز براى همگان ؛  لذا در جهان كنونى  هويت‏ها سرزمينى است و اين حاصل تجربيات بشر ، پس از آن همه تخاصمات خونى و نژادى مى‏باشد. اكنون ديگران از آن مرحله بيرون مى‏آيند ، ما تازه وارد مى‏شويم! اين كمال تأسف است ... در مطلب  مفصلى كه “سلمان على رنجبر” در نقد برخى نظرات اين كتاب، از جمله در مورد عناوين “افغان” ، “آريانا” و پيش‏نهاد تغيير زبان تعليمى و غيره ... از بروكسل براى اين‏جانب فرستاده است ، چنين آمده :

 سند شماره    54  :   “وحدت اقوام در چوكات كل كشور، اگر كسى خواهان آن باشد، تنها در صورتى امكان‏پذير است كه موجوديت اقوام، مشخصات فرهنگى، زبان، مذهب و تمام آن‏چه وجوه تمايز يك قوم از ديگران را تشكيل مى‏دهد به‏رسميت شناخته شود و احترام گردد. وحدت اقوام در سطح كشور با تحميل نام و نشان و مشخصات يك قوم بالاى همه‏ى اقوام امكان‏پذير نيست. اگر ما خواسته‏ى حبيب‏اللّه خان امير شهيد را برآورده سازيم و تمام مردم شيعه را مجبور كنيم كه سنى شوند، اگر ما آرزوى افغان ملتى‏ها را عملى نماييم و به‏جاى زبان فارسى نه انگليسى، بلكه پشتو را اختيار كنيم، باز هم همه‏ى اقوام يك رنگ نمى‏شوند و وحدت به‏وجود نمى‏آيد، زيرا اين بينى پهن هزاره‏ها را چكار كنيم، هرچه آن را كش كنى دراز نمى‏شود، پس مجبور براى يك رقم ساختن مردم كشور بينى افغان را بريد و باز اين بينى بريده را به‏كجا ببريم...”

 تنازع بقا و فضای فضاى حياتى

 به‏طور كلى ، سراسر منطقه‏ى ما را هم زمان سه خطر بزرگ و فراگير تهديد مى‏كند :

 يك : خشونت‏هاى حاصل از كينه‏ها و نفرت‏هاى كه داراى منشأ نژادى، قومى، ملى، فرقوى و طبقاتى هستند و گروهاى تبهكار لومپن و شووينيسم به‏آن دامن مى‏زنند ؛

  دو ، تخريب محيط زيست و اتمام منابع     ؛       سه ، انفجار جمعيت ؛

   اما در افغانستان :  بر اساس پيش‏بينى‏ها ،  جمعيت افغانستان تا سال 2025 به مرز 60 تا 70 ميليون نفر خواهد رسيد و در آن مقطع ، جوان‏ترين كشور جهان خواهد شد (فعلاً اردن هاشمى جوانترين است)  كشور افغانستان كه اكنون با توليد ناخالص ملى سالانه كم‏تر از 9 ميليارد دالر آمريكا و بودجه‏ى ملى سالانه كم‏تر از سه ميليارد دالر (كه آن هم از طريق گدايگرى بين‏المللى به‏دست مى‏آيد)  قادر نيست جمعيت فعلى (تخمينى)  35 ميليون نفر را تأمين نمايد و نرخ بيكارى در آن بالاى  50 % مى‏باشد (تا 80 % هم گفته شده)  چگونه خواهد توانست طى يكى دو دهه‏ى آينده دو برابر اين جمعيت را اعاشه نمايد ؟

  در حال حاضر درآمد سرانه‏ى هر شهروند افغانى مبلغ دوصد دالر در سال بر آورد شده است؛ اين نسبت در پاكستان مبلغ  1200 دالر ، در هند 1000  دالر ، در ايران 2400 دالر ، در امارات 5500 ، در قطر 8500 ... در عربستان 23  هزار و در آمريكا بالغ بر 40/000 دالر مى‏باشد .

  اگر افغانستان بخواهد كشورى با ثبات و آبرومند شود بايد سالانه بيش از چهار ميليون شغل در كشور ايجاد گردد ، هرگاه براى هر نفر شغل  (حد اقل)  مبلغ يكصد هزار دالر لازم باشد، سالانه مبلغ چهل ميليارد دالر تنها بايد در امر ايجاد اشتغال سرمايه‏گذارى گردد. اين كشور يك چنين سرمايه را از كجا مى‏آورد؟ در حالى‏كه حد اقل زير ساخت‏ها را نيز فاقد است. و دراين موارد هيچ پلان ، اراده و تخصص وجود ندارد. مسكن ، صحت  و آموزش كه هيچ ؛ نتيجه چه مى‏شود؟

 =     بدتر از آن‏چه هست. ادامه‏ى بحران ، گسترش فقر و فساد ، نا امنى و صعود جراييم در راستاى تنازع بقاء  ؛  طبق قانون راز بقاء ، شديدترين وجه تنازع بقاء آن‏جا جريان مى‏يابد كه افراد يك نوع زياد شوند و غذا و جا و مكان براى زندگى محدود باشد. وقتى پنجاه انسان گرسنه بالاى يك لقمه نان حمله كنند ، ببين كه چه مى‏شود. نواحى هزاره‏جات و جامعه‏ى هزاره هم اكنون مظهر كاملى از اين شرايط است  ؛  در آن‏جا حداقل امكانات و شرايط زيستى فراهم نيست، حال آن‏كه جمعيت از سر حد انفجار گذشته و به‏نقطه‏ى بحران رسيده است. اوضاع روز به‏روز بدتر مى‏شود، در حالى كه شرايط كارگرى در ايران و پاكستان نيز قدم به‏قدم وخيم‏تر مى‏گردد، حتى در شهرهاى بزرگ افغانستان پشتون‏ها و تاجيك‏ها از كارگران پاكستانى، بنگالى و هندى استفاده مى‏كنند، حال آن‏كه لشكر بى‏كاران هزارگى در درون و بيرون مزرهاى كشور سرگردانند .

 بازتاب اين اوضاع در درون جامعه‏ى هزاره بازهم همان تشديد نزاع فقط براى زنده ماندن خواهد بود.  اين نزاع‏ها بسيار سهمناك خواهد بود، به‏هر بهانه و هر عنوانى كه باشد، مهم نيست .

 پس ، فضاى حياتى مهم‏ترين عامل نزاع  در همه جا بوده ، است و خواهد بود.  مگر رفقاى نيونازى نمى‏دانند كه  شعار اصلى " آدولف هيتلر " من‏حيث بنيانگذار " نازيسم"، " فضاى حياتى آلمان " بود كه مبين تعلق خاطر و توجه عميق او نسبت به‏موضوع " آب و خاك " است  ؛ امّا ، در ذهنيت “نيونازى”هاى مورد نظر ، وفادارى و تعهدات به " آب و خاك " جاى خود را به‏تعهدات " خونى " مى‏دهد. كه به‏دلايل زياد، مورد خدشه است. متأسفانه ما هيچ وفادارى به‏آب و خاك و طرحى براى ايجاد وحدت ملى را در تعاليم و منابع نازيسم هزارگى نمى‏بينيم. جاى اين پرسش باقى است كه وقتى تو آب و خاك نداشته باشى ، اين " خون " را در كجا اسكان مى‏كنى ؟

 هرگاه به " آب و خاك " بى‏اعتنايى گردد ، چگونه مى‏توان اعتماد ديگر نيروها را جلب نمود؟

   -               معنى بى‏اعتنايى به " آب و خاك " چيست؟

 از آن سو ، اظهار وفادارى به " آب و خاك " لاجرم مستلزم اعتراف به‏وجود شركاء و رقباى نيرومند است كه خود به‏خود موجب بطلان شعارهاى “نيونازيستى” مى‏گردد. پس ، يك نيروى سياسى مسئول در برآيند تحليل تعادل قواء ، بايد درك كند كه در چه موقعيتى قرار دارد .

 گذشته از هرچيز ، امرى  واضح اين‏كه در تاريخ ، هيچ تمدنى به‏نام " خون " يا قوم و قبيله به‏ثبت نرسيده است ؛ اولاً “خون خالص” اصلاً وجود ندارد ؛ زيرا بشر بلحاظ علمى و فلسفى يك واحد لايتجزى است و اخلاق نيز آمده است تا همين واقعيت را تثبيت نمايد ؛ ثانياً تعاملات ميان اقوام گوناگون پيوسته در همه جا جريان داشته و دست‏آوردهاى تاريخى بشر كه محصول فكر او است ، در پيوند مستقيم با آب و خاك به‏ظهور رسيده و متعلق به‏همه‏ى بشريت است. تلاش براى " قبيله‏سازى "  همانا جنگ با مدنيت و رجعت به‏عصر " كوچى‏گرى " و صحرانشينى است !

 -     بناءاً : از رفقا دعوت مى‏شود ، به‏جاى كه گوساله‏پرستى پيشه كنند و استعدادها را در جهت تخريب مبانى ارزش‏هاى ملى  و اخلاقى جامعه به‏كار برند و تفصيل و تعميق گسل ميان اقوام افغانى را وجهه‏ى همت خويش قرار دهند ؛ در پيوند ارگانيك و مسئولانه با اهداف استراتژيك  “كانون همبستگى روشنفكران افغانستان”  و برپايه‏ى  “ايمان به‏يك كشور ، يك ملت” در راستاى اصول  و ارزش‏هاى هيومنيسم مشاركت نمايند  ؛  جز اين ، كژراهه است .

برچسب‌ها: جامعه‏ى باز و دشمنان آن, تنازع بقا و فضای فضاى حياتى

از پوزیشن روشنفکری تا جنايت عليه بشريت         

                    او آشكارا شعار مى‏دهد كه “غير هزاره را بكش” و طرح  “قيام پنج دقيقه‏اى”  جهت بن‏فكنى ديگر گروهاى قومى را پى مى‏ريزد و تيوريزه مى‏سازد ... معنى اين دستورالعمل چيست؟ به‏خاطر بسپاريم كه دراين روزها شخصى به‏نام “رادوان كاراجيج” رهبر صرب‏هاى “بوسنيا هيرزگوينا” به‏خاطر  “يك قيام پنج دقيقه‏اى” عليه مسلمانان بوسنيا و دقيقاً از نوع آن‏چه در فوق (سندهاى 45 -  34( بدان تصريح شده است، در دادگاه  “لاهه” تحت محاكمه مى‏باشد  ؛ پس ، چگونه است كه در افغانستان يك گروه شناخته شده با نام و آدرس مشخص به‏چنين اقداماتى دست مى‏زند  و علناً تبليغ نيز مى‏كند و بدان افتخار مى‏نمايد ؛ ولى هيچ‏كس نيست تا از عاملين آن پرسش نمايد ؛  چرا چنين است ؟

 به‏هر ترتيب ، در اين مرحله تحليل نيونازى از اوضاع اين بود كه جنگ در افغانستان براى دها سال ديگر طول خواهد كشيد ، ظواهر قضيه و تعادل قوا نيز نظر او را تأييد مى‏كرد ، لذا نيونازى سخن از فيدراليسم به‏ميان آورد كه در واقع نوعى تجزيه‏ى كشور ميان چند قوم عمده به‏تناسب محل سكونت بود  (نقشه‏ى آن در برخى نشرات ، من جمله " كتاب سقاوى دوم " منتشر شده .)

 در چنان شرايط  شعار :  “هزاره‏جات بستر واحد براى حزب واحد”  ورد زبان عناصر نيونازى  قرار گرفت و پلان و اقدامات تيوريزه شده‏ى نسل‏كشى به‏طور سيستماتيك ، از باب يك‏بار براى هميشه ، به‏هدف پاك‏سازى قومى و با شدت تمام  جريان داشت تا اين‏كه در اواخر دهه‏ى 1370 گروه طالبان از راه رسيد و مصداق  “اللّهم اشغل الظّالمين بالظّالمين”  يكبار ديگر محقق شد  و همه چيز را تحت تأثير قرار داد ، من‏جمله نيونازى از صحنه فرار كرد و پلان نسل‏كشى و بُن‏فكنى گروهاى اقليت قومى در هزاره‏جات نيز با اختلال مواجه شد .

 نه سنت، نه مدرنيسم  هوچیگر واقعی !

 متأسفانه ، نيونازى به‏هيچ صراطى مستقيم نيست. او يك تخريب‏كار به‏تمام معنى است. نه سنت را قبول دارد و نه مدرنيسم را ؛  نه به‏اراده و عقاييد مردم احترام قايل است، نه به‏مبانى وحدت ملى  و تماميت ارضى كشور پابندى نشان مى‏دهد ؛  حتى تاريخ كشور و  واقعيت‏هاى ثابت العين موجود در آن را نيز قبول ندارد ؛ نه به اصالت انسان و انسانيت باور دارد و نه از فرهنگ ديالُك برخوردار است ؛   فقط فرصت‏طلبى است كه  سياست ماكياوليستى را با حد اكثر بددهنى عجين نموده و بر آن است تا با بى‏ادبى و افتضاح راه به‏پيش گشايد ...

  چه هرگاه سنت را قبول داشت ، لاجرم بايد قرآن خدا و سنت رسول اللّه را كه عقايد مردم بدان‏ها متكى است ، مى‏پذيرفت ؛ و هرگاه به‏مدرنيسم اعتقاد داشت ناچار بايد به‏رقابت آزاد كه از ويژه‏گى‏هاى  جامعه‏ى باز و مدرن است ، تن مى‏داد. در آن صورت ديگر فرقى نداشت كه چه شخصى از چه قوم و نژاد و با چه معتقدات وارد عرصه شود ، مهم اين بود كه مردم به‏هركس اعتماد كرد ، همان نماينده‏ى مردم است. اگر به‏انسانيت انسان باورمند بود ، باز هم حتماً درك مى‏كرد كه انسان به‏سبب اين‏كه انسان است ، فى‏نفسه شريف است و قابل حرمت ...

  از ديگرسو مبانى وحدت ملى را نيز قبول ندارد و به‏استوانه‏هاى آن پابند نيست ، با انشاد ادبيات  مستهجن  مى‏خواهد جنگ اقوام بپاكند و خود بر امواج آن سوار شود .

   در حالى‏كه شما چه سنتى باشيد ، چه مدرنيته ؛ پابندى به‏وحدت ملى بر اساس فاكتورهاى آب و خاك و احترام به‏عقاييد مردم جزء لاينفك زندگى اجتماعى است. بايد آموخت كه احترام به‏عقاييد مردم، احترام به‏خود مردم است و عقاييد هر ملت جزء از ارزش‏هاى ملى محسوب مى‏شود. درست است كه شعور عوام قابل اعتماد نيست ؛ امّا ، هيچ‏كس حق توهين به‏آن را نيز ندارد. احترام به‏سنن و عنعنات ملى و اعتقادات مردم از شروط لازم زندگى اجتماعى است .

  اين چيزى است  كه همگان در هر موقعيتى ملزم به‏رعايت آن هستند .

 اين  سوا از آن است كه بگوييم  “هراعتقادى لزوماً قرين صحت نيست”  و گفتيم هم اعتقادات، باورها و انديشه‏ها  قابل نقد است ، هم افراد ، شخصيت‏ها و مقامات مسئول با استناد به‏كاركردها و موضع‏گيرى‏هاى  خود بايد نقد شوند  و پاسخ‏گو باشند  ؛  در غير اين صورت به‏فساد مى‏گرايند. و فساد  (از هرنوع آن)  مطلقاً نابود كننده است. اين هيچ استثناى ندارد ؛

 لكن نقد از خود اصول و ضوابطى دارد كه بايد آن را آموخت و رعايت كرد. از آن جمله حفظ حرمت، كرامت و حق دفاع  متهم است. ديگر اين‏كه متهم بايد شخصيت معين حقيقى يا حقوقى باشد نه يك قوم ، طايفه ، نژاد ، ملت يا مظاهر آن.  چگونه  مى‏توان  همين‏طورى  تهمت زد ؟

  ديگر موضوع  مهم كه نازيسم نوين با آن بيگانه است  اخلاق متمدنانه و  “شيوه‏هاى نقد مى‏باشد.”  گفتيم : در هرجامعه‏ى توقع منطقى از اپوزيسيون آن است تا فرهنگ و هنجارهاى برتر نسبت به‏قشر حاكم ارايه دهند ؛ در غير اين صورت نمى‏توانند مدعى آلترناتيو  شايسته باشند. در فرهنگ مطبوعاتى و دموكراسى‏هاى  ملى ، نقد روى كاركردها ، موضعگيرى‏ها ، افكار ، نحوه‏ى  مديريت و چگونگى اِعمال قدرت و اختيارات است ؛ نقد شخصيت نيز مرزهاى باريكى دارد چنان‏كه شخص حقيقى و حقوقى از هرنوع تعرض مصون است. همچنين نژاد، قوميت ، رنگ ، زبان ، مذهب ، مليت ، جنسيت و ديگر تعلقات محلى و فاميلى كاملاً در امان است ؛  ولى نيونازى از همه‏ى اين خطوط  ممنوعه عبور نموده و مستقيماً به‏حريم خصوصى و به‏قصد جان گروهاى آدمى وارد مى‏شود ، علناً تبليغ خشونت مى‏كند و فرمان قتل عام مى‏دهد؛

     اين تروريسم نيست ؟

 حال آن‏كه در فرهنگ سالم و جامعه‏ى مدنى غرض از نقد درك متقابل ، اطلاع رسانى صحيح ، نظارت بر كار مرجعيت قدرت ، بر ملاكردن خبطها ، خطاها ، سوء مديريت‏ها و سوء استفاده‏ها از قدرت  ؛  به‏منظور اصلاح امور است  ؛  نه برخوردهاى شخصى و بى‏حيثيت كردن اشخاص ، شكست دادن ، نابود ساختن و صدور احكام و فرامين قتل جمعى .

 اين عناصر در آن موقع خود را پشت نام آقاى مزارى پنهان نموده و گويا از موضع ايشان سخن مى‏زدند و تلاش داشتند تا آقاى مزارى را ضد دين ، ضد مذهب  و ضد مقدسات و سادات معرفى نمايند ؛ حال آن‏كه آقاى مزارى دشمن مذهب  و سادات نبود ؛ او مسلمان سنتى بود:

 سند شماره        52       :            “آقاى محسنى در صحبت اخيرى كه كرده است ... ما را لقب محارب و متجاوز داده و در بيانيه‏ى خود گفته كه اين‏ها مخالف سيّدها هستند! شما اين حرف‏هاى او را شنيديد و خوب گوش داديد؛ ما اين‏حرف و اين قبيل تبليغات را به‏نفع جامعه‏ى افغانستان، به‏نفع جامعه‏ى تشيع نمى‏دانيم كه كسى به‏نام هزاره، سيّد، قزلباش، بلوچ و تاجيك، چيزى را مطرح كند و نفاق‏اندازى نمايد و هركس هم كه اين مسأله را دامن بزند من يقين دارم و اعلان مى‏كنم كه مزدور بيگانه است. اين موضع ما است.”  -   “از نگاه تشكيلاتى هم شما مى‏دانيد كه اين حرف آقاى محسنى - كه گويا من مخالف سيّدها هستم  -  تا چه حد راست است.  فعلاً مسئول عمومى نظامى من سيّد است، رييس اركانش هم  سيّد است، در دفتر، سكرترم نيز سيّد است .××× )1( داستان “لباس نو امپراطور” نوشته‏ى " هانس كريستيان آندرسن " (دانماركى) كه تبديل به‏فيلم نيز شده است . ×××”

 سند شماره        53       :            “من در اول خدمت  شما عرض كردم  كه مخالف اين نوع تبليغات هستم، اين تبليغات، زهرآگين است كه مسأله‏ى هزاره و سيّد و قزلباش مطرح شود ... اگر روى مسأله‏ى  تبعيض بحث شود، از جمله  160  نفر اعضاى شوراى مركزى حزب وحدت، چهل و چند نفر آن از برادران محترم  سادات‏اند، اگر مسأله‏ى لياقت نباشد، اگر مسأله‏ى عملكرد نباشد، با مقياس نفوس، اين معيار جور نمى‏آيد. ما دراين مورد هيچ بحثى نداريم.”

 “حالاً اين‏قدر مى‏گويم كه آقاى محسنى در داخل حركت آن‏كار را مى‏كند، آقاى فاضل هم به‏عنوان رييس شوراى عالى نظارت حزب وحدت با آقاى مسعود توافق‏نامه امضاء مى‏كند و مى‏گويد كه من فلانى را تشكيلاتش را و نظامى‏هايش را از بين مى‏برم ولى در مقابل اين كار شما حقوق سادات و قزلباش‏ها را در نظر بگيريد.”××× )1( سيّد محمد حسين فرهنگ: جامعه‏شناسى و مردم‏شناسى شيعيان افغانستان ، ص: 26. ×××

  بدين قرار ، آقاى مزارى  به‏استعداد ، شايستگى و صداقت سادات باور داشت و آنان را حافظ اسرار خويش مى‏دانست. تمام مكاتبات و پيام‏هاى آقاى مزارى را (بلا استثناء) ابتدا دو نفر سيد به‏نام‏هاى آقايان سيّد عباس لشكرى و سيّد محمد امين سجادى (مشتركاً) تقرير مى‏كردند پس از مهاجرت لشكرى به‏آلمان  (اكنون در آن‏جا استاد فلسفه است) اين عمل منحصراً و تا آخر به‏عهده‏ى  سجادى  بود. از آن‏جا كه آقاى مزارى در سن بزرگسالى (پس از دوران سربازى) راه مدرسه را پيش گرفته بود ، متون پارسى را مى‏توانست بخواند ؛ لكن نمى‏توانست چيزى بنويسد. سجادى افزون بر تحصيلات حوزوى ، فارغ التحصيل از دانشگاه تهران) نيز بود. او يك ديپلمات برجسته و مذاكره‏چى قهار هم بود و هيأت‏هاى  حزب مربوطه را در مذاكرات رهبرى مى‏كرد .

برچسب‌ها: از پوزیشن روشنفکری تا جنايت عليه بشريت, نه سنت نه مدرنيسم هوچیگر واقعی

  اپورتونيسم " شعله‏اى " و فرصت‏هاى دست دوم 

 " ميشل فوكو "  مى‏گويد :  “قدرت وقتى موأثر است كه مشروع باشد.”   مسلّم است  كه كسب مشروعيت  بدون داشتن  هويت روشن  سياسى و پذيرش  مسئوليت اقدامات خود ، امكان ندارد؛ يك نيروى  سياسى تا چه موقع مى‏تواند با اسامى و هويت‏هاى  مجعول و مستعار زير بال اين و آن به‏سر برد ؟  با چنين وضعيت  چگونه مى‏تواند اعتماد توده‏ها را جلب نمايد ؟

  چگونه مى‏تواند مسئوليت‏پذير باشد و از حاصل اقدامات خود بهره‏مند گردد ؟ ...

 بدين‏قرار ، در تاريخ معاصر كشور  جريانى موسوم به " شعله جاويد "  سخت ناكام بوده است بطورى كه پس از دوره‏ى اوليه ، ديگر  فرصتى براى ابراز وجود و سخن گفتن به‏نام خود به‏دست نياورده است.  وقتى يك گروه سياسى نتواند به‏نام خود سخن گويد ، ديگر چه مى‏تواند كند ؟

  وضعيت  دستجات منسوب به”شعله جاويد”  همواره چون گنجشك زيرباران بوده كه دنبال فضاهاى تاريك مى‏گشتند تا بتوانند خود را پنهان كنند. نتيجه‏ى منطقى چنين استراتژى  نردبان شدن براى ديگران ، فقط در ازاى نان شكم و قوت يوميه بود ! بخش‏ها و شاخه‏هاى منتسب به‏آن درتاريخ معاصر كشور سه بار توانستند در سايه‏ى ديگران فرصتى براى لب تر كردن به‏دست آورند

 1   -     دوران اوليه  (دهه‏ى موسوم به‏دموكراسى)  كه اشخاصى قابل احترام در صدر بودند .

 2   -     اواخر حكومت دكتر نجيب كه  عناصرى از شعله و ستم ملى با عناوين : “كار” ، “سازا” ، “سزا” ، “سفزا” و “جازا” به‏مصالحه‏ى ملى پيوسته و به‏چارت دولت درآمدند. ضمنى كه دفاتر مستقل خود را نيز در كابل داشتند. دراين موقع گروه  “سازا”  جبهه‏ى در ولايت تخار به‏نفع دولت گشوده و در امر دفاع  مستقلانه مشاركت نمود. رهبر آن‏ها محبوب اللّه كوشانى بود كه به‏سمت معاونت  صدراعظم  (حسن شرق)  منصوب شد ؛ كوشانى در معيت عبدالحميد محتاط  معاون رييس جمهور (نجيب)  هيأت رابط بين دولت و احمد شاه مسعود بود كه بعد از خروج ارتش سرخ از افغانستان بارها بين كابل و پنجشير (مسعود) رفت و آمد كرد. دراين موقع نجيب از مسعود دعوت نمود تا پست وزارت دفاع را به‏عهده گيرد ، لذا در كابينه‏ى حسن شرق ، جنرال رفيع از سمت وزارت دفاع سبك دوش شد و اين وزارت‏خانه بيش از سه ماه منتظر مقدم احمد شا مسعود ،  خالى ماند  ؛ ولى مسعود تقاضاى نجيب را رد كرد .

 3   -    دوران فروپاشى ملى در عصر حكومت  مجاهدين ، يعنى سال‏هاى آغازين دهه‏ى 1370  زمانى كه طبق وعده‏ى مجاهدين ، موعد استقرار حكومت قرآن و عدل اسلامى فرا رسيده بود ! امّا ، به‏سرعت معلوم شد كه تمام ادعاهاى  مجاهدين پوچ بوده است ، آن‏ها تا آن‏حد دچار كاستى ايديولوژيك  و  سياسى بودند كه قادر به‏تشكيل ابتدايى‏ترين شيوه‏ى ادارى و برقرارى  نظم عمومى و  حفظ  موقعيت خود هم نشدند ؛ كشور به‏هرج  و مرج كامل سقوط كرد .

  كارنامه

•  شعله‏اى‏ها نيز  چون گُلبُ الدّين  حكمتيار حسرت يك روز نشستن بر كرسى قدرت در افغانستان را با خود زير خاك بردند. آن‏ها هربار از همان فرصت‏هاى اندك و دست دوم به‏نحوى استفاده كردند كه اكنون در محافل سياسى و فرهنگى با مشخصات ذيل شناخته مى‏شوند : شكست‏هاى اخلاقى ، مسئوليت‏ناپذيرى ، زبان تند و عارى از نزاكت ، ادبيات مستهجن ، عطش شديد و اعصاب‏هاى  بهم ريخته.  امروزه تنها چيزى كه از شعله‏اى‏ها به‏يادگار مانده  يك مشت بددهنى افسار گسيخته عليه اين و آن  است. تقريباً ميان تمام قلم به‏دستان  معاصر افغانى و حتى كارشناسان خارجى امور افغانستان اين اجماع  نظر وجود دارد كه مائوئيست‏ها را فاقد  “فرهنگ مخالفت” بنيان‏گذار ادبيات فرومايه ، تلخ ، ترش ، بى‏نزاكت و عارى از عفت كلام مى‏دانند :
•  سند شماره      25    :      “به‏عقيده‏ى  “اوليويه روآ”  مائوئيست‏ها راه‏گم كرده‏هاى‏اند كه بى‏هدف در از بين بردن ارزش‏هاى اجتماعى تلاش مى‏كنند. چنان‏كه در اكثر نشرات آن‏ها اين بى‏برنامگى‏ها و عدم ثبات سياسى ديده مى‏شود.××× )3( گروه پژوهشى سينا: “افغانستان در سه دهه‏ى اخير” )1380 - 1343( چاپ اول ص: 168 ×××”
•  سند شماره     26     :      “جنبش كمونيستى ديگرى نيز در سال 1348 به‏نام شعله‏ى جاويد در عرصه‏ى سياسى افغانستان تبارز نمود. هدف اين گروه دنبال كردن فعاليت‏هاى دكتر محمودى بود ، ولى از نظر فكرى و عقيده‏وى گرايش به‏ماركسيسم و مائوئيسم داشتند. گروه مذكور در سال 1348 جريده‏ى را انتشار مى‏داد كه به‏نام “شعله‏ى جاويد” ياد مى‏شد  ؛  ولى به‏علت تخطى از قانون مطبوعات و افراط در شيوه‏ى گفتار ، پس از انتشار چند شماره مصادره گرديد و غير مجاز اعلان شد.××× )1( همان،  ص: 177 ×××”
•  سند شماره     27    :       “شعله‏ى جاويد نام يك نشريه‏ى ضعيف ماركسيستى بود كه مضامينى را به‏زبان‏هاى درى و پشتو منتشر مى‏ساخت. اين نشريه به‏وسيله‏ى دكتر عبدالرحيم محمودى منتشر مى‏شد. در جولاى 1969 پس از سه ماه از آغاز انتشار ، از سوى دولت به‏دليل القاء و تشويق خشونت در ميان مردم افغانستان ، متوقف گرديد. نشريه‏ى مزبور ارگان “جمعيت دموكراتيك نوين” بود كه در زبان مردم “شعله‏ى جاويد” خوانده مى‏شد... رهبران برجسته‏ى آن شامل عبدالهادى محمودى ، برادر رحيم محمودى و استاد اكرم يارى و محمد عثمان (معروف به‏لَندَى) بود. بعد از انقلاب ثور اين گروه به‏مقابله با رژيم خلقى پرداخته و جبهه‏ى جهادى را تشكيل داد. لكن به زودى از بين رفت و بسيارى از اعضاى آن يا به‏خارج از كشور متوارى و يا كشته شدند.××× )2( گروه پژوهشى سينا: “افغانستان در سه دهه‏ى اخير” صص: 171 - 170. ×××”
•  سند شماره     28    :       “در ميان گروهاى ماركسيست افغانى ، اين گروه به‏دو چيز بيش‏تر از ديگران مشخص بوده است:    1   -   كثرت اختلافات و انشعابات - به‏گونه‏ى كه به‏بيش ازده گروه كوچك ديگر مثل “ساما” ، “سرخا” ، “رهايى” ، “راوا” ، “گروه انقلابى خلق‏هاى افغانستان” ، “فازا” ، “گوافز” ، “گروه جوانان مترقى” ، “اتحاد محصلين انقلابى افغانستان” ، “جبهه‏ى مبارزين مجاهد” ...
•  2 -  بدزبانى و خشونت فرهنگى - نه تنها كسانى كه در سال‏هاى 1348 تا 1352 شاهد تظاهرات‏ها، سخنرانى‏ها، جلسات علنى سياسى، زد و خوردهاى خيابانى و امثال اين‏ها از سوى گروهاى سياسى گوناگون افغانى در كابل و ساير شهرها بوده‏اند، مى‏گويند دسته‏هاى اين گروه در اين جريانات ركيك‏ترين و شرم آورترين كلمات را به‏كار مى‏بردند ؛ به‏نحوى كه هرانسان شريف و با فرهنگ عادى از به‏كار بردن چنان كلمات عار داشته‏اند، چه رسد به‏يك جريان سياسى - فرهنگى كه طبعاً بايست از فرهنگ و كراكتر بالاى برخوردار باشد تا توان رهبرى سياسى و اخلاقى ديگران را داشته باشد. بلكه اين روش تا كنون نيز به‏عنوان يك سنت سيئه ادامه پيدا كرده است كه نگاهى به‏مطالب و محتواى نشريات چون  “دريا” ارگان “جبهه‏ى مجاهدين مبارز” و “پيام زن” نشريه‏ى “جمعيت انقلابى زنان افغانستان” و امثال اين‏ها مى‏تواند دليل روشن اين مدعا باشد. و متأسفانه از اين شيوه‏ى اخير در نشريات و بيانات برخى از گروهاى جهادى مسلمان نيز اثر گذاشت كه از اين بابت لگه‏ى سياه و ننگ‏آورى را در تاريخ فرهنگ مكتوب ملت افغانستان بجا گذاشت.”××× )3( همان -  ص 172. ×××
•  سند شماره     29    :       “بگذار باند وطن فروش تره‏كى - امين اين سگ‏هاى ديوانه كه به جان مردم ما افتاده‏اند ، شهادت محسن‏ها را جشن بگيرند و از خوشحالى پيش پاى صاحبان روسى ايشان دُم تكان بدهند.××× )4( همان -  ص: 172. ×××”
•  “براى بهتر روشن شدن اين مطلب براى برخى از خوانندگان ناآشنا به‏اين موضوع ، در اين‏جا نظر شما را تنها به‏برخى عنوان‏هاى نشريه‏ى “پيام زن” شماره 46 ، اسد 1376  نشريه‏ى جمعيت انقلابى زنان افغانستان جلب مى‏نماييم”:
•  -  “چُسناله‏هاى محمد اكرم عثمان براى صلح” 
•  -  “و اين بار قوله‏ى پدران پاكستانى جنايت پيشه‏گان بنياد گرايى وطنى”
•  -  “قذافى و اردوى زنانش / نبرد پدر قذافى عليه شامپوها”
•  -  “نفرين و مرگ برجهادى و طالبى ، زنده‏باد آزادى و نو دموكراسى”!
•  -  “گزارش‏هاى از وحشت ، شناعت و فضاحت بنيادگرايان”
•  -  “آيا گلب‏الدّين  مرده است ؟”
•  -  “بنيادگرايان نوكران  زرخريد بيگانگان”
•  -  “سيلى به‏روى فاطمه گيلانى از سوى C C A”
•  -  “واقعيت جرج آرول وطنى ما”
•  -  “داكتر جاويد از قتل عام‏ها در افغانستان تا سمنك‏پزى در لندن.”
•  -  “ملاّ ... ما را از چنگ و دندان نشان دادن‏هاى كوچيكيت نمى‏توانى بترسانى”!
•  -  “معصومه عصمتى وردك ، سخنگوى سگان روس‏ها و شفاعت‏گر جنايت‏كاران بنيادگرا” ××× )5( در تهيه‏ى اين فاكت‏ها علاوه بر منابعى كه پيوست مطالب مربوطه ذكر گرديده ، از منابع انترنتى نيز بهره‏بردارى شده است. از باب نمونه :
•  -      سايت " احمد شاه مسعود " محمد اكرم انديشمند : “سال‏هاى تجاوز و مقاومت”
•  -      سايت انترنتى به‏نام  “روزنامه پيمان”
•  -      وب سايت “باميان كهن - باميكا”
•  -      “شعله جاويد” با قيد عبارت “ارگان مركزى حزب كمونيست (مائوئيست) افغانستان” .
•  -      وب سايت  “آزمون ملى”  (احتمالاً هوادار حزب اسلامى حكمتيار.)
•  -      وب سايت  “كابل ناته” دكتر لطيف طيبى .
•  -      سايت  “خاوران”  و بسيارى ديگر ...   ×××
•  سند شماره       30    :       “البته بايست توجه داشت كه برخى از دسته‏ها و اعضاى اين گروه (شعله‏ى جاويد) پس از كودتاى كمونيستى هفت ثور )1357( و پيش از ديگر گروهاى ماركسيستى به‏اين نتيجه رسيدند كه ناگزيرند با مسلمانان و يا تحت نام و عنوان آن‏ها مبارزه نمايند. از اين‏رو تعدادى از اعضاى آن در جبهات جهادى مردم مسلمان افغانستان نفوذ كردند و البته به‏جز تشديد اختلافات و قتل و كشتار دست آورد چندانى نداشتند. چون همه‏ى مسلمانان و مردم افغانستان عليه اين‏ها حساس بوده و وجود آن‏ها را تحمل نمى‏كردند. از اين‏روى اين‏ها ناگزير به‏تظاهر و رياكارى شديد و باور نشان دادن به‏عقاييد و وظاييف اسلامى روى مى‏آوردند.××× )1( عصرى براى عدالت / كانون فرهنگى رهبر شهيد/ كويته/ شماره 2) *** ­*** 0 9( عصرى براى عدالت ، 3.” (اين اسناد از كتاب “روشنفكر امروز ما” برگردان شده است.) ×××
•  در بازار آشفته
•  پس از سقوط حكومت دكتر نجيب در سال 1371 دوران فروپاشى ملى پيش آمد كه مقارن با پايان  عصر مكاتب و زوال ايديولوژى‏ها نيز بود ، در اين مرحله عناصرى از مائوئيست‏ها تحت شرايط خلاء ايدئولوژى و خلاء قدرت ، به‏قهقرا گراييده و در هماغوشى تنگاتنگ با “نيونازيسم” به‏شعارهاى شووينيستى رو كردند ؛ با رخنه در اركان گروهاى متخاصم به‏اجراى نقش محركه  در “طرح تعفن”  و فاجعه‏ى  “23 سنبله”  مبادرت كردند ؛ اسناد و مدارك  از منابع معتبر حاكى از آن است كه در جريان جنگ موسوم به “جنگ ديوانگى”  هردو سوى جنگ به‏يك منبع اتصال داشتند ، يعنى چپى‏هاى سابق و فاشيست‏هاى لاحق خواستند يك چنان گرد و غبار غليظ و تعفن شديد به‏پا كنند تا ذهن‏ها را از خود انصراف دهند و در عين‏حال در وسط معركه تصميم‏گيرنده‏ى اصلى نيز باشند. آن‏ها دقيقاً مانند گوساله‏ى كه از ميخ  كَنده باشد، به‏هر سو جست و خيز نموده، تا توانستند به‏نفاق ملى دامن زدند و وقيح‏ترين نوع ادبيات را انشاد كردند. بايد اسناد آن‏ها در صفحات تاريخ بماند تا منبع قضاوت براى آيندگان باشد. افغانستان كشور اقوام است ، هيچ‏كس تنها نيست ، همه يك‏ديگر را زير ذره‏بين دارند ، ما هم به‏شعور مخاطب ايمان داريم:
•  سند شماره      31    :          “اكنون حزب وحدت اسلامى مجموعه‏ى از عناصرى است كه تقريباً حتى در سطح رهبرى آن مسأله‏ى ايديالوژيك (مذهبى و ضد مذهبى) از بين رفته است. و همين اكنون عناصرى در شوراى مركزى اين حزب عضويت يافته‏اند كه از لحاظ ايديالوژيك، منوط به‏ايديالوژى‏هاى ضد مذهبى بوده‏اند.××× )3( امروز ما ، 4 - صفحه‏ى نو ، 13/ ارگان نشراتى حزب وحدت اسلامى افغانستان / كويته. ×××”
•  سند شماره      32    :              “در آغاز همه شاهد بوديم كه شعارهاى نادرست “حق شيعه” يگانه شعار حزب وحدت اسلامى بود ؛ امّا ، ستراتژى مشخص براى حق تعيين سرنوشت سياسى و اجتماعى جوامع محروم ، يگانه علت براى تقويت پايگاه اجتماعى رهبريت رهبر شهيد شد. اين مثال نشان مى‏دهد كه رهبرى مردم در غرب كابل ، ايدئولوژى چهارده ساله‏ى پيوند مذهبى را پس از اثبات ناكارگى آن در برابر سرنوشت ملى جامعه‏ى هزاره ، به‏دور انداخت. مزارى شيعه نيست ، مزارى سنى نيست ، مزارى اسماعليه و مسيحى نيز نيست ، مزارى هزاره است و ديگر هيچ چيز نيست. او فقط هزاره‏ى خالص است.”××× )4( قرن خموش ، امروز ما و عصرى براى عدالت. (نقل از غزنوى ، ص: 138.( ×××
•  سند شماره     33       :                “يگانه سياست شيعه‏هاى دربارى اين است كه مذهب را علم كنند و آن را در برابر مغزهاى هزاره قرار دهند. اگر بگويى سياست ، اين‏ها مى‏گويند مذهب. اگر بگويى اقتصاد ، مى‏گويند مذهب. اگر بگويى تاريخ ، مى‏گويند مذهب. اگر بگويى انسان ، جامعه و عدالت ، مى‏گويند مذهب. اگر بگويى فرهنگ ، مى‏گويند مذهب. اگر بگويى مذهب ، مى‏گويند من! اين‏ها مذهب را آن‏قدر بزرگ مى‏كنند كه مى‏گويند چندتا نژاد و يك مذهب! در طول مقاومت غرب كابل سيد عالمى‏ها و سيد مرتضوى‏ها حتى يك بار هم حاضر نشدند كه در سخن و يا موضع‏گيرى خويش از هزاره ياد كنند و بلكه در همه جا صرفاً از موقف شيعه داد مى‏زدند! هزاره با اين‏ها دشمن نبوده ، به‏شرط آن‏كه اين‏ها خود شان را بشناسند و كاه را باكوه نجنگانند و موقف رقابت اجتماعى را با شعار حق مذهبى و “مذهب مشترك” كنار بگذارند.××× )5( عصرى براى عدالت : 9 و 10 “كانون فرهنگى رهبر شهيد” كويته. ×××”
•  سند شماره     34     :          “براى نابودى صريح اين نظام “تشيع دربارى” نه تنها به‏موج كينه و بدبينى ، بلكه به‏موج انتقام‏گيرى ، غرض حق تعيين سرنوشت سياسى ، اجتماعى و مذهبى جامعه‏ى ما ضرورت است. كه در صورت يك قيام پنج دقيقه‏اى ، يك فرد آن نيز زنده نخواهد ماند. و اين موقف جديد خويش را در برابر “تشيع دربارى” اختلاف تازه، نه ؛ بلكه آگاهانه‏ترين جنگ و موضع‏گيرى تاريخى و اجتماعى ، و ستراتژى بزرگ براى نجات مذهبى و سياسى جامعه‏ى خويش مى‏پنداريم كه به‏پيروزى بزرگ هم رسيده‏ايم.××× )6( امروز ما / 10  “كانون فرهنگى رهبر شهيد” كويته. ×××”
•  سند  شماره     35  :     “با وصف و لقب شيعه، هويت ملى را از من گرفته‏اند با مذهب شيعه، برادرانم در مذهب اسماعيليه و مذهب سنى را از من جدا كرده‏اند و ما را به‏يك اقليت مذهبى تبديل ساخته‏اند، جامعه‏ى تشيع جامعه‏ى هزاره نيست، جامعه‏ى هزاره جامعه‏ى تشيع نيست، جامعه‏ى تشيع در واقع بيان‏گر قربانى شدن تاريخى جامعه‏ى هزاره با صفت مذهبى است، جامعه‏ى تشيع مجزى از جامعه‏ى هزاره است”××× )7( امروز ما/ ارگان نشراتى حزب وحدت اسلامى افغانستان / كويته/ 1375/4. ×××
•  سند  شماره      36   :     “شعارهاى كاملاً مذهبى به‏غير از اين‏كه جامعه‏ى تسنن و تشيع هزاره را به‏يك اقليت مذهبى شيعه در برابر اكثريت مذهبى سنى تبديل كند ديگر دست‏آوردى نداشته، هويت مذهبى شيعه بزرگ‏ترين ضربه‏ى خود را بر هويت نژادى هزاره وارد مى‏كند. ملت ستم‏زده‏ى ما قرن‏ها بود كه با مذهب زندگى مى‏كرد امّا هويت ملى خود را گم كرده بود.”××× )8( پس از صد سال سكوت / 10  “كانون فرهنگى رهبر شهيد” كويته. ×××
•  سند شماره      37      :       “كلام آخر اين‏كه قرن‏ها بود به‏خاطر مذهب ستم ملى ديديم و سال‏ها شده به‏نام مذهب ، استثمار سياسى از آن سوى مرزها شده‏ايم! من قربانى همين مذهب شده‏ام! گرايشات كاملاً مذهبى به‏هيچ وجه نمى‏توانست براى جامعه‏ى هزاره در ايجاد حكومت عادلانه‏ى سياسى موأثر باشد. مذهب صرفاً وسيله‏ى اقتدار شيعه‏هاى چاكر برجامعه‏ى هزاره است! با مذهب شيعه هويت ملى را از من گرفته‏اند! در اولين فرصت بايد جامعه‏ى خويش را از اسارت تحميق مذهبى نجات بخشيم.××× )9( كانون فرهنگى رهبر شهيد” كويته/  پس از صد سال سكوت / 4  ×××”
•  سند  شماره      38      :        “مذهب صرفاً وسيله‏ى اقتدار شيعه‏هاى چاكر بر جامعه‏ى هزاره است با توجه به‏تركيب اجتماعى هزاره‏ها و تركيب مليتى افغانستان مذهب نمى‏تواند به‏تنهايى من‏حيث يگانه ترمينولوژى بيان كننده‏ى آرمان آزادى‏خواهى هزاره و ملت باشد”××× )1( پس از صد سال سكوت ، 6 - عصرى براى عدالت ، 3.  ×××
•  سند  شماره       39      :     “شخصيت مذهبى هزاره بايد هرچه زودتر مرجعيت مذهبى هزاره را تثبيت كند، بايد مذهب هزاره را از اسارت اشرافيت تشيع دربارى نجات دهد و هزاره را صاحب مذهب واقعى اش سازد ... تو مذهب هزارگى داشته باش جدا از تشيع دربارى”××× )2( امروز ما ، 1. و 9. پس از صد سال سكوت ، عصرى براى عدالت ، 1. و 3.  ×××
•  سند شماره      40     :             “تشيع دربارى”  ريشه‏ى اجتماعى ندارد ، مذهب يگانه مصداق حضور آن در جامعه است. جامعه‏ى هزاره صرفاً برمبناى مذهب است كه رابطه‏ى خويش را با شيعه‏ى دربارى حفظ مى‏نمايد. اگر حيثيت مذهبى “تشيع دربارى” را از جامعه‏ى هزاره بردايم، نقش حاكميت‏هاى سياسى براى جامعه‏ى هزاره خود به‏خود نابود مى‏گردد. اشرافيت مذهبى عبارت از قانون‏مندى سياسى ، اقتصادى و اجتماعى است كه بنياد و زيربناى آن‏را مذهب تشكيل مى‏دهد و اگر مذهب اشرافى نباشد ، تمام قانون‏مندى‏هاى اشرافيت مذهبى نابود مى‏گردد. تشيع مزدور را پول خمس ندهيد ، فردا از شرش بى‏غم شده‏ايد! صرفاً روابط مذهبى است كه مى‏تواند نظام اشرافيت مذهبى را به يك بنياد اجتماعى زوال‏ناپذير تبديل كند.××× )3( عصرى براى عدالت / كانون فرهنگى رهبر شهيد / كويته / شماره 3. ×××”
•  سند شماره     41      :       “تشيع دربارى” به‏عنوان مذهب دربار در جامعه‏ى هزاره محصول همين اشرافيت فرسوده‏ى مذهبى است. با تكيه‏ى تشيع مزدور برخون شصت فى‏صد هزاره خاك پاشيده شد! تكيه (تكيه‏خانه) دشمن عاشورا و هزاره بود ، گرچه با اشك هزاره زمينش گرم بود. سنت دست‏بوسى به‏عنوان يگانه رسم ملاقات و وداع با شيعه‏هاى دربارى ، بهترين نمونه‏ى ساديسم اجتماعى و مازوشيسم اجتماعى در درون جامعه‏ى هزاره است. وقتى جيب هزاره ، با تحميق مذهبى در گاو صندوق آقاى مذهبى مركزيت مى‏يابد ، وقتى هزاره پول خمس و زكات خويش را براى آقا مى‏آورد ، آقاى مذهبى علاوه بر حاكميت مذهبى ، به‏حاكم اقتصادى هزاره نيز تبديل مى‏شود. تشيع مزدور را پول ندهيد ، فردا از شرش بى‏غم شده‏ايد. آقاى مذهبى با بهانه‏ى خمس و زكات و وجوهات مذهبى و ديگر ضابطه‏هاى شيره‏كشى ، به‏سراغ جيب هزاره مى‏رود. مى‏توان گفت كه شبكه‏ى اقتصادى و اشرافيت اينان از درون مذهب بيرون مى‏شود.” -  “ما اين حق را قانون شيره‏كشى جامعه از طريق مذهب اشرافى مى‏دانيم كه با شريف بودن و شرافت خويش دزدى اجتماعى را حق مذهبى و اجدادى خويش لقب مى‏دهند. اين شايد براى شما به‏عنوان منطق پذيرفته شود ؛ ولى براى ما پشيزى هم ارزش ندارد.”
•  “اشرافيت شيعه شده‏ى عرب است كه افتخار برنژاد مى‏كند. تفكيك بين عرب و عجم مى‏نمايد. اشرافيت مذهبى سيّد فاضل ، سيّد عالمى ، سيّد هادى ، سيّد جاويد ، سيّد كاظمى ، سيّد مرتضوى ، سيّد رضوانى ، سيّد جگرن و سيّد ... و سيّد ... و سيّد ...! اين چهره‏هاى مذهبى با پررويى هزاره‏ها را به‏عنوان دوست اجتماعى خويش مخاطب قرار مى‏دهند. و خونسردى چهره‏هاى اين جانيان ، در پناه عمامه و دستار سياه خودبينانه است. اگر حيثيت مذهبى تشيع دربارى را از جامعه‏ى هزاره برداريم نقش حاكميت‏هاى سياسى براى جامعه‏ى هزاره خود به‏خود نابود مى‏گردد. من را يارى كن خالق متعال كه دشمن را از زير لفافه‏ى عبا و افتخار نژاد و نسب بيرون كشم و صرف تو مى‏دانى كه نسب شيطان ، شيطان است! سيّد فاضل اين جاسوس‏نسب تو را با سياست وحشت مذهبى از شكايت آخرتش نزد جدش مى‏ترساند كه تو فرزند آگاه يك مقاومت بترسى!!××× )4( كانون فرهنگى رهبر شهيد” كويته/ پس از صد سال سكوت  / 10  ×××”
•  سند شماره       42      :       “آقاى سيّد فاضل حق سادات را مطرح مى‏كند ، آقاى سيّد محمد سجادى جنگ مرجعيت مذهبى را به‏راه انداخته است و گفته است كه آقاى سيّد على بهشتى بايد من‏حيث آيةاللّه پذيرفته شود. آقاى سيّد عباس حكيمى نشريه‏ى “امروز ما” را كه مزارى تأييد كرده بود ، نشريه‏ى كمونيستى “امروز ما” خوانده و گفته است كه مزارى جنگ طلب ، مفسده جو ، نژاد پرست و نشنليست است كه كابل را به‏فساد كشيده. هزاره را تباه كرده و روابط اقوام را تخريب نموده است. و اين خط مزارى تا همين‏جا آمده و ديگر به‏پايان خود رسيده است. هزاره بدون مزارى راحت‏تر و شرافتمندانه‏تر زندگى مى‏كند. آقاى سيّد موحد بلخى با نشريه‏ى “حرم” در بلخ ، آقاى سيّد محمد سجادى با نشريه‏ى “ميثاق وحدت” در ايران، آقاى سيّد حسينى با نشريه‏ى “تعاون” در پاكستان و آقاى سيّد عسكر موسوى با استفاده از نشريه‏ى “نامه‏ى خبرى” در لندن برنامه‏هاى تبليغاتى خويش را به‏هماهنگى رسانيده‏اند و ماهيت خصمانه‏ى خويش را در بربرا جامعه‏ى هزاره به‏اثبات رسانيده‏اند.××× )1( عصرى براى عدالت / كويته/  5 ، ثور 1375. ×××”
•  سند  شماره      43    :     “فرهنگ به‏تو مى‏گويد كه خاص شو، تو از كليت بيرون مى‏شوى، خاص به‏خودت مى‏شوى، هزاره مى‏شوى، وقتى تو هزاره مى‏شوى، تو خاص مى‏شوى، مذهب تو، هم، خاص است، فرهنگ تو خاص است، تاريخ تو خاص است، اجتماعت خاص است، يعنى تو هزاره هستى و ديگر هيچ‏كس هزاره نيست. فرهنگ اول انسان هزاره را مطرح مى‏كند و بعد مذهب اين انسان را، تو مذهب هزارگى داشته باشى جدا از تشيع دربارى و مذهب مشترك، با استفاده از مذهب مشترك چه كلاه بزرگى سياسى بر سر جامعه‏ام گذاشته‏اند. و با مذهب مشترك است كه جارى بودن خون اجتماع قطع نمى‏شود، با شيعه، هويت ملى را از من گرفته‏اند، مذهب مشترك، تاريخ سياسى و اجتماعى مشترك بوده نمى‏تواند، شيعيان دربارى به‏عنوان مجتمع غير هزاره، صرفاً از طريق مذهب مشترك در جامعه‏ى هزاره به‏مكتب آقايى تبديل شده است.” ××× )2( قرن خموش ، فراخوان: شماره 1.  ×××
•  سسند شماره     44       :            “با اطمينان مى‏توان گفت ، و تجربه‏ى تاريخى نيز اين را به‏اثبات رسانيده است كه سرنخ  شكست هزاره هربار در دست “تشيع دربارى” بوده است كه در جوار ما قرار داشته‏اند. تشيع دربارى راز طلسم شكست جامعه‏ى ما است و به‏تأكيد بايد گفت كه اين طلسم در دست چهره‏ى دوست و دشمن آن است ، مگر منشى محمد حسين قزلباش در سال 1296 هجرى قمرى در تاشكند معاهده را امضا ننموده بود كه هزاره‏جات و قزلباش‏هاى كابل را به‏اطاعت روس‏ها درآورد؟!”
•  “ما به‏كلى واقفيم كه جنگ حق‏خواهى و عدالت‏پسندى ما را در برابر امير عبدالرحمن ، همين شيعه‏هاى دربارى ، با استفاده از قرآن و مذهب مشترك با ما ، به‏شكست مواجه ساختند و باعث قتل 62 فى‏صد جامعه‏ى ما شدند. ما در طول تاريخ اسارت‏بار يك‏قرنه‏ى خويش كينه‏ى عبدالرحمن را در دل نگهداشته‏ايم ؛ ولى مسخرگى در اين‏جا بود كه دست‏ياران وفادار امير عبدالرحمن را به‏عنوان بت ، نه تنها دست بوسيديم ، بلكه اين بت‏هاى مقدس را صاحب شرف و ناموس خويش پنداشتيم.”
•  “اگر اجداد ما را سيد باباشاه و سيد عبدالوهاب‏ها قربانى كردند ، ما را سيد فاضل‏ها و سيد عباس‏هاى حكيمى قربانى مى‏كنند و نسل‏هاى آينده‏ى ما را بازهم ميراث خواران برحق تشيع دربارى قربانى خواهند كرد. زاهدى‏ها و عناصر ايرانى‏منش ، به‏علت منافع فردى خويش است كه منافع جامعه‏ى هزاره را در هماهنگى و وحدت با پدران خايين تشيع دربارى مى‏بينند.××× )3( پس از صد سال سكوت ، (نقل از غزنوى) . ×××”
•  سند شماره      45     :           “شيعه‏هاى دربارى يك ناگزيرى دارند و آن نفوس فاميل‏وارشان در جامعه‏ى هزاره است كه در صورت يك قيام پنج دقيقه‏اى يك فرد آن زنده نخواهد ماند!! تصور اين بود كه بعد از سقوط حاكميت انحصارى شوراى نظار ، “تشيع دربارى” و تمام چهره‏هاى اين اشرافيت مذهبى ، از لحاظه حاكميت ملى ، بدون پناه سياسى و نظامى خواهد شد كه اين امر بزرگ‏ترين نويد پيروزى جامعه‏ى ما براى تحقق هويت‏هاى ملى و سياسى آن محسوب مى‏گردد. ولى با تأسف كه بعد از متوارى شدن اين عناصر از جوار حاكميت انحصارى شوراى نظار ، نه تنها مژده‏ى نابودى آن‏ها داده نشد ، بلكه در شهر مزار شريف و در مناطق هزاره‏جات از آن‏ها با جبين گشاده و آغوش گرم استقبال به‏عمل آمد.××× )4( امروز ما / ارگان نشراتى حزب وحدت اسلامى افغانستان / كويته/ شماره6. ×××”
•  سند شماره       46      :         “اين چهره‏هاى مذهبى خود فروخته ، با پررويى هزاره‏ها را به‏عنوان دوست اجتماعى خويش مخاطب قرار مى‏دهند. و خونسردى چهره‏هاى اين جانيان ، در پناه عمامه و دستار سياه ، خودبينانه است “تشيع دربارى” به‏مكارترين رقيب اجتماعى هزاره‏ها تبديل شده است ، رقيب هيچ‏گاه دوست شده نمى‏تواند. “تشيع دربارى” هيچ‏گونه وجه مشترك تاريخى و نژادى با هزاره‏ها ندارد.××× )5( پس از صدسال سكوت (نقل از غزنوى) . ×××”
•  سند شماره       47     :         “تحميق مذهبى يگانه وسيله‏ى است كه جوان هزاره را در جوار اين روحانيون برده و در خدمت فاشيزم قرار مى‏دهد. اعتقاد هزاره به‏دين و مذهبش زمينه‏ى سياست اشخاصى را در جامعه‏اش باز كرده كه از لحاظ نژادى ، با خصومت در جامعه‏ى هزاره عمل مى‏كنند: سيّد فاضل ،  سيّد انورى ، سيّد عالمى ، سيّد كاظمى ، سيّد هادى ، محسنى ، اكبرى و... هيچ كدام مسئوليت اجتماعى را در برابر جامعه‏ى هزاره ندارند. و وقتى ما نيت كرديم كه زنجيرهاى اسارت را از دست و پاى خويش برداريم ، در اولين فرصت بايد جامعه‏ى خويش را از بزرگ‏ترين اسارت تحميق مذهبى نجات بخشيم.××× )6( پس از صدسال سكوت ، 5.  ×××”
•  سند شماره       48      :         “تشيع دربارى” به‏مكارترين رقيب اجتماعى هزاره‏ها تبديل شده است ، رقيب هيچ‏گاه دوست شده نمى‏تواند. تشيع دربارى من‏حيث رقيب حسود اجتماعى هزاره‏ها ريشه‏ى اجتماعى ندارد. و مذهب يگانه مصداق حضور آن در جامعه است. دشمنى آتشين با رهبريت هزاره‏ها ناشى از رقابت اجتماعى ايشان با هزاره‏ها است. هزاره در طول تاريخ دو دشمن داشته است: حاكميت سياسى و حاكميت تشيع دربارى.××× )7( عصرى براى عدالت ، شماره‏هاى: 3 - 2. ×××” 
•  سند شماره       49     :          “نفوذ تشيع دربارى برمغز و جامعه‏ى هزاره آن‏قدر از توانمندى برخوردار بوده كه شيعه‏هاى دربارى را هيچ‏گاه متوجه تصنعى بودن قدرت شان نكرده است. روابط اجتماعى هزاره در برابر تشيع دربارى به‏گونه‏ى بوده است كه هيچ‏كس نتوانسته اين دژخيم را مورد حمله قرار دهد. مغز اجتماع هزاره به‏مثابه موم در دست تشيع دربارى بوده است. اشتباه هزاره به‏علت پيوند مذهبش با “شيعه‏هاى دربارى” چقدر عميق است كه حتى براى هزارم حصه‏ى يك ثانيه هم برعدم صداقت مذهبى “تشيع دربارى” شك هم ننمايد.××× )1( ماهنامه: عصرى براى عدالت/ كانون فرهنگى رهبر شهيد/ اسلام آباد/ 1375 /3. ×××”
•  سند شماره         50      :         “تشيع دربارى به‏مكارترين رقيب اجتماعى هزاره‏ها تبديل شده است ، رقيب هيچ‏گاه دوست شده نمى‏تواند. اين چهره‏هاى مذهبى ، باپررويى هزاره را به‏عنوان دوست اجتماعى خويش مخاطب قرار مى‏دهند! چهره‏هاى دوست تشيع دربارى هولناك‏ترين نقش را در جوار ما بازى مى‏كنند. خدا ما را آن‏قدر ذليل نسازد كه دوست شما تلقى گرديم. كنار آمدن و دوستى آن‏ها با جوان هزاره صرفاً بيان كننده‏ى ترك اشرافيت مذهبى به‏نفع اشرافيت روشن‏فكرى است. كه وحشت و زيان اجتماعى آن كم‏تر از اشرافيت حاكم مذهبى بوده نمى‏تواند. و هيچ‏گاهى نمى‏توان باور داشت كه “شيعه‏ى دربارى” بيايد و براى منافع اجتماعى هزاره در موضع مبارزه‏ى برحق اجتماعى‏اش قرار گيرد. اين چهره‏ها به‏مجرد احساس خطر براى موقف آقايى اجتماعى خويش ، ديگر با هيچ معيارى ، ولو تقوى ، نمى‏تواند به‏دوستى خويش با جامعه‏ى هزاره ، صادق و وفادار باقى بمانند. خيانتى را كه همين اكنون چهره‏هاى دوست در جوار رهبريت سياسى ما مرتكب مى‏شوند همه ملاحظه مى‏كنيم. “شيعه‏ى دربارى” در چوكات يك شبكه‏ى كاملاً زير زمينى همچون سازمان مخفى يهود عمل مى‏نمايد. وقتى سيّد فاضل و سيّد عالمى و سيّد بلخابى و سيّد مرتضوى و سيّد فلانى و سيّد ... و سيّد ... مى‏روند و صف‏بندى خون ايجاد مى‏كنند ، بايد در جوار رهبر سياسى هزاره كسانى ديگرى را از خود به‏جاى بگذارند كه در فرداى شكست هزاره در پوشش همين چهره‏هاى دوست بتوانند دوباره داخل جامعه‏ى هزاره شوند.”       -    “روى همين اصل است كه بايد بيش‏تر از آن‏كه متوجه سيّد فاضل‏ها در كنار مسعود و سياف باشيم ، بايد متوجه سيّد فاضل‏ها در جوار خود باشيم. نظير سيّد محمد سجادى ، سيّد هاشمى ، سيّد محقق ، سيّد علا رحمتى و ... و امّا ، مذهب مشترك هم كه تاريخ سياسى و اجتماعى و سرنوشت مشترك بوده نمى‏تواند.×××
•  
• )2( برخى اصول اساسى “فاشيسم” كه بینیتو موسولينى آن‏ها را در دايرةالمعارف ايتاليا در سال 1932  ميلادى به‏ثبت رسانيده چنين است:
•  1  -   ديگرستيزى و عدم اعتقاد به‏سودمند بودن صلح،
•  2  -   مخالفت با انديشه‏هاى عدالت محور،
•  3  -   عدم اعتقاد به‏رقابت سالم و مخالفت با آزادى اراده‏ى اشخاص،
•  4  -   سيستم تك‏حزبى و تبعيت زندگى همه‏ى گروهاى بشرى از سازمان واحد،
•  5  -   تقديس پيشوا تا سرحد ممكن،
•  6  -   مخالفت با دموكراسى و عقل جمعى،
•  7  -   اعتقاد شديد به‏قهرمان‏پرستى،
•  8  -   تبليغ روح رزمجويى (كه اوج آن، خونريزى و كشتار جمعى تا سر حد نسل كشى است .) ×××”
•  سند شماره       51                        “ما با صراحت مى‏دانيم كه در آشتى با مسعود، يكى خيانت به‏خون هزاران انسان بى‏گناهى صورت مى‏گيرد كه قاتل آن‏ها فاشيسم كابل، جمهورى اسلامى ايران و تشيع دربارى است؛ و ديگر خيانت به‏خون رهبر شهيد است كه تا آخرين لحظه در مقابل انحصار فاشيستى حاكميت مسعود، سياست خائنانه‏ى نژادى جمهورى اسلامى ايران و خيانت مذهبى تشيع دربارى مقاومت كرد. امروز اگر ما در جوار فاشيسم مى‏رويم و موجوديت مسعود را به‏عنوان متحد سياسى و اجتماعى خويش قبول مى‏كنيم، نبايد فراموش كنيم كه در قدم اول شيعه‏هاى دربارى را برائت داده‏ايم. چون اين عناصر كه از اول موضع‏گيرى‏هاى رهبر شهيد را “لجاجت” لقب داده‏اند، آن‏قدر دهن‏شان پرخواهد شد كه بگويند: ديديد كه چيزى را كه ما از اول درك كرديم، آقايان بعد از اين همه جنگ و خونريزى پذيرفتند!”
•  “با دادن اين زمينه براى تشيع دربارى، تمام حقانيت‏هاى مقاومت عادلانه‏ى سياسى و اجتماعى غرب كابل را دفن كرده‏ايم ... پيامدهاى سياسى ائتلاف بامسعود عبارت از آن است كه ما نه‏تنها شخصيت سياسى مقاومت عادلانه‏ى خويش را در غرب كابل آلوده كرده‏ايم، بلكه با موضع‏گيرى‏هاى نادرست، شخصيت رهبر شهيد و حقانيت سياسى رهبران و صداقت آن‏را در برابر شخصيت سياسى و اجتماعى ملى جامعه‏ى خويش نيز نابود ساخته‏ايم. پيامد سياسى ائتلاف با مسعود به‏غير از تبرئه‏ى خيانت تاريخى نظام تشيع دربارى چيزى ديگر نيست. پيامد اجتماعى ائتلاف با مسعود عبارت از اسارت مجدد سياسى و مذهبى جامعه‏ى ما است. روشن است كه شيعه‏هاى دربارى بازهم بادادن چهره‏هاى مظلوم به‏خود، در ميان مردم ظاهر شده، خواهند گفت: اى‏مردم گناه ما اين بود كه ما چند روز قبل‏تر با مسعود آشتى كرديم! دريك كلام: اگر پيامد سياسى ائتلاف با مسعود، بى‏شخصيتى سياسى رهبر شهيد و رهبرى كنونى جامعه‏ى ما است، پيامد اجتماعى اين ائتلاف، بى‏شخصيتى اجتماعى جامعه‏ى ما نيز است.××× )3( كتابى به‏همين عنوان به‏قلم آدلف هيتلر كه به‏پارسى هم ترجمه شده است . ×××”
•  
•  -     آيا گوينده‏گان اين مطالب ، از سلامت و تعادل لازم روانى برخورداراند ؟

 -     از بلوغ  عاطفى و سياسى  ؛  تعهدات اخلاقى و ملى بهره دارند ؟

 -     ميكانيسم  تعامل  و رقابت  مثبت  و سالم  در  جامعه‏ى  متكثر را درك مى‏كنند؟

 -     يك نيروى سياسى  -  فرهنگى‏ء  مسئوليت‏پذير  همين رقم حرف مى‏زند ؟

 -     اين‏ها براى هزاره  چكار كرده‏اند ؟ و اين نوع ادبيات چه خدمتى به‏اين قوم مى‏كند؟

 -     كسى كه خود معتقد به‏عدالت نيست ، چگونه مى‏تواند طالب عدالت باشد ؟ 

 -     آيا ضرورت نيست كه اين‏گونه آدم‏ها در دارالمجانين نگهدارى شود ؟ .

 =     حكيم  ناصر خسرو العلوى الموسوى گويد :

 بى‏كمالى‏هاى انسان از سخن پيدا شود

پسته‏ى بى‏مغز اگر لب واكند رسوا شود

 همه مى‏دانند كه تيورى فوق  “درتنگى‏آجَى”  ساخته و پرداخته شده  و اساساً وارداتى است كه با عنعنات ، معتقدات ، كاراكتر و منافع ملى هزاره‏هاى شرافتمند در تضاد است  و بطلان آن در جريان  “جنگ ديوانگى”  بويژه حوادث  23  سنبله به‏اثبات رسيد.  چنان نوع ادبيات و رويكرد به‏دور از اخلاق متمدنانه مى‏باشد. و مظهرى از شكست‏هاى اخلاقى نيز است كه از خلاء ايديولوژيك ، بحران هويت و روح آشفته خبر مى‏دهد ؛  و نيز مظهر كاملى از ايده‏هاى فاشيستى و نازيستى است. هيتلر و موسولينى عيناً همين سخنان را مى‏گفتند.××× )1( احياى هويت، ص: 182. ××× در تاريخ معاصر ثابت است كه شكست‏ها و ناكامى‏ها (بويژه شكست در جنگ) به‏پيدايش فاشيسم مى‏انجامد. فاشيسم هيتلرى نتيجه‏ى مستقيم شكست آلمان در جنگ اول جهانى بود و نيونازيسم مورد بحث ما نيز حاصل تعكيس حس حقارت‏هاى است كه در نتيجه‏ى بحران هويت ، بيگانگى با فرهنگ ملى، محروميت‏هاى ملى ، سوء رهبرى و شكست و افتضاح در جنگ موسوم به”جنگ ديوانگى” شدت يافته است. اين طرز فكر (كه چون آدولف هيتلر "نبرد من"××× )2( همان - صص :  195  -  194. ××× سر مى‏دهد) و ديوانه‏وار به‏هرسو حمله مى‏برد ، تنها به‏خصومت با سادات محدود نمى‏شود ؛ با همه اقوام باهم‏برادر افغانى ابراز خصومت مى‏كند و در تدارك “جنگ همه عليه همه است”  تا چهره‏ى كريه و نيات شوم خود را در وراء گرد و غبار ناشى از جنگ همگانى استتار نمايد .

برچسب‌ها: اپورتونيسم شعله‏اى و فرصت‏هاى دست دوم, دزد و بازار آشفته

 مائوئيسم از نگاه نزديك

 در سال‏هاى 1360 - 1358  سازمان‏هاى مشهور به “سه جهانى” در ايران خيلى فعال بودند. در رأس آن‏ها “حزب رنجبران ايران” قرار داشت. آن‏ها در آن موقع بنا به‏تفسير خود از انديشه‏هاى مائوتسه‏تونگ ، دنيا را به‏سه قطب به‏روش ذيل تقسيم مى‏كردند :

 1 -  جهان امپرياليست‏ها ، شامل شوروى و آمريكا = ]جهان اول[ .

 2 -  جهان بينابين مشتمل‏بر: اروپا ، كانادا ، استراليا و ژاپن = ]جهان دوم[.

 3 -  جهان خلق‏ها شامل ملل عقب مانده = ]جهان سوم[ .

  سازمان‏هاى سه جهانى از همين زاويه به‏طور سرسختانه از مبارزه‏ى مسلحانه‏ى مردم افغانستان با اتحاد شوروى دفاع مى‏كردند. در اين مورد رو در روى حزب توده ايران مى‏ايستادند. حزب رنجبران كتاب قطورى با عنوان " همسايه‏ى شمالى گرگى در لباس ميش " انتشار داد. و نشرات آن سراسر عليه اتحاد شوروى بود .

 به‏خاطر دارم هنگامى كه در زمستان سال  1359 در نخستين كنگره‏ى اين حزب شركت كردم، با تعدادى افغان شركت كننده در كنگره آشنا شدم. آن‏ها همان شعله‏اى‏ها و متحدين استراتژيك و ايديولوژيك حزب رنجبران ايران بودند. خود را دانشجو معرفى كردند  ؛  گمان نكردم در آن موقع در تهران در حال تحصيل بوده باشند. در آغاز كنگره‏ى حزب رنجبران تصوير بزرگى از مائو پرده‏بردارى شد ، همه‏ى حضار به‏احترام او به‏پاخاستند و براى دقايقى ، كف زدن‏هاى شديد ادامه يافت. سپس همه شعار: “رنجبران روى زمين متحد شويد” سردادند و سرجاى خود نشستند. در ادامه ، سخنرانى‏هاى مفصلى در  ستايش از مشى‏ء سه جهانى و شرح اهداف حزب رنجبران ايران و محكوميت تجاوز سوسيال امپرياليسم شوروى به‏افغانستان ايراد شد. از جنبش مردم افغانستان در مقابل روس‏ها اعلام حمايت  همه‏جانبه گرديد .

  حزب رنجبران نشريه‏ى  “رنجبر” را منتشر مى‏كرد كه در ابتدا هفته‏نامه بود ، سپس يك روز در ميان و در آخر به‏روزنامه تبديل گرديد. در هرشماره تحليل‏ها ، اخبار و  مقالات مفصلى در مورد  حقيقت اوضاع  در افغانستان منتشر مى‏كرد .

 حزب رنجبران ، اسناد و نشرات معدود و ضعيف همپاله‏هاى افغانى خود را نيز به‏چاپ مى‏رساند كه از آن جمله چاپ كتاب “چند سند و مقاله درباره‏ى اوضاع سياسى ، اجتماعى افغانستان” بود كه در حقيقت از جمله كارهاى ساليان گذشته‏ى شعله‏اى‏ها در كابل بوده است .

  چند ماه پس از تشكيل كنگره‏ى حزب رنجبران ايران ، كنفرانس اعلام موجوديت حلقه‏ى به‏نام “اتحاديه دانشجويان و افغان‏هاى مهاجر در ايران” در تالار رودكى (وحدت) تهران تشكيل شد. ظهور اين اتحاديه غافل‏گير كننده بود. يكى دو روز قبل تبليغات گسترده صورت گرفته بود. حزب رنجبران در سامان‏دهى و انجام تبيلغات ، نقش به‏سزا ايفاء كرده و توانسته بود جمعيت زيادى را در جلسه حاضر كند. لكن همان‏طورى كه از نام كشال و سُست آن اتحاديه برمى‏آيد ، يك جريان كاملاً نپخته ، غير منسجم و بى‏دوام بود ، كه بيش‏تر با حمايت‏هاى فنى و سياسى حزب رنجبران ظاهر شده و نشريه‏ى “صداى افغانستان” را بيرون مى‏داد .

 آن روز تالار رودكى مملو از جمعيت متشكل از دانشجويان ايرانى و شمارى افغانستانى بود. به‏آسانى مى‏شد حدس زد كه اغلب جمعيت از هواداران حزب رنجبران ايران باشند ، جلسه سرشار از ايراد سخنرانى‏هاى مهيج و پر حرارت در محكوميت سوسيال امپرياليسم شوروى و خطرات بالفعل و بالقوه‏ى آن براى صلح جهانى و امنيت خلق‏هاى منطقه و جهان بود. در پايان نمايش‏نامه‏ى  سياسى ، مبتنى برانديشه‏ى سه جهان و مرتبط با اوضاع جارى در افغانستان به‏اجرا درآمد كه مجريان تمام نقش‏هاى آن خود افغان‏ها بودند ، نسبتاً جالب و جذاب افتاد .

  از نيمه‏ى اول سال  1360 اوضاع سياسى در ايران به‏وخامت گراييد و حزب رنجبران همچون ديگر سازمان‏هاى سياسى  و چپى از گردونه‏ى فعاليت خارج شدند .

  به‏تبع آن اتحاديه‏ى دانشجويان و افغان‏هاى مهاجر از هم پاشيد. بعد از مدتى نشريه‏ى “صداى افغانستان” از آلمان سر درآورد كه از طرف يك حلقه‏ى مائوئيستى متشكل از افغان‏هاى مقيم آن‏كشور به‏نام  “فازا”  انتشار مى‏يافت. “فازا” مدت مديد از آلمان نشر مى‏شد. قبل از آن نشريه‏ى “سوم عقرب” نيز از طرف يك حلقه‏ى مشابه از همان كشور آلمان نشر مى‏گرديد.  نشريه‏ى هم به‏زبان پشتو نشر مى‏نمودند كه عنوانش “سپرغى = جرقه” بود. در همان زمان‏ها يك نشريه‏ى صد صفحه‏اى تحت عنوان  “مشعل رهايى”  از سوى سازمانى به‏نام “رهايى” از تهران نشر شد كه اول و آخر همان شد. محتوى آن نشريه بيش‏تر تحليل بود و شبيهه يك كتاب مى‏نمود ، حرف و حديث تازه نداشت. آن نشريه از ديد اصحاب سياست ، تكليف سازمان رهايى را به‏روشنى معين مى‏كرد ، زيرا نشان مى‏داد كه آن حلقه‏ى شعله‏اى هيچ كارى نمى‏كند. يعنى اگر كارى مى‏كرد ، حرفى تازه داشت. گفته شده كه سازمان رهايى در همان سال‏ها )1362( نشريه‏ى ديگرى با عنوان “صبح رهايى” بطور مخفيانه در كابل نشر مى‏كرده است .

  در همين حول و حوش كتابى ديگر تحت نام “چگونگى پيدايش و رشد بورژوازى در افغانستان” از سوى سازمانى موسوم به”سُرخا”  منتشرشد كه در حد خود يك بررسى اقتصادى و آمارى از اكرم يارى  فقيد بود. آن هم چيزى جديدى نداشت ، ضمن اين‏كه ربطى هم به‏سياست روز نداشت. در همان سال‏هاى مورد بحث يك چند شبكه‏ى منفعل شعله‏اى در پاكستان به‏سر مى‏بردند كه هركدام به‏نان شب محتاج بودند. آن‏ها روزگار خيلى بدى داشتند. شمارى از افراد آنان خود را به‏كشورهاى غربى رسانيده و از ميدان اصلى مبارزه دور شدند. مجموع اين پديده‏ها نشان مى‏داد كه مائوئيسم در افغانستان به‏صورت يك خط و گروه منسجم ، داراى نظرگاهاى روشن وجود ندارد. بلكه به‏صورت حلقات پراكنده ، سرگردان ، مأيوس  و فاقد رهبرى بودند .

 چنان‏كه  " محمد نبى عظيمى "  گزارش مى‏كند ، گويا شعله‏اى‏ها در زمان  حكومت  محمد داوود  فعال‏تر بوده و پس از آن  ضربه خورده انسجام و اتوريته‏ى  حزبى خود را از دست دادند:

 سند شماره    21    :     “در گسترش بى‏امنيتى يكى از چهره‏هاى معروف آن وقت سيد عبد المجيد كلكانى نيز دست داشت كه پيرو افكار و نظريات شعله‏ى جاويد بود و بعد از دستگيرى رهبران حزب مانند رحيم محمودى ، عثمان لندى و سايرين ، حيثيت رهبرى شعله‏ى جاويد را به‏خود داده بود ، مجيد كلكانى مى‏خواست تا از طريق مبارزه‏ى مسلحانه دولت داوود را به‏سقوط مواجه سازد و با مشكلات بزرگى رو به‏رو نمايد وى با تشكيل دسته‏ى مسلحانه در قريه‏جات كوه‏دامن و يورش بردن بالاى پوسته‏هاى حكومتى در اين‏جا و آن‏جا ظاهر مى‏شد و گاه‏گاهى به‏موفقيت‏هاى دست مى‏يافت. در نزد عوام وى و طرفدارانش به‏نام “سامايى‏ها” ياد مى‏گرديدند.”××× )2( ستر جنرال محمد نبى عظيمى: “اردو و سياست در سه دهه‏ى اخير افغانستان” ص:69 ×××

  در سال  1359   متعاقب كشته شدن  سيد عبدالمجيد  كلكانى تعداد افراد  پراكنده‏ى آن‏ها دور هم گرد آمده و گروهى را تحت نام  " سازمان آزادى‏بخش مردم افغانستان "  (ساما)  تشكيل دادند.  در مقدمه‏ى مشى‏ء سياسى اين سازمان آمده است :

 سند شماره    22    :       “دراين زمان كه تعداد كثيرى از نيروهاى انقلابى در يأس و پراكندگى به‏سر مى‏برند و عده‏ى از گروهاى متشكل آن يا به‏انحلال كشيده شده و يا در پاى سويتيه افتاده و عده‏ى همچنان زبون گشته كه درست به‏خودكشى اعتقادى خويش دست مى‏زنند و يا آرايشگر سيماى تجاوزگر مى‏شوند ... و در چنين شرايطى "ساما" به‏عنوان پيشاهنگ انقلابى مردم به‏ميدان نبرد رويارويى مى‏آيد.××× )3( وب سايت “آزمون ملى” منبر قلم به‏دستان آزادانديش و مسلمان افغانستان.  ×××”

  دراين موقع قشر اول شعله از بين رفته بود. فقط چند حلقه‏ى ضعيف از لايه‏هاى بعدى مائوئيست‏ها در پاكستان  فعاليت‏هاى  داشتند كه گسل‏هاى عميق در ميان‏شان موجود بود. چنان‏كه منجر به‏قتل‏هاى  دسته‏جمعى درون‏گروهى شد. هريك از آنان يك‏ديگر را به‏عامل سيا ، كا . گ . ب  ؛  آى . اس . آى   و اين  و آن معنون  مى‏كردند.  در سال 1363  تنها در يك مورد 14 نفر از  اعضاى فعال  سازمان رهايى  شبانگاه در خوابگاه خود در پاكستان به‏قتل رسيدند و نام اين عمل  " تصفيه‏ى درون‏گروهى نهاده شد "  از جمله  مقتولين  اكبر قاسمى ،  عبدالصبور هاشمى،  محمد نعيم و  قسيم بودند.  در صدر اين عمل  يك زن به‏نام  " مينا"  قرار داشت.  مينا همسر  دكتر فيض محمد قندهارى  بود كه به  " كشور كمال "  نيز شهرت  داشت .

 متعاقب آن  تصفيه‏ى درون‏گروهى ، سازمان رهايى  به‏دو جناح منشعب شد :

 1    -     جناح تحت رهبرى دكتر فيض محمد  قندهارى و همسرش مينا كشور كمال ، كه اين زوج ، خود در سال  1366  در پيشاور  توسط  عوامل حزب اسلامى به‏قتل رسيدند  ؛ 

 2    -     جناح تحت رهبرى  " امين ميوند "  ؛  اين جناح در پى انتقام‏جويى برآمده  و بار ديگر موج  خون در درون  سازمان رهايى راه انداخت  و اعضاى موأثر  جناح رقيب را دِرو كرد. از جمله  مقتولين در اين مرحله ، اقبال (معاون دكتر فيض)  سيد فقير  و انجنير فهيم بودند.  خانم "فريده احمدى " من‏حيث  معاون امين  ميوند انتخاب گرديد  كه معادل كشور كمال ،  امور زنان اين جناح را  به‏عهده داشت  كه بعدها با عنوان  “جمعيت انقلابى زنان افغانستان”  (راوا) شناخته شد  و نشريه‏ى  “پيام زن”  را انتشار مى‏داد .

  از آن‏جا كه شعله‏اى‏ها  نمى‏توانستند در جامعه‏ى  مذهبى و در صفوف  شورشى كه اساساً برضد كفر و  الحاد كمونيسم  جارى بود ، با هويتى روشن ظاهر شوند ، مدام تقيه مى‏كردند. نتيجه‏ى  كار ايشان  تماماً به‏جيب  گروهاى فرقه‏گرا مى‏رفت  و حاصلى جز  روان‏پريشى  نداشتند به‏عنوان نمونه : تشكيل جبهه‏ى  مشترك نظامى با حركت انقلاب مولوى محمدنبى محمدى تحت عنوان  “جبهه‏ى مبارزين ملى” بود كه  در ولايات “قندهار”  و نيمروز داراى پايگاهاى عملياتى  مشترك بودند. شعله‏اى‏ها هيچ نفعى از اين‏گونه  جبهه‏ها و اتحادها نمى‏بردند :

 سند شماره     23      :        “... اين حزب همان‏طورى كه خود اعتراف مى‏كنند بيش‏تر از هر حزبى ديگر دچار انشعاب گرديده و با نام‏هاى گوناگونى در اروپا ، هند و كويته‏ى پاكستان فعاليت مى‏نمايند. مدتى تصور مى‏شد كه شعله‏ى جاويد را عثمان " لندى " استاد فاكولته‏ى ساينس پوهنتون كابل به‏عهده دارد. در سال 1978 ادعا گرديد كه مجيد كلكانى رهبر اين حزب است و همچنين دكتر فيض كه رهبرى سازمان رهايى افغانستان منشعب شده از شعله‏ى جاويد را به‏عهده دارد. از فعالين بنام اين حزب مى‏توان از دكتور عبدالرحيم محمودى و دكتر عبدالهادى محمودى ، محمد عثمان لندى ، صادق يارى ، اكرم يارى ، عبداللّه رستاخيز ، نجيب ، عبيد ، نسيم ولد سيف الدّين ، ليلا فيض ، سيد عبدالحفيظ ، مينا شهير ، و لطيف محمودى ياد نمود.”

 “در داخل كشور حزب مزبور در ميان هموطنان هزاره ، خاصتاً قشر روشن‏فكر آن نفوذ نمود و همچنان در هرات و كوهدامن طرفداران و هواخواهان زياد داشت.”××× )1( دكتر محمد حليم تنوير: “تاريخ و روزنامه‏نگارى افغانستان” ص: 323. ×××

 سند شماره     24      :        “اعضاى سازمان رهايى از دو طريق به‏مجاهدين و گروهاى جهادى ضربه مى‏زدند ، يكى از طريق سازمان جاسوسى " خاد " و همكارى باروس‏ها ، و ديگر از طريق نفوذ در ميان گروهاى جهادى. افراد اين سازمان در احزاب محاذ ملى ، جبهه‏ى نجات ملى ، جمعيت اسلامى ، حركت انقلاب اسلامى مولوى محمد نبى محمدى و غيره در ولايت‏هاى كابل ، لغمان ، ننگرهار ، غزنى ، نيمروز و فراه نفوذ كرده بودند و در بعض مناطق حتى زمام امور جبهات را در دست داشتند.”××× )2( دكتر حقشناس: دسايس و جنايات روس در افغانستان ، ص: 314.  ×××

برچسب‌ها: مائوئیسم از نگاه نزدیک

    بخش   دوازدهم

 ===============

 شبح  مائوئيسم

  به‏نظر مى‏رسد ذهن آدم‏ها ، به‏طور ناگزير اسطوره ساز است  ؛  به‏همين نمط دشمن موهوم بسا خطرناك‏تر و بزرگ‏تر از دشمن معلوم است. در تاريخ و هم در ميان جوامع بشرى به‏چهره‏هاى بى‏شمارى از رجال سياسى و قومى برمى‏خوريم كه از دور بسيار بزرگ و باعظمت مى‏نمايند  ؛ لكن هرچه به‏آن‏ها نزديك و نزديك‏تر شويم كوچك و كوچك‏تر مى‏شوند  .

   در سراسر دهه‏ى 1360 بخشى از فضاى ذهن رهبران گروهاى گذشته‏گرا ، اعم از هفتگانه و نه‏گانه  معطوف به‏شبح موهومى تحت عنوان " مائوئيسم " بود. همه خيال مى‏كردند عناصرى از جريان مشهور به  “شعله‏ى جاويد” در لايه‏هاى حساس گروهاى جهادى رخنه نموده ، به‏منازعات داخلى دامن مى‏زنند و سعى دارند روند اوضاع را به‏نفع خود سامان دهند .

 حال آن‏كه حقيقت پنهان اين بود كه مائوئيست‏ها پس از دريافت ضربات نابود كننده ، در نخستين سال‏هاى كودتاى هفت ثور فاقد تشكيلات ، فاقد تحليل روشن از اوضاع و مأيوس و منفعل شدند. هرچند توانستند اين‏جا و آن‏جا محافل كوچك چند نفرى راه بياندازند ، بعضاً در جوف سازمان‏هاى اسلامى جا بگيرند ، روز مسلمان باشند ، شب كافر  ؛  در جاى مؤمن شب‏نماز، در جاى ديگر ملحد و بى‏نماز ...

  ولى نه آن‏سان كه بتوانند بر روند اوضاع تأثير بگذارند. اين حقيقت خيلى دير برملا شد. از آن‏جا كه ذهن‏ها مسبوق بود ، و فضا هم فوق‏العاده مغشوش و مخاصمه‏آميز  ؛  اذهان كماكان متوحش از هيولاى به‏نام “مائوئيسم” باقى ماند. حزب اسلامى به‏رهبرى گُلبُ‏الدّين حكمتيار در نوك  اين هِرم قرار داشت و به‏اين امر دامن مى‏زد. حكمتيار و حزبش ، جز خود ، بقيه‏ى احزاب سنى و شيعه را مطلقاً آغشته با نفوذ شعله‏اى‏ها و به‏شدت تحت تأثير آن‏ها مى‏خواند .

 از حزب اسلامى كه بگذريم ، دولتى مركب از احزاب خلق و پرچم نيز بخشى از مسئوليت آشوب‏هاى داخلى را به‏عوامل چين نسبت مى‏داد. هر روز مدعى كشف مقادير زيادى سلاح‏هاى ساخت چين مى‏شد. انگيزه‏ى اين اتهامات ، علاوه براصل كلى “فرافكنى مشكلات” كه تاكتيك شناخته‏شده‏ى رژيم‏هاى نا كارآمد مى‏باشد ، بيش‏تر به‏روابط تيره‏ى آن روزها ميان چين و شوروى  معطوف مى‏گشت ، كه حتى عنوان “جنگ سرد مسكو و پكينگ” به‏خود گرفته بود .

 چنين امواج تبليغاتى به‏مرور ذهن رهبران جامعه‏ى تشيع افغانى و حتى تيپ‏هاى روشن‏فكرى ملى -  مستقل را نيز خالى از تأثير نگذاشت ، به‏طورى كه هركس داراى ظاهر آراسته بود و مى‏توانست فصيح‏تر گپ زند ، مظنون به‏شعله‏اى بودن مى‏شد .

   از طرفى هم به‏دنبال تعطيلى دفتر كانون مهاجر و و قوع آن كودتاى جناحى در سازمان نصر ، آتمسفر سياسى به‏شدت بسته و تاريك شد. فضاى سياسى و زندگى فرهنگى عميقاً غير دموكراتيك و مرموز گرديد. همه در لاك خود فرو رفتند و زبان در دهان قفل كردند. ديوار بلندى از سكوت همه جا را احاطه كرد. در چنين شرايطى پيش فرض‏ها و بيمارى سوءظن اساس روابط قرار گرفت. واضح است كه در فضاى مغشوش و غيبت عقلانيت و تفكر ، فضا جهت توهم و خيالات باز مى‏شود. دكتر محمد حليم تنوير ، آمر نمايندگى فرهنگى حزب اسلامى در هالند ، در تحليل نهايى اوضاع افغانستان ، نفوذ شعله‏اى‏ها در فرايند گروها را اين‏گونه مى‏بيند:

 سند شماره     2‑    :     1  -   سازمان مجاهدين خلق افغانستان   :      اين سازمان ادعا دارد كه در دوره‏ى مشروطيت محمد ظاهر شاه فعاليت‏هاى سياسى داشته است   ؛ امّا ، شواهدى در اين زمينه در دست نيست. هدف از تشكيل اين سازمان غالباً با اهداف چپى متمايل به كمونيسم چين بوده و در اروپا زير نام انجمن محصلان و يا سپاه انصار فعاليت‏هاى داشت××× )3( همان -  ص : 450. ×××.”

 سند شماره    4‑     :     2 پاسداران جهاد اسلامى افغانستان    :             ...اين سازمان در اوايل به‏نام " حزب پاسدار " نام‏گذارى شد   ؛  امّا ، بعداً نفوذ دينى در ابعاد جريانات سياسى و مشوره‏ى كشور حمايت كننده‏ى ايران نام آن را تغيير داد. پاسداران متشكل از هشت شخصيت و يا گروه خيلى كوچك به‏وجود آمد كه بعداً نيز باهم اختلاف نظرهاى داشتند و در دو سطح مذهبى و غير دينى كه غالباً گرايش چپى طرفدار مائوئيسم را داشت از حمايه‏ى مردمى برخوردار نگرديد. پاسداران از جانب ايران حمايت مى‏گردد و كمك‏هاى هم در سطح نظامى دريافت مى‏نمود××× )1( همان -   ص:455. ×××.”

 سند شماره    7‑      :    3  شوراى اتفاق اسلامى افغانستان  :                    به رهبرى سيد على بهشتى است كه با موجوديت قوماندان برجسته‏ى چون سيد جگرن در مناطق مركزى و ولايت غزنى از موقعيت خيلى خوبى برخوردار بود. اين سازمان در ماه سنبله 1358 - سپتمبر 1979  م. در شهر مشهد به وجود آمد كه در اواييل از جريان سياسى به نام "حزب ملى و مترقى غير پشتون " با گرايش‏هاى "ستم ملى" جدا شده و افراد مذهبى و خوانين با نفوذ قوم هزاره نيز يك جا شدند. امّا ، تناقضات درونى اين سازمان و كشاكش‏هاى بين بنياد گرايان اسلامى و غير مذهبى‏هاى مائوئيست‏ها بعداً باعث بروز تصادمات گرديد××× )2( همان -   ص:594. ×××.”

 سند شماره     4     :      “جبهه‏ى آزاديبخش انقلاب اسلامى افغانستان   :           در آغاز سال 1980 /1359م. از جمله اين پانزده گروه كوچك شش حزب خود به خودى يا در يكى ديگرى مختلط و مدغم گرديدند و يا از بين رفتند. و ده تنظيم نصر ، حركت اسلامى ، سازمان مجاهدين خلق ، سازمان مستضعفين، سازمان رعد، نهضت اسلامى، روحانيت جوان ، شوراى اتفاق اسلامى و نيروى اسلامى باهم ائتلاف نمودند و سازمان مشتركى را به‏نام "جبهه‏ى آزاديبخش انقلاب اسلامى افغانستان" به وجود آوردند و اهداف خود را به طور مشترك در نشريه‏ى "عاشورا" منعكس مى‏نمودند. اين ائتلاف بنابر عدم علاقه‏ى هر سازمان و اختلاف نظرهاى درونى ازهم پاشيد.”

 “در اين اتحاد سه گونه مردم جا داشتند: يكى غير مذهبى كه غالباً مائوئيست‏ها اند و در ساختار خانوادگى مانند پرچمى‏ها از اشراف زاده‏هاى اهل تشيع بوده و غالباً منسوب به خانواده ميرهااند. با جانبدارى ميرها از جوانان تحصيل‏كرده  و چپ‏گرا ، گرايشات غير مذهبى را به وجود آورده كه مى‏توان از گروه نسل هزاره نو ، سازمان الحديد ، حزب رعد ، نيرو وعده‏ى هم در شوراى اتفاق موجود بودند ××× )3( همان -  ص: 145. ×××.”

 سند شماره      5     :        “مائوئيست‏ها و اداره كابل   :      شوراى نظّار بنا برتفاهمات قبلى كه با مائوئيست‏ها مشهور به‏شعله‏اى‏ها داشت ، يك عده از افراد او را در سطح سياسى و نظامى تقويه نموده و به‏نام "قواى دولت اسلامى افغانستان " معرفى نمود. دو قوماندان مشهور مائوئيست‏ها صمد سنگى و شيدا بودند كه در ولسوالى ميربچه‏كوت و كلكان دوباره مواضع مستحكم نظامى به‏وجود آوردند. آن‏ها با چور و چپاول اموال مسافرين شاهراه كابل و پروان پرداخته و جنگ‏هاى هم بين فرماندهان كوچك مائوئيست برسر تقسيم اموال صورت مى‏گرفت. در ماه جدى 1371 تعداد زيادى آن‏ها بين هم كشته شدند. رهگيران ديگر اين سازمان دو قوماندان به نام‏هاى " ضابط جلال" و "باشى " بودند كه در مسير راه جبراً از مردم پول مى‏گرفتند××× )4( همان -  ص:351.  ×××.”

 سند شماره    6     :       “شعله‏اى‏ها تحت عنوان “حزب دموكراتيك نوين” فعاليت مى‏نمودند. مركز فعاليت‏هاى آنان در شهرهاى هرات و نيمروز بود. و شخصى به‏نام عبداللّه رستاخيز در بسيج نيروهاى كمونيستى فعاليت داشت. وى عقيده‏مند بود كه مبارزات خود را از دهات به‏سوى شهرها ادامه خواهد داد. يكى از رهبران برحال شعله‏ى جاويد "عثمان لندى "  در دانشگاه ساينس كابل سمت استادى داشت. اين سازمان فعاليت‏هاى زيادى را انجام داد و گاهى هم با "ستم ملى" يكجا سعى نمودند تا در بين صفوف مجاهدين نفوذ نمايند. بيش‏ترين افراد اين گروه نفوذى در سازمان جمعيت اسلامى عضويت حاصل نمودند.”

 “يكى از عوامل عدم ائتلاف گروه جمعيت (ربانى و شوراى نظار مسعود) موجوديت افراد چپى فوق الذّكر بودند. فعاليت شعله‏اى‏ها در زمان قدرت برهان الدّين ربانى شكل گرفت. اعضاى گروهاى سازا ، سزا ، حزب كارگران و ساجا كه در زمان اداره‏ى نجيب با رژيم كابل نيز ائتلاف و همكارى داشتند ، با انتقال قدرت به‏مجاهدين روابط مستحكمى را با احمد شاه مسعود به وجود آوردند و پست‏هاى حساس دولتى را نيز تصاحب نمودند. به تأييد يكى از سياسيون نزديك به ربانى ، دكتر عبدالرّحمن، دكتر عبداللّه و نجيب‏اللّه لفرايى را از جمله افراد كليدى شعله‏ى جاويد (سامايى‏ها) و (ستم ملى) مى‏نامند. كه نمى‏خواستند بين گروهاى مجاهدين ائتلاف به وجود آيد تا رهبرى اداره‏ى افغانستان را به‏عهده داشته باشند. در مصاحبه‏ى كه در حمل 1373 / مارچ 1994م. سرويس درى راديو بى بى سى با ربانى انجام داد ، از همكارى و تفاهم خود با طاهر بدخشى رهبر ستم ملى در بدخشان تذكر داد.”

 “به‏احتمال زياد كه افراد مائوئيست از احمدشاه مسعود بهره‏بردارى سياسى زياد نموده و حتى روش او را در برخوردهاى سياسى گرايش نژادپرستانه دادند و سعى مى‏كردند كه مطالب قومى و مذهبى را در جنگ با ديگر گروها به كار برده ، از عواطف مردم بهره‏بردارى نمايند.××× )5( همان -  ص: 145. ×××”

 سند شماره     7     :     “حركت انقلاب اسلامى   :   به‏گفته‏ى بعضى از منابع انتخاب محمد نبى محمدى به اشاره‏ى حكمتيار صورت گرفته كه اميد داشته از او يك عروسك خيمه شب‏بازى بسازد   ؛  امّا ، محمد نبى زمام امور حركت را به دست مى‏گيرد و جهت كسب قدرت با مائوئيست‏هاى قديمى براى تحكيم قدرت خود متحد مى‏شود.××× )1( همان -  ص: 320. ×××”

 سند شماره     8     :      “اهداف شعله‏اى‏ها با ستمى‏ها بعداً وجه تشابهى پيدا نمود و موضع‏گيرى مخالف عمل‏كردهاى  خلقى‏ها و پرچمى‏ها را گرفتند. امّا ، بعداً با رژيم كمونيستى حاكم در كابل از در آشتى پيش آمدند. مدتى بين خود برخوردهاى داشتند و يك عده بارژيم كابل سازش نموده ، عده‏ى ديگر به طور تاكتيكى داخل سازمان‏هاى مجاهدين شده ، روش آن‏ها را در تشكيلات سياسى و وحدت ميان گروها خدشه دار ساختند. زمانى كه ربانى به كابل رفت ، سامايى‏ها به عنوان نيروى فشار و گروه همكار توافقاتى را با اداره‏ى كابل پيمان بستند. ازدياد مسأله‏ى نژادى و اختلاف زبانى كه اكنون در افغانستان رشد نموده است زاده‏ى افكار تفريقه‏انگيز مائوئيست‏ها و ستم ملى است.××× )2( همان -  ص: 319.  ×××” 

 سند شماره      9     :       “يك عده از اين سامايى‏ها از مناطق مركزى باهمكارى مادى سلطانعلى كشتمند جبهات مليشوى را در مناطق مركزى و حومه‏ى كابل به‏وجود آوردند و خود را منسوب به‏شوراى اتفاق ولايت غزنى معرفى مى‏كردند. شايد هم عده‏ى از اين گروه در شوراى اتفاق نفوذ نموده باشند.××× )3( همان -  ص: 320. ×××” 

 سند شماره     10     :      “يكى ازمسئولين نظامى ساما به‏نام جنرال موسى‏خان هزاره باحكومت پاكستان در تماس گرديد ، مقدارى اسلحه و پول دريافت نمود××× )4( همان -  ص: 320. ×××.”

 سند شماره     11     :      “در كويته پاكستان همچنان جهت مقابله با جدايى طلبان بلوچ و پشتون‏ها ، حزب مائوئيستى به‏نام " تنظيم نسل نو هزاره مغل " تأسيس مى‏شود. مائوئيست‏ها كه غالباً از خانواده‏هاى ميرها هستند در نواحى پيش‏رفته‏ى هزاره‏جات (جاغورى و بهسود) صاحب قدرت هستند و آن‏ها به‏تأسيس نهادهاى ماركسيستى و در عين‏حال ناسيوناليست دست زده‏اند.××× )5( همان -  ص: 321.  ×××”

 سند شماره    12      :     “مائوئيست‏ها با استفاده از خصوصيات فردى سران اقوام كه غالباً زاده‏ى خودخواهى‏ها و قدرت‏طلبى است ، به عنوان جبهات قومى برانگيخته و با عدم واكنش تنظيم‏هاى اسلامى مجاهدين ، توانستند نفس راحتى بكشند و در جامعه خود را جا زنند. سامايى‏ها با درك اين نقطه ضعف مجاهدين توانستند خيلى خوب افراد نفوذى خود را در بين تنظيم‏هاى اسلامى نيز داخل كنند.××× )6( همان -  ص: 321. ×××”

 سند شماره     13    :      “رژيم كابل در معامله‏گرى‏هاى مخفيانه‏ى خود توانست عده‏ى از مائوئيست‏ها را تطميع نموده و در محور ائتلاف‏هاى كه در دوره‏ى اخير كارمل و دوره‏ى نجيب در كابل به وجود آمد ، تعهد داده شد كه عده‏ى زيادى از مائوئيست‏ها با رژيم همكارى نموده و اكثر برنامه‏هاى ترور شخصيت‏هاى جهادى را در پاكستان عهده‏دار گرديدند.××× )7( همان -  ص: 322. ×××”

 سند شماره     14     :      “سازمان رهايى در بين تنظيم‏هاى مجاهدين افراد خود را داخل نمودند كه بيش‏ترين آن‏ها در تنظيم " حركت انقلاب اسلامى " مولوى محمد نبى محمدى نفوذ نموده بودند   ؛  امّا ، تنظيم‏هاى " جبهه‏ى نجات" ،" محاذ ملى " ،" جمعيت اسلامى " ،" حزب اسلامى مولوى خالص و چند تنى هم در حزب اسلامى حكمتيار بودند و زمانى كه افشاگرديدند به فرانسه فرار كردند.××× )8( همان -  ص: 321. ×××”

 سند شماره     15     :       “مائوئيست‏ها در زاهدان نيز فعاليت‏هاى را از سر گرفتند و تحت رهبرى داكتر صادق اكبر در ولايت نيمروز نيز بنا برفعاليت‏هاى قبلى مراكز و ساحه‏ى فعاليت را باز نمودند.××× )9( همان -  ص: 322. ×××”

 سند شماره    16     :     “سامايى‏ها دو جبهه را به نام " دولت آزاد انقلابى افغانستان " به رهبرى ملاّ افضل در سال 1981 /1360 م. در نورستان تأسيس نموده وعده‏ى زيادى از مائوئيست‏ها به دور آن جمع شدند ... و بنا به دستور سازمان مركزى ساما سعى نمودند كه كلمات اسلامى را در نام جبهه‏ى خود بيافزايند و به نام " جبهه‏ى جهاد اسلامى نورستان " تشكيل جديد را به وجود آوردند كه به آن هويت اسلامى نيز داده و زمينه‏ى نفوذ گروهاى مائوئيست را در تنظيم‏هاى اسلامى پيشاور مهيا نمود.××× )01( همان -  ص: 319.  ×××”

  دكتر محمد حليم تنوير به‏جريان  شعله‏اى اين‏گونه  " تيرخلاص "  مى‏زند :

 سند شماره    17    :       “فعالين مائوئيست‏ها احمد سلطان در پيشاور ، داكتر صادق اكبر در نيمروز ، داكتر محمد طاهرى و ابراهيم جاغورى ، گل‏جان فراهى در كويته ، آمر دين محمد خان ، انور امين و ملاّ افضل در نورستان‏اند.××× )1( دكتر حليم تنوير: “تاريخ و روزنامه نگارى افغانستان” ص: 274.  ×××”

 فقط وجود حزب اسلامى از نفوذ شعله‏اى‏ها پاك ماند! :

 سند شماره     18   :        “قيوم كلكانى در برابر مخالفت‏هاى حزب اسلامى افغانستان در شمالى نتوانست مقاومت كند. حزب اسلامى جبهات مائوئيست‏ها را شكسته ، مناطق را در شمالى كابل تصرف نمودند و اعضاى اين سازمان از هم پاشيده گرديدند. يكى از عللى كه مائوئيست‏ها تا هنوز  حزب اسلامى و رهبر آن‏را با كلمات فحش و ناسزا در مطبوعات و مجامع خصوصى و يا در تبليغات به باد انتقاد مى‏گيرند ، همان مخالفت حزب اسلامى به طور بنيادى عليه مائوئيست‏ها است.××× )1( ستر جنرال محمد نبى عظيمى: “اردو و سياست در سه دهه‏ى اخير افغانستان” ص: 120  ×××”

 سند شماره    19    :       “مشى‏ء سياسى سازمان آزادى‏بخش مردم افغانستان (ساما) در مناطق هزاره‏جات و شمالى كابل با مخالفت‏هاى حزب اسلامى مواجه گرديده و افراد نفوذى حكمتيار توانست افراد كليدى چون حسين مسئول جبهه‏ى نظامى سامايى‏ها در غرجستان را به‏انشعاب وادارد. يكى از قوماندان‏هاى حزب اسلامى به نام محمدناصر قره‏باغ امكانات دست داشته‏ى آنان را با اطلاعات سازمانى آن از حسين در بدل مقدارى پول خريدارى نمود.”

  در سال‏هاى مورد نظر ، دفتر اين حزب در تهران نشريه‏ى با عنوان “راه حق” نشر مى‏كرد محتويات آن نشريه آكنده از حملات كور و بى‏هدف عليه همه‏ى جريانات ديگرانديش وابسته به‏اقوام محروم بود. هركه دهن باز مى‏كرد ، بلافاصله محكوم به‏مائوئيست بود اين نشريه به‏نحوى مكرر ، خطاب به‏مائوئيست‏ها اين شعر از يك ترانه‏ى فولكلوريك افغانى را چاپ مى‏كرد:

 به هررنگى كه خواهى جامه مى‏پوش

من از طرز خرامت مى‏شناسم

 گاهى اين شعر هچل - پچل و من درآوردى را هم اضافه مى‏نمود:

 كاسه‏ى چينى كه صدا مى‏كند

راز دل  خويش  اداء مى‏كند

 “فاشيسم مقدس”                          هرنشريه‏ى تازه كه از سوى پارسى زبانان  چاپ مى‏شد و حرفى براى گفتن داشت ، بلادرنگ از جانب حزب اسلامى مارك شعله‏اى بودن مى‏خورد. و در محافل روشن‏فكرى ملى -  مستقل اين پرسش  پيش مى‏آمد كه : ياللعجب ! چه سِرّى در  كار است كه حزب اسلامى از يك‏سو اجازه‏ى الف -  ب گفتن به‏ما نمى‏دهد ، از جانب ديگر به‏توزيع رايگان  سلاح و مهمات نظامى در هزاره‏جات  مى‏پردازد ؟! جريان از چه قرار است ؟

 واضح بود كه چنان عملى در جامعه‏ى پر از تضاد هزاره ، برابر بود با توزيع سم مهلك  براى خودكشى. همه مى‏دانند  كه  هزاره‏جات به‏دليل  انفجار جمعيت و كمبود منابع ، عرصه‏ى شديدترين  و بى‏رحمانه‏ترين  نوع  “تنازع بقا”  بوده ، است و خواهد بود .

 از وجه ديگر ،  اسناد و مدارك زنده هم از منابع خود حزب اسلامى و هم از مرجعيت  ح . د . خ . ا . نشان مى‏دهد كه آن حزب بين گرايشات دو جناح پشتون‏گراى " خلق " و  كثرت‏گراى "پرچم " تفاوت عمده‏قايل بوده و همه‏ى گناهان  (به‏ويژه اشغال افغانستان توسط روس‏ها)  را به‏گردن جناح " پرچم " مى‏اندازد.  در غالب موارد مى‏كوشد تا جناح " خلق " را افغان اصيل‏تر و حتى وفادار به‏راه و رسم دينى و عنعنات  ملى افغانى معرفى نمايد  ؛ بالمقابل جناح پرچم را بى‏بندوبار و حتى بى‏ناموس ! معرفى نموده و در اين خصوص  داستان‏سرايى‏ها مى‏كند !

  در اين مورد صفحات : 387  301 298  288  268  250  249  240  از كتاب دكتر محمد حليم تنوير  (آمر فرهنگى حزب اسلامى)  شرم‏آور و تأسف‏بار است ، غافل از اين‏كه : “ناموس افغان ، ناموس افغان است و حفظ حرمت او برهمه واجب است. هيچ فرقى نمى‏كند كه عضو  جناح "پرچم" باشد ، يا " خلق " ، حزب اسلامى ، يا هر تنظيمى ديگر  ؛  از اين قوم ، از آن قوم .”         نمى‏دانم  ما كى متوجه اين ضرورت بديهى مى‏شويم كه  (حد اقل)  به‏ناموس خودمان  حرمت بگذاريم ...

 اعتقادات  شووينيستى به‏اضافه‏ى عطش تسكين‏ناپذير حكمتيار براى تسخير قدرت به‏او اجازه داده بود كه از همان ابتداى كار مناسبات نيك با جناح  "خلق " حزب حاكم داشته باشد. اين روابط از زمان حفيظاللّه امين تا كودتاى نافرجام شهنواز تنى و بعد از آن كماكان برقرار بود. سرانجام ، منجر به قتل دكتر نجيب اللّه گرديد. “رزاق مأمون” در كتاب “راز خوابيده - اسرار قتل دكتر نجيب” اسنادى ارايه مى‏كند كه در شب حادثه، شهنواز تنى (از جناح خلق - متحد حكمتيار و همدست طالبان) در قتل نجيب (از جناح پرچم) نقش اول داشته است ... از سال‏ها قبل از آن، خبرهاى موثقى در دست بود كه قرار بوده حكمتيار صدر اعظم حفيظ اللّه امين شود ، داستان بسيار طولانى است ؛ آن‏چه باعث شكست پروژه گرديد تأخير سفر جنرال ضياءالحق به‏كابل بود (كه‏دليل آن ، بدى هوا در كابل عنوان شد) اين سفر اصلاً انجام نشد تا شش جدى فرا رسيد، جناح خلق از اريكه‏ى قدرت به‏زير كشيده شد ، حفيظ اللّه امين به قتل رسيد و ببرك كارمل (از جناح پرچم كه اعتقاد به مشاركت اقليت‏ها در قدرت داشت) توسط روس‏ها به‏قدرت تكيه زد :

 سند شماره      20     :      “احتمال آن در بين مردم شايع شده بود كه امين مى‏خواهد قدرت را به‏حكمتيار بسپارد.” ××× )1( قطعنامه‏ى كادرها و فعالين "سازمان آزاديبخش مردم افغانستان " 9 جدى 1364 ، پيشاور. ×××

  اشك‏ها  و  لبخندهاى كابل

 شهر  “كابل”  پايتخت پرافتخار كشور ما است كه در منتهى‏اليه شرق   “خراسان بزرگ و تاريخى”  واقع است. از بهترين آب و هوا برخوردار بوده و اراضى اطراف آن - به‏علت داشتن مواد معدنى آزوت و فسفر بسيار مرغوب و حاصل‏خيز است. انواع محصولات صيفى و شتى در فصول مختلف سال در نواحى اطراف اين شهر تاريخى و بلندآوازه به‏عمل مى‏آيد ، به‏طورى كه ساكنين آن در طول سال همواره از انواع نعمت‏هاى الهى بهره‏مند مى‏باشند .

  به‏همين دلايل ، مردمان كابل‏زمين داراى سلامت مزاج ، خوب صورت و نيكو سيرت‏اند و حوريه‏هاى آن  شهره‏ى آفاق‏اند. “كابل” در 34 درجه و 30 دقيقه‏ى عرض‏البلد شمالى ، و 69 درجه و 18 دقيقه‏ى طول‏البلد شرقى ، به‏ارتفاع  1762 متر از سطح دريا قرار دارد و در "اقليم سوم" واقع است. “كابل” از بلاد قديمى دنيا است و در زمان اسكندر مقدونى وجود داشته. در آثار مورخان عهد اسكندر و در " جغرافياى بطلميوس " از آن به‏نام " قابوره " و "اورتوسپاته " ياد شده است. در شاهنامه‏ى فردوسى به‏طور مكرر از كابل ، كابلستان و كابلشاهان ذكر به‏ميان آمده است. شاهنامه‏ى فردوسى درست در شعاع هفتاد كيلومترى اين شهر  (غزنى -  غزنه)  سروده شده است.  بنا به‏روايت شاهنامه:  كابل شهر “رودابه” دختر “مهراب” پادشاه كابل ، همسر زال پسر سام  و  مادر “رستم” است.  شهر خيل ديگر از پهلوانان و نام‏آوران. شهر “زُمر گبر” كه  صاعقه و رعد و برق از خشم او خبر مى‏داد. همچنين ، بنا به‏روايت  شاهنامه  " رخش رستم " نيز از ميان گله اسبى پرورده شده در " كابلستان " برگزيده شد .

  مطابق با شواهد ، مدارك و منابع تاريخى مى‏توان گفت: قدمت تاريخى اين شهر به‏حدود 5 /000  سال پيش برمى‏گردد كه بنا به‏همان دلايل فوق ، اغلب محل سكونت و فرمان‏روايى اميران و شاهان بوده است. از اين‏رو در منابع تاريخى ملقب به : “دارالملك ، دارالسّلطنة  و دارالحكومة”  نيز مى‏باشد. جمعيت اين شهر را در عالى‏ترين تخمين‏ها و در بهترين و بدترين حالات و اوضاع كشور ، از يك ميليون تا سقف شش ميليون نفر بر آورد كرده‏اند .

  اين شهر استعداد فراوانى در جهت جذب افراد ، ايجاد روحيه‏ى تعامل ، همزيستى و همسويى ميان فرهنگ‏ها و شيوه‏هاى گوناگون زندگى آدميان دارد. به‏همين علت سرشار از تنوع هنجارمند زيست انسانى است. ساكنان اين شهر بسيار مبادى آداب بوده و به”پرستژ و پوزيشن” خيلى اهمّيت مى‏دهند. آن‏ها مردمان خوش‏مشرب و بذله‏گو هستند. اغلب سخنان بزرگ به‏زبان مى‏آورند. تا حدودى پرحرف مى‏باشند. در صحبت‏ها مستقيماً سراغ اصل مطلب نمى‏روند. براى طرح يك موضوع كوچك مقدمه چينى‏هاى زياد مى‏كنند و خنده‏هاى تصنعى زياد به‏خرج مى‏دهند.  وقتى با " ديپلمات‏ها يا روشن‏فكران "  آن شهر  “گپ مى‏زنى” بايد در لابلاى كلمات بزرگ و آهنگين  - كه اغلب بادهان خنده و چاشنى يكى - دو لطيفه و فكاهى ، و يك چند اصطلاح  سنگين خارجى  - اداء مى‏شود ، با استعداد و هوش خودت نكات اصلى و مقصد و محتوى موضوع را غربال و صافى كنى ! آن‏ها آن‏قدر پيرامون موضوع حاشيه مى‏روند كه اصل مطلب در ذهن مخاطب ساده ، گم مى‏شود .

  (گرچه گزافه‏گويى و فيس و افاده ، خصلت مشترك پايتخت‏نشينان در همه جاى دنيا است.)

  از ديگر خُلق و خوى مردم كابل‏زمين اين است كه اگر ته جيب شان سوراخ هم شده باشد ، خود را پول‏دار و ثروت‏مند جلوه مى‏دهند. با اين وجود " زرنگ بچه‏هاى اين شهر " از كوچك‏ترين فرصت فروگذار نمى‏كنند. اگر مجال به‏دست شان رسد ، سرمه را از چشم برمى‏دارند و دنبه را از بيخ مى‏برند !

 كابل در طول تاريخ طولانى و پر افتخار خود اشك‏ها و لبخندهاى فراوان داشته ، قدرت‏هاى بزرگ را به‏زمين زده و پشت شان را به‏خاك ماليده است. سرهاى شاخ‏داران و تاج‏داران را از تن جدا ديده و شيرهاى ژيان را به‏موش‏هاى آرام مبدل كرده است. بسيار كسان غرش كنان آمدند ، ناله كنان و لنگان  لنگان رفتند. هر قدرتى كه با كَر و فَر و طمطراق در اين شهر وارد گرديد ، در زودترين زمان يا آب شد و به‏زمين رفت  ؛  يا دود گشت و به‏هواء شد .

 از جانب ديگر ، كابل اين قلب طپنده‏ى كشور ، در طول تاريخ طولانى و پرافتخار خود جزيره‏ى صلح و دموكراسى و همزيستى و تفاهم براى ساكنين بوده است. اين الگوى شايسته ، قابل تكريم است. و مى‏تواند در سراسر كشور قابل تطبيق باشد. كابل از اساس يك شهر بين‏المللى است و از ادوار مختلف تمدن‏هاى بشرى نمايندگى مى‏كند. بافت شهرى كابل در مراحل مختلف تاريخى از سه تمدن بزرگ تأثير پذيرفته و تميّز اين سه تمدن در نقاط مختلف شهر مشهود است:

 -          تمدن اسلامى كه بخش وسيعى از بافت قديم شهر را نمايندگى مى‏كند .

 -          به‏خاطر اين‏كه شهر كابل در حاشيه‏ى شمال غرب شبهه‏قاره‏ى هند واقع است ]در واقع جزء از شبهه‏قاره به‏حساب مى‏آيد[ سبك‏هاى مختلف از معمارى هندى را نيز مى‏توان در نواحى مركزى اين شهر به‏نظاره نشست .

 -   معمارى جديد غربى كه اغلب به‏وسيله‏ى روس‏ها و در مواردى نادر با الهام از شيوه‏هاى معمارى سنتى آلمان و فرانسه توسط خود افغان‏ها به‏ظهور رسيده .

 متأسفانه شهر كابل از نظر ارايه‏ى خدمات شهرى در تمام ابعاد ، همه‏گاه مشكل داشته. و امروزه به‏يك مخروبه مبدل شده. وضع آن اصلاً رضايت‏بخش نيست .

  وداع  با  كابل

 هنگامى كه هواپيماى  شركت هوايى  “آريانا”  از ميدان هوايى  “كابل” به‏پرواز درآمد ، اوايل روز بود ، من در كنار پنجره‏ى  هواپيما نشسته بودم و از آن بالا نقاط  مختلف  شهر  “كابل” را تماشا مى‏كردم  ؛  آينده‏ى آن فكرم  را به‏خود مشغول ساخته بود. پر واضح بود كه روزهاى سخت و خون‏بارى پيش رو دارد. طياره‏ى ما سه بار برفضاى “كابل” چرخيد تا به‏حد كافى اوج گيرد. كوچه‏ها و  خيابان‏هاى  “كابل” به‏نظرم بسيار خوش‏نقش و زيبا آمد  ؛

 وقتى از فراز كوهاى كه اين شهر را احاطه كرده است ، عبور مى‏كرديم ، به‏ذهنم رسيد كه آن پايين و در پشت اين كوها نيروهاى  “شر و فساد”  و تخريب‏كار لانه كرده و با كمك اِجِنت‏هاى خارجى براى تصرف و تخريب اين شهر تاريخى و انهدام يك تمدن نقشه‏هاى اهريمنى مى‏كشند .

  شمارش معكوس آغاز شده بود. روزهاى معدودى از حكومت دكتر نجيب باقى مانده بود. چنين مقدر شده بود كه عده‏ى بروند ، تا عده‏ى ديگر بيايند. مى‏رفت تا قدرت به‏دست جنگ‏سالاران تشنه‏ى خون و قدرت بيافتد. و شهوات سركش‏شان ميدان جولان بيابد. كوره‏هاى آدم‏سوزى داير كنند ، ميخ‏ها بر سرها بكوبند ، رقص مرگ تماشا كنند ، نحوه‏ى زايمان زنان را ببينند ، شپش بفروشند ، به‏كودكان تجاوز كنند ... و همه‏ى آن چيزهاى كه شنيده‏ايد ... روى تاريخ را سياه كرده است و قلم از بيانش شرم دارد ... شرم و نفرين ابدى بر عاملان ...

 اوضاع در كابل با سرعت به‏هم ريخت. طبق هماهنگى كه به‏عمل آمد ، من به‏اتفاق حسين گرگيچ ، بايك پروازى كه اختصاصاً اموال تجارى ميرخان (تاجر معروف نيمروزى) را حمل مى‏كرد به”زرنج” رفتيم. از آن‏جا به‏ساحل درياچه‏ى  “هامون”  رفتيم كه مقر محقر پدرخوانده‏ى حسين گرگيچ استقرار داشت. شمارى خانواده‏ى بلوچ ايرانى و افغانى  چپرهاى محقرى در سواحل درياچه‏ى هامون برپا كرده و با احشام شان به‏زندگى عادى مشغول بودند. مدتى مهمان ايشان بوديم و منتظر انكشاف اوضاع مانديم. خبرهاى بدى از كابل مى‏رسيد .

 پس از چندى ، واپس  به‏زرنج برگشتيم. در منزل شخصى حسين گرگيچ مستقر شديم. زرنج شهرى كوچك ، با قدمتى زياد است. شهرت و آوازه‏ى بلند در تاريخ دارد ، شهر " زال " ، پدر "رستم" يل افسانه‏اى  شاهنامه‏ى فردوسى است. روزگارى پايتخت يعقوب ليث صفارى بوده امروزه در زير گرد و غبار ايام از نفس افتاده است. يك واحد كتابخانه و يك باب كتاب فروشى در آن‏جا وجود داشت. كتاب قديمى يافتم تحت عنوان  “تاريخ سيستان”  از رود خروشان هيرمند گلايه‏ها داشت كه به‏علت تغيير مداوم مسير خود ، مانع توسعه و دوام تمدن  كهن  سيستان شده است. گفته شده بود كه همه‏ى رودها تمدن سازاند  ؛  امّا ، تو تمدن كُش !

  در سراسر وادى  سيستان و نيمروز يك قطعه ريگ پيدا نمى‏شود. دشتى هموار و خاكى نرم و مرغوب كه رود هيرمند طى صدها ميليون سال به‏ارمغان آورده است. چنان خاك غنى و حاصل‏خيز كه جاليز و صيفى‏جات از شدت قوت از استفاده خارج مى‏شود .

 به‏نظرم رسيد مردم افغانستان  “كوسه‏ى ريش‏پهن”  هستند !

 مردمى با اين سرمايه‏ى بى‏پايان ، و اين فقر مهلك ؟!

 ياللعجب !  چه دليلى وجود دارد كه روى زمينى با اين غنا و در كنار رودى با اين عظمت، مردمانى زندگى مى‏كنند كه گرد و غبار صورت شان حاكى از مرگ قرن‏ها پيش است. گويى مرده‏گانى هستند كه تازه از قبر بيرون آمده‏اند. دو قدم آن طرف‏تر ، شهر زابل ايران قرار دارد ، كه خشك و سوزان و پوشيده از شن‏هاى روان است. اگرسال خوب باشد ، مقدارى از پساب هيرمند بهره مى‏برد ، اگر سال بد شد از همان هم محروم مى‏ماند  ؛  با اين وجود پوشيده از نخلستان‏هاى سرسبز و درختان ناحيه‏اى است. آدم از خود مى‏پرسد كه آيا طى صدها سال ، يك مرد پيدا نشد كه يك مشت هسته‏ى خرما از زابل برده ، آن طرف‏تر در زرنج و اطراف آن بپاشد؟

 از خود مى‏پرسيم : همت اين مردم كجا شد ؟

 مگر پاشيدن  (مثلاً) يك چند مشت هسته‏ى خرما كارى بسيار سخت بوده است؟  ...

 اين‏ها پرسش‏هاى بى‏پاسخ بود كه در سفر به‏نيمروز در ذهن ما خلق شد.  در مدت اقامت در نيمروز ، ماهى‏گيرى  و شكار يك تفريح  سرگرم كننده بود. درياچه‏ى  هامون  (با حجم بيش از پنج ميليارد متر مكعب آب)  و نهرهاى منشعب از آن  مملو از انواع ماهى و ديگر حيات وحش بود. آن‏جا تو عظمت هيرمند و هامون را مى‏ديدى. اين همان “هيرمند”  و  “هامونى” است كه در “اوستا”  قدسيت دارد  (بيش از مكانت رود گنگ نزد هندوان) طبق مندرجات  “اوستا”  در پايان هر هزاره يك منجى از وسط درياچه‏ى  هامون بر مى‏خيزد ... همه متون كهن پر از وصف هيرمند و  هامون است  و فردوسى هم كه در وصف آن ناحيه  سنگ تمام گزارده است .

 فرصتى پيش آمد تا از پروژه‏ى عظيم  “بند كمال‏خان”  ديدن كنيم. آن يك پروژه‏ى جامع ملى بوده است كه در زمان سردار محمد داوود خان روى دست بوده و 80 %  عمليات فيزيكى آن انجام  يافته بوده ، طبق برنامه ، بند كمال‏خان با ظرفيت  پنچ ميليارد  مترمكعب آب ، در ناحيه‏ى “گودزره”  در قلب وادى  سيستان احداث مى‏شد. مسير رود  هيرمند تغيير مى‏كرد ، چنان‏كه اين رود پس از اشباع بند كمال‏خان ، به‏ناحيه‏ى موسوم به”گودزره” واريز مى‏شد  ؛  در آن‏جا درياچه‏ى عظيم به‏وجود مى‏آمد. كه روى اكوسيستم و محيط زيست منطقه تأثير گسترده مى‏نهاد. از طرفى هم ، پنج ميليارد مترمكعب آب مى‏توانست بيش از نيم ميليون هكتار از اراضى مستعد و حاصل‏خيز وادى سيستان مشتمل بر هلمند و نيمروز را زير كشت برده و بيش از نيمى جمعيت افغانستان را نان دهد.  اين منطقه در مجموع از چنان پتانسيلى برخوردار است كه در صورت مديريت و بهره‏بردارى صحيح ، قادر است زندگى بيش از پنجاه ميليون انسان را تأمين نمايد. توليد 600 ميگاوات برق از ديگر برنامه‏هاى بند كمال‏خان بود. جهت احداث اين بند ، كارخانه‏ى  مخصوص  سمنت احداث شده بود ... هرگاه شرايط صلح و امنيت ادامه مى‏يافت با تكميل اين بند ، افغانستان مى‏توانست به‏يك كشور ثروتمند در منطقه مبدل گردد .

  من هميشه فكر مى‏كنم كه راه‏حل جامع معضلات كشور و آهنگ  “رستاخيز ملى” در گرو احداث دو صد بند آبى ، هريك با ظرفيت يك ميليارد متر مكعب است .

  در شماره 13 پيام مهاجر متعلق به‏ماه حمل سال 1359 ضمن درج گزارشى از ولايت “نيمروز” در مورد بندكمال‏خان چنين آمده است :

 “دهكده‏هاى شهر زرنج و تمامى ولسوالى‏ها خالى از نفوس است و بعد از ماه رمضان مهاجرت‏هاى دسته جمعى مردم سرحدات ، از فراه گرفته تا زرنج و توابع آن شروع شده است. و "بند كمال‏خان " كه بزرگ‏ترين بند نوتأسيس در ولايت نيمروز است ، درحالى كه مملو ازآب است ، همچنان بى‏استفاده مانده و زمين‏هاى هموار وآبادى كه در سال‏هاى قبل بزرگ‏ترين منابع توليدى كشاورزى در افغانستان بود ، چهره‏ى باير را به‏خود گرفته است. و حتى يك قطعه زمين سرسبز به‏چشم نمى‏خورد. چهره‏ى دهكده‏ها وحشت‏ناك است: مثلاً دهى كه در حدود 400 خانوار يا بيش‏تر در آن زندگى پر رونق كشاورزى داشتند ، اينك به‏صورت خرابه‏ها و ويرانه‏هاى در آمده است. كه گويا از چند سال قبل خالى از سكنه بوده است.”

برچسب‌ها: اشك‏ها و لبخندهاى كابل

    بخش   يازدهم

 ===============

 كابل  عصر  نجيب

  بنا به‏اعتراف ناظران بى‏طرف  “كابل عصرنجيب”  مهد دموكراسى ، آزادى ، پلوراليسم سياسى ، حقوق بشر ، آزادى‏بيان و قانونيت در حدود ظرفيت جامعه‏ى افغانى بود. كشور از زير چكمه‏ى نظاميان خارجى بيرون آمده بود و مديريت مستقل افغانى اعمال مى‏شد. زندگى فرهنگى درحد اعلاى شكوفايى نسبت به‏كل تاريخ معاصر كشور جريان داشت. مطبوعات آزاد و داراى تمايلات گوناگون سياسى ، اجتماعى در حد گسترده انتشار مى‏يافت ، همه‏ى امور جارى مملكت را در حد معقول مورد نقد و پرسش قرار مى‏داد. هيچ منع و حظرى نسبت به‏برخورد آراء و عقايد وجود نداشت. مدت يكى دوسال بود كه نشريه‏ى هفتگى “اخبار هفته” به سردبيرى ظاهر طنين باب تازه‏ى در امر روزنامه‏نگارى و اطلاع‏رسانى گشوده و در سطح كشور طنين‏انداز شده بود. آزادانديشى ، نوگرايى ، واقع بينى ، درك درست و سلامت مواضع آن نشريه توجه اهل مطالعه را به‏خود جلب كرده بود. من ديدم كه در دور دست‏ترين ولايات كشور آن را مى‏خواندند ، و انتظار شماره‏ى جديدش را مى‏كشيدند. تيراژ آن همه‏گاه كم‏تر از تعداد خوانندگان بود.××× )3( مشغله‏ى كارى ، تاهنوز مجال ازدواج نيافته است .

  او سيماى متين و محجوب داشت ، باهمان روسرى سفيد و بدون بزك .

 در عرصه‏هاى سياسى - اقتصادى هم روابط با هندوستان در سطح عالى بود. هتل‏هاى كابل پر بود از مسافران هندى كه به‏قصد تجارت ، يا سياحت به‏افغانستان مى‏آمدند. از جانب افغانى هم همين طور بود. بيش‏ترين ترافيك هوايى پس از اتحاد شوروى ، ميان كابل و دهلى‏نو برقرار بود. به‏طور كلى طى 60 سال كه از عمر نامبارك تشكيل دولت پاكستان مى‏گذرد ، به‏جز دهه‏ى سياه 1990 كه حكومت بنيادگرايان جانب‏دار پاكستان در كابل سركار بوده است ، در مابقى اين مدت تماماً روابط دولتين افغانستان و هندوستان نيكو و دوستانه بود. به‏همان مقياس ، هردو دولت با پاكستان مشكل داشتند. تشكيل دولت پاكستان يادآور تشكيل دولت صهيونيستى اسراييل است ، هردو در يك زمان تأسيس شده‏اند ، هردو ميراث استعمار بريتانياى كبير هستند ، هردو روى سرزمين ديگران تشكيل شده‏اند ، هردو توسعه‏طلب و همسايه‏آزار هستند و طمع شديد به‏خاك و ثروت ملى همسايه‏ها دارند .

  در طول اين 60 سال گروهاى مافيايى در پاكستان قدرت اصلى را در اختيار داشتند و پيوسته به‏صدور تروريسم ، ناامنى و بنيادگرايى مبادرت ورزيدند  ؛  چنان‏كه دو كشور كهن هند و افغانستان خسارات زيادى از نحوه‏ى كار آن گروها متحمل شدند .

 درحالى كه  هند همه‏گاه از انكشاف سياسى و اقتصادى افغانستان حمايت سخاوتمندانه كرده و در عرصه‏هاى بين‏المللى دوست وفادار افغان‏ها بوده است. همانطورى كه هموطنان اهل هنود و سيك ما با افتخار و حرمت و كرامت انسانى در افغانستان ، اين سرزمين مورد علاقه‏شان زندگى مى‏كنند. و سهم قابل ملاحظه در عرصه‏هاى مختلف  حيات اقتصادى  و اجتماعى  كشور دارند ... بگذار اين دوستى ابدى باشد و اين افتخار جاودانه گردد . ×××

 هرهفته در  “كابل”  سمپوزيوم‏ها و سمينارهاى پرمحتوى باشركت انديش‏مندان افغانستانى و خارجى در مواردى چون : مولوى‏شناسى ، فردوسى‏شناسى ، شاهنامه‏شناسى ، رودكى ، ناصر خسرو العلوى الموسوى××× )1( مظاهر و پديده‏ها جز درك انسان‏هاى عادى است. با الفاظ شعر مى‏سرايد و بدانوسيله زيبايى‏ها را توصيف مى‏كند ، يا زيبايى‏هاى را كه در ذهن دارد ، در عالم عين هم طلب مى‏كند. همان هنرمند با استفاده از مواد و اشياء ، مجسمه مى‏سازد و خود را به مرز مقايسه با خدا مى‏رساند ، هنگامى كه هنرمند صخره سنگى را مى‏تراشد تا تبديل به "اسب " نمايد ، پيشاپيش اسب مورد نظر خود را در درون آن تكه‏سنگ ديده است. زمانى كه نقاشى مى‏كند و بدين وسيله آن زيبايى را كه در ذهن دارد (يعنى شخصاً و بعينه دريافته = توهم نموده) امّا ، در عالم “عين” هم طالب است ، و هم مى‏خواهد آن دريافته را عرضه كند. با موسيقى نيز احساس خود را بيان مى‏كند ، و هم فضاى مجازى مى‏آفريند. از اين رهگذر، خود و ديگران را در آن فضاء قرار مى‏دهد و موجبات گشايش ذهن و نيز لذات عميق را فراهم مى‏آورد. هنرمند خلق مى‏كند، صرفاً بدان دليل كه نمى‏تواند خلق نكند. همان‏طورى كه چشمه مى‏جوشد، صرفاً بدان دليل كه نمى‏تواند نجوشد. آتش بايد بسوزاند، صرفاً بدان دليل كه نمى‏تواند نسوزاند...

 به‏همين سياق ، پديده‏ى افسون‏گر و سحرآميزى به‏نام " سينما" در قرن اخير ساخته نشده ، بلكه پيدايى آن همزمان است با نشأ "خيال" و قوه‏ى "تصور"  در نهاد بشرى  ؛  آن روزى كه بشر موفق شد صور ذهنى‏ء كم‏رنگ ، محدود و بريده بريده‏ى خود را بيابد و كم‏كمك و نم‏نمك از اين‏جا به‏آن‏جا منتقل كند ، چيزى به‏نام آن‏چه امروز "سينما"يش مى‏خوانيم موجود شد .

 همپاى خود انسان تكامل كرد تا در اواخر قرن نانزده به‏اوج ظهور رسيد .

 محى الدّين ابن عربى گفته است: “خيال نزديك‏ترين وجه مشترك انسان با خدا است.” به‏همين قرار خود اهالى‏ء هنر و سينما مى‏گويند: “خدا انسان را آفريد  ؛  و انسان سينما را و در تعريف موسع خود: "سينما"  چيزى جز تمام دست‏آوردهاى تاريخى‏ء بشرى نتواند بود  ؛  چون هر آن‏چه بشر ساخته ، ابتدا در قوه‏ى خيال تصور نموده ، سپس به‏منصئه‏ى عمل رسانيده ، پس همه‏ى دست آوردهاى تاريخى بشر در تماميت خود “سينما” است .   ××× عبدالقادر بيدل ، زردشت بلخى ... و ساير ستارگان درخشان تاريخ هفت هزار ساله‏ى كشور برگزار مى‏شد كه ضمن آن مضامين بديع و آموزنده مطرح مى‏گرديد. انجمن‏هاى مختلف فرهنگى -  علمى در سطح شهر فعاليت داشتند. پروگرام انتخاب بهترين آوازخوان  سال و مسابقه‏ى انتخاب دختر شايسته‏ى سال ، منظماً برگزار مى‏شد ؛ آكادمى علوم جمهورى افغانستان با پلان‏هاى مشخص به‏فعاليت خود ادامه مى‏داد. گروهاى مختلف  فرهنگى -  هنرى از كشورهاى  دوست به”كابل” مسافرت نموده و در تالارها و سينماهاى  “كابل” به‏انجام كنسرت‏هاى هنرى مى‏پرداختند. ستاره‏هاى مشهور سينماى هند منظماً به‏افغانستان مسافرت مى‏نمودند و مورد اقبال  شهروندان كابلى قرار مى‏گرفتند.

 در  “كابل” بوديم  كه  “امه تابه بهچن”  سوپراستار و سلطان سينماى  “باليوود” به‏اتفاق تنى چند از لوليان شكر صحبت ، به‏منظور تهيه‏ى فيلم مشترك افغانى و هندى  “خداگواه” به‏افغانستان آمدند. از " امه تابه بهچن " و همراهان او اقبال بى‏مانندى به‏عمل آمد ، براى مدتى بازار راديو ، تلويزيون ، سينما و مطبوعات گرم بود. در و ديوار كابل " امه تابه بهچن " مى‏گفتند و شادى مى‏كردند. جرايد اندروصف او گوى سبقت ربودند ، آن‏ها نوشتند كه “بهچن” از نوادگان يكى از سلاطين متأخر هند است. فكر مى‏كنم نيازى به‏اين معرفى هم نبود ؛  چون او خود در آن موقع  “سلطان بلا منازع  " باليوود "  و قلب‏هاى مخاطبين بود.”

  حق  همين بود ، بهچن در گستره‏ى سينماى مبالغه‏آميز و سانتيمانتال  هند ، با قامت بلند برستيغ قله ايستاده است و احساسات مخاطبان چون موم در دستان او است××× )1( جواهر لعل نهرو: “نگاهى به‏تاريخ جهان” برگردان: محمود تفضلى/ ج: 3 / ص: 1505. ××× .

 - مردم افغانستان سينماى هند را خوب مى‏شناسند  ؛  همواره صفحات مطبوعات ، در و ديوار شهرها ، منازل ، رستوران‏ها ، وركشاپ‏ها ، كلوپ‏ها ، شيشه‏ى موترها و (در كمال تعجب) روى ميز ادارات دولتى آكنده از عكس‏هاى هنرمندان هندى بوده است. در هراداره‏ى دولتى تعداد زيادى  عكس‏هاى هنرمندان هندى را مى‏ديدى كه روى ميز آن كارمند مربوطه ، زير شيشه تعبيه شده است. حتى آن اداراتى كه اكثريت كارمندانش را زنان تشكيل مى‏دادند ، مانند تعليم و تربيت ، مخابرات ، صحت عامه ، شفاخانه‏ها ، كتابخانه‏ى عامه...

  ويديو كلوپ‏ها يك‏سره فيلم هندى اجاره مى‏دادند ، سينماها هم همين‏طور بود. زرنگ بچه‏هاى كابل از بس فيلم هندى تماشا كرده بودند ، زبان هندى را به‏درستى مى‏فهميدند. تلويزيون كابل نيز به‏سهم خود هفته‏ى دوشب (دوشنبه و جمعه) خوب شكم‏سير فيلم هندى مى‏گذاشت. گاهى اوقات با ستارگان سينماى هند مصاحبه مى‏كرد. يك وقت با “لتا منگشكر” بانوى حنجره طلايى هند گفت وگو داشت  ؛  همو كه بسيارى از ترانه‏هاى فيلم‏هاى هندى باصداى او اجرا شده است. “منگشكر” در اين مصاحبه اذعان كرد كه تاهنوز تعداد 53 هزار حلقه كست يك ساعته (صدا) در آرشيف راديو - تلويزيون ملى هند به‏ثبت رسانيده است. او كه حدود 50 سال سن داشت ، تصريح نمود كه به‏علت هنرمندان هندى ، سفرهاى به‏مزار شريف ، بلخ و دره‏ى كيان داشتند ، در آن‏جاها “شوتينگ” كردند. “بهچن” در يك مسابقه‏ى بزكشى در مزار شريف شركت كرد. سوار اسب شد و لاشه‏ى گوساله را به”جور” انداخت. در پايان پروژه مجدداً به‏كابل برگشتند و كنفرانس هنرى - خبرى فوق‏العاده پرشور و مهيج برگزار كردند .

  “بهچن” كه به‏روشنى مى‏ديد مردم افغانستان در چه جهنم سوزان و ديك جوشان به‏سر مى‏برند ، با تيزبينى و هوش هنرمندانه‏ى خاص خود شروع به‏توصيف مبالغه‏آميز از زيبايى‏هاى افغانستان نمود  ؛  در آغاز برنامه گفت : “سرزمين افغانستان يك قطعه‏ى از بهشت است !”  با اين گفته‏ى او ، نزديك بود جمعيت از شدت شور و هيجان بتركند ، كف‏زدن‏هاى ممتد و سوت و هوراى  جمعيت ، اجازه‏ى ادامه‏ى  صحبت به”بهچن” را نمى‏داد. “بهچن” هروقت مجال پيدا مى‏كرد ، مى‏گفت : “بلخ گنج پنهان است” ... جمعيت يكپارچه به‏هوا مى‏پريدند ... و همين‏طور ادامه داد تا رسيد به‏دره‏ى كيان و گفت:  “دره‏ى زيباى كيان يكى از باغ‏هاى بهشت است ...”

 واقعاً هنر چه مى‏كند و هنرمندان چه موجودات خارق‏العاده‏ى هستند.××× )1( دكتر محمد حليم تنوير: “تاريخ و روزنامه‏نگارى افغانستان” چاپ پيشاور

 ناشر: انستيتوت تحقيقات و بازسازى افغانستان در هالند ، جنورى 2000 ، ص 448. ××× اگرآن روز “امه‏تابه بهچن” هرادعاى مى‏كرد ، از جانب هواداران -  هيچ تفكرى در تاريخ به‏ثبت نمى‏رسد ، مگر اين‏كه با هنر آميخته شود. سرمايه‏ى اصلى‏ء هنرمندان "ادراك نوع خاص " و " عشق سرشار " است. كه از قلب و روح پاك آن‏ها سرچشمه مى‏گيرد. آن‏ها همه چيز را پاك و زيبا مى‏بينند، لذا مستغرق در عشق مى‏شوند. در قلب هنرمند جز “عشق” به‏هستى، هنر و مردم وجود ندارد ؛ چنان‏كه مولوى بلخى، اين سلسله جنبان عشق و هنر فرموده است: عشق محصول ادراك عالى‏است، همان‏چيزى كه در هرقلبى رسوخ‏نمايد، آن را از هرنوع آلودگى و پلشتى منزه مى‏سازد و به‏شخص قدرت معنوى بى‏انتها مى‏بخشد :

 هركه را جامه ز عشقى چاك شد

او ز حرص و جمله عيبى پاك شد

 شاد باش اى عشق خوش سوداى ما

اى  طبيب جمله علت‏هاى ما

 هنرمند جهت واگويى ادراكات و مكنونات خود ، از همه نوع شيوه‏ى بيان بهره مى‏گيرد ، كه مى‏تواند الفاظ باشد ، يا اشياء. به پنداشت ايمانوييل كانت “هنرمند مى‏تواند چيزى را ارايه كند كه فيلسوف از بيانش عاجز است.” هنرمند مرز ميان خيال و واقعيت را از بين مى‏برد ، ادراك او از  افغانى پذيرفته مى‏شد .

 آن‏ها دراين سفر توانستند براى چند روزى ، سرما ، گرسنگى ، جنگ ، راكت بارانى ، فقر ، بى‏كارى ، امراض و هزار و يك كوفت و مرض را به‏طاق نسيان عمومى بسپارند و جداً مردم زجركشيده‏ى كابل را به‏شادى و نشاط عميق فرو برند .

 اين را مقايسه كرديم با سفر چند روز بعد  " ادوارد شوارد نادزه "  كه درآن موقع وزير خارجه‏ى شوروى بود. }بعدها رييس جمهورى گرجستان شد{  به‏محضى كه  "نادزه"  در هتل انتركانتينانتال  مستقر شد ، بارانى از راكت فضاى كابل را پركرد. آه ، ناله ، اشك ، خون ، خاك ، كشته ، زخمى و خانه‏خرابى محصول سفر "نادزه" به‏كابل بود .

  دستگاه‏هاى راديو  -  تلويزيون در عين كه تحت اداره‏ى دولت بودند ، جداً انعكاس دهنده‏ى نقطه نظرات مردم هم بودند ، علاوه برانجام مصاحبه‏هاى هفتگى با رياست جمهورى ، در برنامه‏هاى مختلف خود ، وزراء و مسئولان رده‏بالاى دولتى را به مصاحبه و حساب‏دهى فرا مى‏خواندند ، ضمن طرح ريزترين سؤال‏ها در حوزه‏ى عمل شان ، فرهنگ پاسخ‏گويى دولت و مسئولان را به‏درستى حاكم ساخته بودند. مخصوصاً راديوى موسوم به”دآسمايى غك” با لحنى شيرين ، صميمى ، جدى و پرسش‏گرانه ، مسئولان دولتى را به‏صحبت و گزارش‏دهى فرا مى‏خواند، هرشب بايكى از هنرمندان و روزنامه‏نگاران مصاحبه مى‏كرد ، جايگاه خيلى رفيع در ذهن جوانان كسب كرده بود. تلويزيون كابل برنامه‏هاى جذاب و آموزنده داشت ، اصحاب فكر و فرهنگ  و هنر ، راهى به‏رسانه‏هاى جمعى داشتند. هريك مى‏توانست آزادانه حرف خود را به‏گوش مخاطبان رساند ، بدون اين‏كه نگران تعقيب و آزار باشند ... مراكز فرهنگى‏ء  چون سينما و تياتر نيز فعال بودند و مظاهرى از وجود يك تمدن را نمايش مى‏كردند .

 در همان هنگام ، بحث انتخابى شدن  شاوال “كابل” مطرح بود. مبارزه با مفاسد ، اعم از فساد اخلاقى ، قمار ، قاچاق ، موادمخدر ، مشروبات الكلى ... جزء وظايف ارگان‏هاى امنيتى قرار داشت ، دولت براى رعايت احساسات عمومى ، نسبت به‏اعتقادات و باورهاى مردم احترام عميق داشت ، در ماه رمضان روزه‏خوارى مطلقاً ممنوع بود. زنان از حقوق و منزلت شايسته برخوردار بودند. تعداد صدها و هزاران زن در سطوح مختلف مديريت دولتى مشغول كار بودند. نوع ملايم و معقول جنبش فيمينيستى در حال نضج بود. زنان براى خود سازمان‏ها و تشكل‏هاى مستقل داشتند. در جنب اين فعاليت‏ها زمزمه‏ى حجاب خانم‏ها }به‏ويژه حجاب معلمان و كارمندان دولت{ در سطوح بالاى دولتى و رسانه‏ها مطرح بود كه طبعاً موافقان و مخالفان خود را داشت. در نظرسنجى‏هاى مندرج در مطبوعات ، غالب خانم‏هاى كابلى كه مورد پرسش قرار گرفته بودند ، اظهار داشته بودند كه اگر روزى مجبور شوند در لفافه‏ى حجاب سركار بروند ، ترجيح مى‏دهند دست از كار خود بكشند.  خانمى  در مصاحبه با مجله‏ى  “سباون” گفته بود :

 “اگر آن‏ها از موى من خوش‏شان نمى‏آيد ، من هم از ريش ايشان خوشم نمى‏آيد.”

 در يك صحنه از فيلم با عنوان  “مهاجرت”  كه گويا پس از فروپاشى حكومت دكتر نجيب‏اللّه ، در مسكو  شوتينگ  شده و دو تن از هنرمندان زبردست  كشور  (كابل نندارى) به‏نام‏هاى  “حميده عبداللّه” و “حاجى محمد كامران”  ]من حيث يك زوج[  در آن نقش اول دارند ، مرد در يك موضوع مشاجره‏آميز به‏زنش مى‏گويد : “خانم اين‏جا خارج است  و در اين‏جا حقوق زن و مرد مساوى است”  ؛  زن ، بلا فاصله پنجه در پنجه‏ى مرد مى‏افكند و با لحن تنبيهى و انكارى  سه مرتبه از او مى‏پرسد كه  “مساوى است؟!” ...

 مرد  ]از شدت درد[ دادش به‏هوا بلند مى‏شود  و حرف خود را پس مى‏گيرد ؛  سرانجام ، اعتراف مى‏كند كه در خارج نيز چون افغانستان ]كابل [زنان بر مردان حكمرانى مى‏كنند .

 دموكراسى  جزيره‏اى

 متأسفانه داستان  دموكراسى افغانى روايتى ناقص و ناتمام است :  همه‏ى آن‏چه گفته شد تنها در كابل وجود داشت.  در همان موقع  “رباح بيطل” روزنامه‏نگار برجسته‏ى عربى طى ديدار از كابل ، ضمن درج مطلبى در هفته‏نامه‏ى  “اخبار هفته”  تصريح كرد :  “دموكراسى در افغانستان وجود دارد ؛ امّا ، داراى خصلت جزيره‏اى است و خطر غرق شدنش هرلحظه محتمل است.”

 همان‏طور هم شد ، چون دولت دكتر نجيب دچار بحران مشاركت بود و بر ديگر مناطق كشور كنترلى نداشت ، حتى اگر قواى نظامى و امنيتى‏اش هم مستقر بود .

  اساس قصه به‏اين نكته بر مى‏گردد كه  فاصله ميان  قشر روشن‏فكر افغانى با توده‏هاى مردم بسيار زياد است.  تاريخ نشان مى‏دهد كه  اوضاع  در ديگر جوامع نيز  شبيه  جامعه‏ى ما بوده است، ولى آموزش‏هاى  عمومى و كار مستمر  و هدفمند ، فواصل  ميان  طبقات  را كم كرده و نتايج مطلوب به‏بار آورده است ؛  ولى روشن‏فكر افغانى در اين كار ناموفق بوده است .

  صدها سال است كه مردم افغانستان  يكسره سرازير مى‏روند. خبطها و فرصت‏سوزى‏هاى مكرر اين مردم موجب شد كه امروزه هيچ چيز اين مردم بازندگى بشريت مترقى‏ء طرازنوين همخوانى نداشته باشد. امان‏اللّه خان مى‏خواست اين جامعه را مدرنيزه نمايد و به‏سوى زندگى بهنجار و شرافتمند رهنمون گردد  ؛  امّا ، گرفتار شورش كور عوام  گرديد .

   از هرسو آواز بلند شد كه  “اسلام در خطر است”.   مشهور است كه در زمان امان‏اللّه خان، يك مولوى  (مشهور به‏ملاّى لنگ)  در نواحى مشرقى طى نمايش‏هاى عوام‏فريبانه “قرآن‏شريف”  را به‏يك دست مى‏گرفت و كتاب “نظامنامه”ى  غازى امان‏اللّه خان  را در دست ديگر ، محل به‏محل مى‏گشت و عليه امان‏اللّه تبليغ مى‏كرد.  حين سخنرانى در جمع عوام، در يك دست قرآن ، و در دست ديگر نظامنامه‏ى امان‏اللّه  را بالا مى‏برد و به‏مردم مى‏گفت :

 “آى مؤمنين ! ببينيد ، اين كتاب خدا است  ؛  اين يكى هم كتاب امان‏اللّه خان است .

  ببينيد كار امان‏اللّه خان به‏جاى رسيده كه در برابر كتاب خدا كتاب جديد آورده.”

 -         شما بگوييد كدام‏يك بهتر است و از كدام‏يك  پيروى مى‏كنيد ؟!

 -         كتاب خدا ، يا كتاب امان‏اللّه خان ؟!

 =         پاسخ مردم معلوم  است ! جواهر لعل نهرو  در خصوص  اين مقطع  مى‏گويد :

  “ظاهراً پول‏هاى فراوانى براى تبليغات بر ضد امان‏اللّه خرج مى‏شد و هيچ‏كس نمى‏دانست اين پول‏ها از كجا مى‏آيد. به‏نظر مى‏رسيد كه به‏بسيارى از ملاّها و آخوندها مبالغى هنگفتى به‏اين منظور پرداخت شده بود و آن‏ها در تمام كشور امان‏اللّه را “كافر” و دشمن دين معرفى مى‏كردند. عكس‏هاى نامناسبى از ملكه ثريا در لباس‏هاى شب اروپايى ، يا لباس‏هاى كه كمى عريان به‏نظر مى‏رسيد ، هزاران نسخه چاپ مى‏شد و در دهكده‏هاى افغانستان پخش مى‏گشت...”

 -   “آيا چه كسى اين تبليغات وسيع و پر خرج را اداره مى‏كرد ؟ افغان‏ها نه پولى براى اين كار داشتند و نه اين كارها را بلد بودند و نه وسايلى مادى مناسبى در اختيار شان بود. در كشورهاى خاورميانه و اروپا همه عقيده داشتند كه در ماوراى تمام اين اقدامات دستگاه پليس مخفى انگلستان قرار دارد.”××× )2( همان -  ص:449. ×××

  بدينسان  كشور به‏قعر چاه سقوط كرد ، سه ربع قرن گذشت ، تا فرصت جديدى  براى تغييرات به‏وجود آمد. بازهم  “اسلام در خطر افتاد”  اين بار نيز اين مردم احساساتى و تحريك‏پذير بزرگ‏ترين شانس طلايى قرن را لگد مال كردند و بزرگ‏ترين تراژيدى قرن را انشاد نمودند .

 حاصل آن‏همه تجربيات تلخ اين‏كه  :                                           اگر انسان اين سرزمين بخواهد روى توسعه و بهروزى را ببيند ، بايد در جامعه تقسيم كار صورت گيرد : قدرت و نفوذ ملاّها تنها به‏همان حوزه‏هاى دينى و مسجد و محراب محدود شود. و امور سياست ، مديريت و آموزش عمومى به‏ديگر اقشار واجد صلاحيت سپرده شود. در دنياى كنونى اين پيشوايان مذهبى نيستند كه جامعه را به‏سوى رشد و توسعه رهنمون باشند ، چنين انتظارى از آن‏ها مطلقاً خطا است و اساساً تعاليم و مواعظ آن‏ها با ايده‏هاى تغيير و توسعه  منافات دارد. آن‏ها  زمان را منسوخ  و قابل رفت و برگشت مى‏دانند ، جامعه را به‏دور خود مى‏چرخانند و به‏حركت رو به‏پيش تاريخ اعتقاد ندارند. در مواعظ خود مى‏گويند : “فقر بهتر از ثروت است.” ، “سوادى زياد ، ايمان را تضعيف مى‏كند” ، “فقر  و امراض  قسمت و نصيب الهى‏اند.” ، “بشر نمى‏تواند سرنوشت خويش را  تغيير دهد ،  چون از بالا مقرر است”  ...

  از جانب ديگر ، در دنياى كه همه چيز تخصصى است ، هيچ‏كس نمى‏تواند  “همه‏چيزدان” باشد. به‏همين ترتيب يك ملاّ صرفاً مى‏تواند در چارچوب دستورات  مذهبى و حكم فقهى اظهار نظر نمايد ؛ خارج از آن ، عوام محض است  ؛  چنان‏كه يك پزشك  نسبت به‏علوم فقهى عوام است. به‏همين سياق ، پردازش به‏امورى  چون رشد و رفاه و توسعه و آموزش و صحت همگانى از شرح  وظايف  رهبران مذهبى خارج است .

برچسب‌ها: بخش يازدهم, كابل عصر نجيب, افغانستان دموکراسی جزیره ای, افغانستان دموکراسی عاریه ای

 از خرم و سارباغ  تا كابل

 به‏اتفاق افتخارى از  مزارشريف خارج شديم و كوه به‏كوه ، محل به‏محل به‏ولايت سمنگان و نهايتاً به‏خرم و سارباغ ، محل استقرار آزاد بيگ رسيديم. او در يك كمر كوه ، مقر ساده‏ى براى خود برپا كرده بود و مجموعه‏ى از افراد سرشناس و تحصيل‏كرده‏ى وابسته به‏اقوام محروم مانند اُزبك‏ها ، هزاره‏ها و تركمن‏ها را دور خود گرد آورده بود ؛ در تشكيلات او اُزبك‏ها نقش اول داشتند ، اداره‏ى امور به‏دست اشخاص ازبكى مانند ولى‏بيگ از ولايت تخار و دكتر ارغون از ميمنه بود.  هويت ملى آزاد بيگ در هاله‏ى از ابهامات پوشيده بود. گفته مى‏شد : “آزاد بيگ اصلاً از ازبك‏هاى “فرغانه” و از مهاجرين جنگ‏هاى “باسمچى” در دوران تثبيت اتحاد شوروى بوده است ؛ امّا ، تبعه‏ى پاكستان يا انگليس گرديده و داراى درجه‏ى بالاى افسرى از ارتش سلطنتى بريتانيا (يا پاكستان) است. گاهى گفته مى‏شد او برادر “اسلم بيگ”  (لوى درستيز) وقت پاكستان است... هرچه بود، او يك فرد ازبك بود. حدود پنجاه سال سن داشت ، داراى سر و صورت مدور و گوشت‏آلو بود ، درست مانند ازبك‏ها و تركمن‏ها سرخ‏رنگ بود. زبان پارسى را با زحمت و تكلف زياد گپ مى‏زد (بسيار خراب) داراى قدرت رهبرى و سازماندهى فوق‏العاده بود. تمام پيروان او اعم از هرقوم و مليت نسبت به‏او باور كامل داشتند .

  كاشف به‏عمل آمد كه او در حقيقت تنها براى افغانستان كار نمى‏كند ، بلكه در فرصت طلايى به‏دست آمده ، در يك منطقه‏ى پسيف و صعب‏العبور جا گرفته ، از آن‏جا پروسه‏ى عمليات آزادسازى آسياى ميانه را رهبرى مى‏كرد. حدود هفت سال بود كه در آن‏منطقه مستقر شده بود ، وسايل مخابراتى پيش‏رفته و قوى جهت تماس مستقيم با خارج از افغانستان در اختيار داشت .

  افتخارى سرخ نقل كرد كه يك وقت در جلسه‏ى از آزاد بيگ سؤال شد :  “آسياى ميانه تا مرحله‏ى آزادى كامل چند سال فاصله دارد ؟” پاسخ داد: “ 10 سال ديگر.”

 اين حرف در آن زمان غيرقابل باور مى‏نمود  ؛  امّا ، زندگى نشان داد كه حتى آزاد بيگ نيز زمان زياد فرض كرده بود. در واقع حدود 3 سال پس از اين گفته‏ى آزاد بيگ ، اتحاد شوروى ازهم پاشيد و كشورهاى آسياى ميانه به‏استقلال رسيدند. در اين سفرم اين پرسش دولت “كابل” كه “چرا آزاد بيگ اين‏قدر پسيف عمل نموده و به‏چه علت در نزديكى‏هاى شاهراه‏ها و شهرهاى بزرگ استقرار نمى‏يابد ، تا بتواند به‏نيروهاى دولتى حمله كند” جواب خود را پيدا كرد .

  آزاد بيگ اصلاً به‏فكر عمليات نظامى عليه دولت “كابل” نبود. او در واقع از طريق كنترل جنرال عبدالرشيد دوستم در درون دولت “كابل” لانه كرده بود. در آن موقع من دريافتم كه عبدالرشيد دوستم از آزاد بيگ دستور مى‏گيرد. من به‏روشنى متوجه شدم كه آزاد بيگ بسيارى از قوماندان‏هاى صفحات شمال را خط مى‏دهد. و نتيجه گرفتم كه هروقت آزاد بيگ صلاح بداند ، رشيد دوستم با دولت “كابل” مقاطعه خواهد كرد. دقيقاً همين‏طور هم شد .

 مجدداً به‏كابل برگشته و براى دومين بار در هتل آريانا اسكان شديم. همچنان‏كه سپنذر هتل در اختيار رياست پنج وزارت امنيت دولتى قرار داشت ، هتل آريانا بيش‏تر در اختيار حزب حاكم وطن بود. مهمانان از حزب توده ايران نيز اغلب در آريانا هتل اقامت داشتند. اين هتل حكم قرنطينه داشت كه اولين و آخرين نقطه‏ى خروج و ورود اعضاى ولايات حزب به‏شوروى و موقع بازگشت از شوروى محسوب مى‏شد. به آسانى توانستم دوستانى از ميان آن‏ها پيداكنم. شب‏ها به‏اتاق يك‏ديگر مى‏رفتيم ، هريك خاطرات شنيدنى از شوروى داشتند. يكى‏گفت :

  “وقتى ما تازه به‏تاشكند رفته بويم ، يك روز به‏اتفاق يك رفيقم دو نفرى رفتيم براى تفريح ، تا شهر تاشكند را ببينيم. رسيديم به‏يك رشته ريل‏آهن كه از زير يك پل مى‏گذشت ، خطوط ريلى زياد از هرطرف آمده و در آن‏جا باهم تلاقى كرده بود. سپس هركدام به‏هرسوى انشعاب يافته بود. وقتى قطار مى‏آمد ، آن خطوط ريلى خود به‏خود به طور اتوماتيكى عوض شده و در مسير مقصد قطار قرار مى‏گرفت. همه چيز آن ايستگاه براى ما جالب بود ، مخصوصاً اين‏كه آن ريل‏ها چطورى عوض مى‏شدند ، از كجا مى‏دانستند كه مسير مورد نظر قطار كدام است ؟

  ساعت‏ها نشستيم تا هم طرز كار آن خطوط ريل را ببينيم ، هم منتظر اين بوديم كه شايد دفعه‏ى ديگر اشتباه كند. هيچ به‏فكرمان نرسيده بود كه ممكن است پليس ما را زير نظر داشته باشد ، پس از ساعاتى پليس به‏طرف ما آمد ، از ما پرسيد:

 " شما در اين‏جا چه مى‏كنيد ؟"

 =   تماشا مى‏كنيم .

 -   " چه چيزى را تماشا مى‏كنيد ؟"

 =   همين خطوط آهن را ... (پليس كه متعجب شده بود) از ما پرسيد:

 -   " شما كجايى  هستيد ؟"

 =   افغان  ؛

 با دست به‏پشت شانه‏ى ما زد و گفت:

 آها ... !  تماشا كنيد ،  تماشا كنيد  !

 طى ملاقات با جنرال غلام فاروق يعقوبى اقدامات دولت در جهت دموكراتيزاسيون جامعه‏ى افغانى را ستودم و به‏نرمش و ملاطفت بيش‏تر با مخالفان و توزيع عادلانه‏ى قدرت تأكيد كردم. هر دو جانب جهت ختم جنگ برادركشى و اعمار كشور اظهار علاقه نموديم. يعقوبى در عين كه يكى از مهم‏ترين وزراى دولت دكترنجيب بود و مغز متفكر قدرت دفاعى كشور محسوب مى‏شد ، سخت داراى نجابت و حجب و حيا بود ، خيلى مبادى آداب بود. آرام و شمرده حرف مى‏زد. شخصيت او بيش‏تر به‏يك اديب  و فيلسوف مى‏ماند تا يك نظامى آن هم در حال جنگ .

 يعقوبى  اقدامات گذشته‏ى حزب و دولت را عالمانه و خردمندانه نقد مى‏كرد. در خلال سخنانش بالحن طنزآلود گفت :  “رفقاى حزبى مى‏گويند سوسياليسم را نتوانستيم بسازيم ، امپرياليسم را هم از خود ناراحت ساختيم ، ليلامى گران شد !”  او گفت :

  “تنها راه نجات كشور تحقق مشى‏ء مصالحه‏ى ملى است  ؛  ما اصلاً به‏فكر جنگ و برخورد نظامى ، ترور و زندانى كردن اشخاص نيستيم  ؛ “

 “به‏همين سبب شعبه‏ى صفر 40  را منحل كرده‏ايم.××× )2( روزنامه  " سلام "   1370 / 12 / 30  / گزارش دومين روز اجلاس . ××× ما به‏اين باور رسيده‏ايم كه جنگ‏هاى آينده در منطقه ، ديگر با توپ و تفنگ و راكت نخواهد بود ، بلكه از اين به‏بعد جنگ‏ها خصلت استخباراتى ، امنيتى و فرهنگى خواهند داشت.”

  او توصيف مبالغه‏آميز از توانايى قواى  مسلح كشور ، خاصه قواى هوايى ارايه داشت و گفت:  “در سراسر منطقه‏ى شرق ميانه تنها قواى هوايى اسراييل مى‏تواند با قواى هوايى افغانستان قابل قياس باشد.”  و صحنه‏هاى مهيج از كاركرد  قواى هوايى  بازگو نمود .

  طبيعتاً من نيز از پيدايش و رشد ميل عمومى در ميان مهاجرين ، تفنگ به‏دوشان و جنگ‏سالاران  داخلى سخن گفتم ، و مشخص كردم كه اراده‏ى عمومى در جهت تأمين صلح و امنيت در كشور ، روز به‏روز برجستگى بيش‏تر كسب مى‏كند. لكن عدم سرعت عمل در ارگان‏هاى دولتى و ضعف و ترديدهاى كه در ذهنيت رهبرى اتحاد شوروى نسبت به‏ادامه‏ى حمايت از افغانستان به‏چشم مى‏خورد ، مايه‏ى نگرانى است ...

 در آن زمان دولت از زمين و هوا به‏اتحاد شوروى وابسته بود. سه سال تمام از خروج  قواى نظامى  و مستشاران ملكى اتحاد شوروى از افغانستان مى‏گذشت. با اين وجود ، گرباچف كماكان از دولت  دكتر نجيب‏اللّه حمايت‏هاى تسليحاتى و مالى مى‏كرد. از طريق زمينى تنها مجراى  تنفسى دولت دكتر نجيب همان  شاهراه سالنگ بود. به‏علاوه ، از طريق  هوا  نيز روزانه حدود  30  - 20  پرواز  سنگين توسط  هواپيماهاى  غول‏پيكر از نوع “تو 176” انجام مى‏گرفت. ]كه هريك بيش از  40 تن بار حمل مى‏كردند[  بار آن هواپيماها تماماً اسلحه و مواد غذايى  بود. هنگامى كه اين هواپيماها از ميدان هوايى خواجه رواش  “كابل”  به‏پرواز درمى‏آمدند ، صداى قوى آن تمام دره‏ى  “كابل” را به‏لرزه مى‏آورد.  چند بار در فضاى  “كابل” مى‏پيچيد تا به‏حد لازم اوج بگيرد ، هنگام دور زدن روى فضاى  “كابل” نوعى به‏خصوص شمع افروخته از دوسوى بال‏هاى خود بيرون پرتاب مى‏كرد تا موشك‏هاى ردياب دشمن را منحرف نمايد .

 اين وضع تا ماه اگوست  سال  1990  دوام داشت. در آن تاريخ ، اتحاد شوروى از هم پاشيد و قلمرو  آن به 16  كشور  تقسيم گرديد. مهم‏ترين آن‏ها روسيه بود كه در آن " بوريس يلتسن " روى كار آمد. با اين‏كه روسيه در اين موقع اعلام نمود كه تمامى ميراث و مسئوليت‏هاى تاريخى  و بين‏المللى اتحاد شوروى را  بالجمله برمى‏دارد  ؛   امّا " يلتسن "  علاقه‏ى خود را با افغانستان قطع كرد ، معدود مستشار نظامى روسى را كه  تا آن موقع در ارتش افغانستان مشورت مى‏دادند از اين كشور خارج نموده و دولت چشم به‏راه و متكى به‏اسلاف  خود را در رويايى تنگاتنگ  با بنيادگرايان افراطى تنها گذاشت. اين همان  روى‏دادى بود كه شايد  دكتر  نجيب‏اللّه  و جنرال غلام فاروق  يعقوبى در اين لحظه نمى‏توانستند آن را پيش‏بينى نمايند .

  دكتر نجيب در مشهد

 در 26 عقرب  1369  نجيب اللّه سفر غير منتظره به‏مسكو و از آن‏جا به‏سويس داشت ، و دلايل آن را چكاپ پزشكى در مسكو اعلام كرد. نجيب در سويس با نمايندگان شمارى از احزاب پيشاور شامل پير گيلانى ، مجددى ، مولوى محمدى و ظاهرشاه ملاقات نمود. همه‏ى آن‏ها از اقدامات يك جانبه‏ى حكمتيار مبنى برتصرف انحصارى قدرت از طريق كودتا (حوت 68( يا حمله به‏كابل (كه اندكى قبل از آن دفع شده بود) ناراض بودند. نجيب ضمن كنفرانس خبرى در ژنو گفت : “افغان‏ها زبان مشترك خويش را يافته‏اند و به‏تفاهم خواهند رسيد.”

  اين ملاقات در كابل و در محافل حزبى و مقامات دولتى بسيار مهم ارزيابى شد و من‏حيث يك ابتكار بزرگ مورد توجه قرار گرفت و اميد به‏موفقيت مصالحه‏ى ملى را زنده كرد .

 طياره‏ى حامل نجيب در برگشت از اين سفر در ساعت  16:15  روز جمعه مورخ  1369/9/2 در ميدان هوايى مشهد به‏زمين نشست و در همان ميدان هوايى مورد اقبال " جنتى " استاندار وقت خراسان " مطهرى " معاون اجتماعى استاندار " ايزدى " معاون سياسى استاندار " عسكرى" مدير سياسى استاندارى " روحى صفت " نماينده‏ى وزارت امور خارجه‏ى ايران  ؛  و از جانب افغانى " اسداللّه كشتمند "  شارژدافر سفارت افغانستان در تهران  " رحيم اللّه " سكرتر اول سفارت  " محى الدين " مسئول قونسلگرى افغانى در مشهد و " عبدالبشير پرستون " سكرتر اول قونسلگرى افغانى در مشهد قرار گرفت.    آقاى جنتى در مراسم پذيرايى گفت :

  “اميد واريم روزى از آقاى دكتر به‏صورت رسمى در تهران استقبال كنيم. انصافاً دو كشور ما در جهان يگانه كشورهاى هستند كه تا اين حد مشتركات فراوان ملى و مذهبى و مرزى دارند ...”

 دكتر نجيب گفت    :            “اشتراك دينى، زبانى و فرهنگى و همچنين همسايگى بين دو كشور حكم مى‏كند كه براى حل مسايل مشتركاً اقدام كنيم. بايد همكارى‏ها در عرصه‏هاى مختلف در سطح بالاترى قرار گيرد. دراين شكى نيست كه در دهه‏ى اول بنا بر بعضى اشتباهات و سياست‏هاى نادرست بين دو كشور فاصله افتاده است ولى اكنون بعد از بيرون شدن قواى شوروى از افغانستان سياست جديد افغانستان بر خط مشى اسلامى و ملى در پيش گرفته شده است و ما كدام مانع و مشكلى نمى‏بينيم كه مناسبات در تمامى استقامت‏ها رشد نكند. اخيراً اقدام‏هاى صورت گرفته مانند آمدن هيأت‏ها به‏ايران، طى مقدمات پرواز آريانا و غيره كه آغاز خوبى است. هم ايران و هم افغانستان ظرفيت و امكان بيش‏ترى براى رشد مناسبات دارند. جهان هم در سمتى حركت مى‏كند كه همه‏چيز بسوى همكارى‏ها سوق داده مى‏شود. چيزى كه مارا مكلف به‏نزديكى در منطقه مى‏كند اين است كه بعض قدرت‏هاى كه موضع‏گيرى نامساعد هم در برابر ايران و هم در برابر افغانستان دارند، در برابر ما قرار گرفته‏اند. شما ديديد كه در خليج چه حوادثى رخ داد، موضع ما تا حدود زيادى مشابه موضع ايران است. ما مخالف نيروهاى خارجى، به‏خصوص آمريكايى‏ها هستيم. شما مى‏دانيد كه عربستان بعد از آمريكا تمويل كننده‏ى اصلى مخالفين ما هستند ...”××× )1( ظاهر طنين قبل از آن سردبير روزنامه‏ى  “حقيقت انقلاب ثور” ارگان كميته مركزى حزب دموكراتيك خلق بود ؛ طنين شخصيت بزرگ فرهنگى كشور است. او را بايد پدر روزنامه‏نگارى و اطلاع‏رسانى نوين افغانستان لقب داد. نقش او در ايجاد ميكانيسم مدرن اطلاع‏رسانى و تأثيراتى كه او ، چه با انتشار مجله‏ى "سباون " ، “اخبار هفته” و چه بعداً از طريق بنگاه سخن پراكنى “بى بى سى” برافكار آزادانديشان جامعه‏ى افغانى نهاد ، مانندى ندارد. روى‏كرد به‏گفتمان دموكراسى و شرح و بسط مقولاتى چون جامعه‏ى مدنى و حقوق شهروندى در “افغانستان” هرگز نمى‏تواند بدون درخشش نام ظاهر طنين برقله‏ى روشنگرى، به‏تحرير درآيد. طنين در حال‏حاضر نماينده‏ى رسمى دولت افغانى در سازمان ملل متحد است. ×××

 مذاكرات بسيار مفصل بود تمامى عرصه‏ها را در بر گرفت و به‏توافقات مهمى رسيد از آن پس سفرهاى مكرر هيأت‏هاى ديپلماتيكى هر دو كشور به‏پايتخت‏هاى يك‏ديگر انجام شد. هيأت ايرانى  (اغلب)  به‏سرپرستى مير محمود موسوى (برادر مير حسين موسوى) به‏كابل سفر مى‏كرد مير محمود كه از سال  1363 تا 1368 سفير ايران در پاكستان بود به‏تازگى به‏حيث مديركل اداره‏ى دوم آسياى غربى در وزارت خارجه‏ى كشورش منصوب شده بود و منطقه را خوب مى‏شناخت .

 همچنين محى الدين نجفى رئيس  “ستاد امور افغانى‏ها” در وزارت امورخارجه‏ى ايران سفرهاى مكررى به‏كابل داشته و من‏حيث سخنگوى نه‏گانه با دولت دكتر نجيب گپ مى‏زد .

  در آن موقع ايران از جنگ هشت ساله با عراق فارغ گشته بود و عراق  تحت ضربات آمريكا قرار گرفته بود. ايران فرصتى يافته بود تا نسبت به‏مسايل پيرامون ، از جمله اوضاع افغانستان به‏ديدگاه روشن‏تر رسد. ايران كه حس كرده بود راجع به‏مسأله‏ى افغانستان از پاكستان و عربستان بسيار عقب مانده است ، از يكسو دولت مجاهدين تحت مديريت احمد شاه احمدزى سهم قابل توجهى براى شيعيان  قايل نيستند ، از ديگرسو حكميتار در همدسستى با افراطيون پشتون‏خواه اقدام به‏تسخير قدرت از طريق كودتا نموده ؛  بنابراين ، خواست همه‏ى عقب‏ماندگى‏ها را يك‏شبه از طريق تثبيت حكومت دكتر نجيب جبران كند. ابتدا نه‏گانه را با زور و فشار به‏وحدت صورى و ميكانيكى رسانيد ، سپس زمزمه‏هاى بلند شد كه نه‏گانه بايد به‏دولت نجيب بپيوندند .

  جالب است كه دراين مقطع خود مقامات بلندپايه‏ى ايرانى دست به‏كار شدند تا شعارهاى صرفاً شيعى و مذهبى مانند برقرارى  “حكومت ولايت فقيه” ، “حكومت عدل اسلامى”  و استيفاى حقوق مذهبى را از سر زبان اين گروها بردارند و به‏جاى آن شعارهاى قومى ، نژادى ، محلى و منطقوى را پيش كشيدند. صريحاً به‏اين گروها گفته شد كه حكومت نجيب از اين بابت به‏نفع شما است كه غير مذهبى مى‏باشد ؛  هرگاه هفتگانه‏ى متأثر از وهابيت سر كار آيند حكومت مبتنى بر مذهب اهل سنت بر قرار خواهند نمود كه در آن حقى به‏شما تعلق نخواهد گرفت .

  اين داستان بسيار مفصل است ... در جريان برگزارى سومين مجمع شيعيان افغانستان كه در اوايل حوت 1370 در تهران برگزار شد همه سخنرانان افغانى از حقوق مذهبى سخن گفتند ... اما، " على اكبر ولايتى " وزير خارجه‏ى ايران در نوبت  سخنرانى گفت :  “شيعيان افغانستان خواسته‏هاى خويش را نه‏در قالب مذهب ، بلكه در چارچوب حقوق مليت‏ها مطرح سازند.”××× )2( حجت دوازدهم”  حكيم بلخ ناصر خسرو علوى الموسوى  (متوفى 481 ه ق) در صفحه‏ى نخست ديوان خود ، چاپ استانبول ، موجود در كتابخانه‏هاى آستان قدس رضوى (مشهد) و نجفى مرعشى (قم) خود را با همين عنوان معرفى كرده است. مرحوم غبار نيز در كتاب “خراسان” چاپ دوم 1386/ كابل ، ص: 32  ناصر خسرو را اين چنين معرفى مى‏كند . ×××

 سقوط  خوست

  در كابل بوديم كه  “خوست”  سقوط كرد.  سقوط اين ولايت كوچك  و جديدالتأسيس  ؛  امّا، فوق‏العاده حساس  و  استراتژيك ، برابر بود با شكست ستون فقرات دولت كابل ... (طبق منابع موثق  از وزارت دفاع)  ژرنال رياست اپراسيون قواى مسلح در سحرگاه  18  دلو 1369  اين مندرجات را نشان مى‏دهد :

 -     ساعت 2 بجه‏ى شب ، از نوكريوال اپراتيفى خوست به‏نوكريوال اپراسيون وزارت دفاع : يك بال طياره  “ان -  32”  در خوست نشست نمود و بعد از تخليه به‏هوا بلند شد و به‏سمت كابل استقامت گرفت .

 -     يك بال طياره  “ان -  32”  در ساعت دو و چهل دقيقه حين نشستن در ميدان هوايى خوست هدف  سِتنگر قرار گرفته ، حريق گرديد و با تمام عمله و محموله‏ى خويش از بين رفت .

 -     طياره‏ى سوم ساعت سه و بيست دقيقه‏ى شب به‏زمين نشست ، در اثناى نشست راكت‏هاى زيادى فير شد ولى به‏طياره اصابت نكرد و طياره بعد از تخليه پرواز كرد .

 -     طياره‏ى چهارم حين نشست در ميدان با هاوان‏ها و راكت‏هاى دشمن مواجه شد ، عمله نجات يافتند ولى محموله‏ى طياره از بين رفت   ؛ طياره قابل ترميم نيست .

 -     اپراتيفى خوست تقاضا مى‏كند تا امشب پروازها به‏خوست قطع گردد و الى اطلاع ثانوى از اعزام طيارات به‏خوست جلوگيرى شود. تقاضاى ما اين است كه فردا مقدارى بيست تن مواد اعاشه  ذريعه‏ى پراشوت  به‏خوست انداخته  شود .

 -    طياره‏ى پنجم ساعت چهار و بيست دقيقه نشست را اجرا كرد. وضع خوب است ، كوشش مى‏كنيم تا عمله‏ى طياره‏ى قبلى و شهدا و زخمى‏ها را توسط آن به‏طرف شما بفرستيم .

 -      اين طياره را چرا فرستاديد ؟

 جواب :   طياره‏ى پنجم در هوا بود و نتوانستيم به‏موقع آن را بازگشت دهيم .

  اين تقريباً وضع دايمى خوست ، خصوصاً بعد از عودت  قواى شوروى به‏كشور شان بود. طبق منابع وابسته به‏وزارت دفاع و قواى مسلح كشور : “از 7 ثور  1357 الى ختم حكومت داكتر نجيب به‏تعداد 44 فروند طيارات “ان -32” و هفت فروند طيارات “ان - 26” كه جمله 51 فروند مى‏شود به‏قيمت مجموعى 340 ميليون دالر تنها بخاطر اكمالات لوى ولسوالى خوست تلف و از بين رفتند. همچنان تعداد طيارات و هليكوپترهاى مختلف النوع كه حامل اكمالات محاربوى ، مواد اعاشوى ، سربازان و مسافران بودند ولى به‏اثر تمرد ، اشتباه يا ديگر عوامل انسانى يا جوى (اغلب) از مسير خوست خارج شده و به‏پاكستان فرود آمدند به 17 بال مى‏رسند .

 خوست سنگر اول دفاع از كشور طى 14 سال جنگ بود كه در 16 حمل  1370 با مشاركت مستقيم “آى. اس. آى” پاكستان و جنگجويان عربى طى نبرد سنگين و مخصوصاً از نگاه تاكتيكى و لوجستيكى ، بى‏سابقه ، از كنترل دولت دكتر نجيب خارج شد. به‏دنبال آن قاضى حسين احمد رهبر جماعت اسلامى پاكستان و منادى “پشتونستان بزرگ” طى ديدار (بدون ويزا و پاسپورت) از شهر خوست گفت: “مامرزى تادرياى آمو و بخارا نمى‏شناسيم” زندگى نشان داد كه حسين احمد در گفته‏ى خود صادق است ! در دهه‏ى سياه  1370 بدان عمل نمود .

  سقوط خوست عيدى‏ء بدى در آغاز سال  1370 خورشيدى براى مردم افغانستان بود. خوست كه مشهور به”شهر جنرال‏ها” بود و به‏خاطر اهمّيت فوق‏العاده استراتژيك خود به‏تازه‏گى از ولسوالى به‏ولايت ارتقاء يافته بود ، سقوط آن تأثير مشهود و ناگوار برجنرال‏شيپ و مورال ارتش دكتر نجيب‏اللّه گذاشت. رقم تلفات و اسارت نظاميان بسيار بالا بود. شهر بيش از دو هفته زير بارانى از موشك ، از نفس افتاد .

 در محافل نظامى گفته مى‏شد كه تاكتيك جنگى اِعمال شده در خوست برگردانى از عمليات نظامى متحدين غربى عليه ارتش عراق در كويت بوده كه يك ماه قبل از آن در جريان جنگ نفت به‏اجرا گذاشته شده بود. معنى اين گفته آن است كه غربى‏ها نفس همان جنگى را كه عليه عراق به راه انداختند برضد افغانستان نيز پيش بردند .

 از جانب ديگر سقوط خوست فعاليت‏هاى ديپلماتيك و برون‏مرزى دولت دكتر نجيب را مختل نمود. حاميان بين‏المللى او در توانايى ارتش افغانى ترديد كردند. در عرصه‏ى داخلى ، بسيارى از قوماندان‏ها كه قصد پيوستن به‏دولت را داشتند ، از تصميم خود منصرف شده و منتظر روشن شدن اوضاع نشستند. بسيارى از افسران رده بالاى ارتش ، وزارت امنيت ، و ثارندوى نسبت به‏سرنوشت آينده‏ى خود دچار نگرانى شدند و هركدام ارتباطاتى باقوماندانان وابسته به‏قوم و طايفه و منطقه‏ى خود برقرار نمودند .

  در سمت شمال  شكاف بين عبدالرشيد دوستم با محمد جمعه اچك عميق‏تر و مشهودتر شد و همين بهانه‏ى براى دوستم فراهم كرد تا در مقابل نجيب نيز آشكارا “نه” بگويد ، زيرا خود نيز نگران آينده‏ى خويش بود. نفس همين حكم را سيد كيان و ساير قوت‏هاى  قومى مدافع دولت پيدا كردند. بدين‏ترتيب ، روند فروپاشى ملى آهنگ سريع‏تر گرفت .

برچسب‌ها: ماموریت آزاد بیگ در افغانستان

سادات کیانی و امپراطورى  آسمانى

 در سفر ديگر به‏پلخمرى وارد دره‏ى  “كيان”  شديم ، جاى كه سادات كيانى به‏طور بلامنازع فرمان مى‏راندند و پايتخت آسمانى فرقه‏ى اسماعيليه در كل حوزه‏ى جنوب غرب آسيا محسوب مى‏شد. دره‏ى  “كيان”  سايه روشنى از " قلعه‏ى الموت " در عهد  “حسن صباح” بود. ما چند شب و روز در مهمان‏خانه‏ى عمومى سيّد منصور نادرى اقامت كرديم. سيّد منصور در عين اين‏كه جانب‏دار دولت دكتر نجيب‏اللّه بود و پسرش جنرال سيّد جعفر والى بغلان ، و دامادش  سيد حسام‏الدّين قوماندان فرقه‏ى 80 پلخمرى بود  ؛  در همان حال روابط گرمى با تمام گروهاى مخالف دولت نيز داشت. در هريك از اتاق‏هاى مهمان‏خانه‏ى او عكس تمامى سركردگان گروه‏بندى‏هاى پيشاور ديده مى‏شد: پيرگيلانى ، ربانى ، مسعود ، آيةاللّه محسنى ... مهمان‏خانه هرشب پر مى‏شد از مسافرانى كه از پاكستان آمده و به‏طرف كندوز و تخار مى‏رفتند ، يا بالعكس .

  هيچ‏كس به‏كسى كار نداشت ، هيچ‏كس از آدم نمى‏پرسيد كه توكى هستى ، از كجا مى‏آيى ، به‏كجا مى‏روى ؟ سر ساعت ، شام و ناهار و صبحانه و چاى آماده بود .

  سيّد كيان مهمانان خصوصى و بلند رتبه را در مهمان‏خانه‏ى ويژه به‏نام “گل باغ” مى‏برد كه در درون يك قلعه‏ى بزرگ محصور بود. ثروت و دارايى سيّد كيان در حد افسانه بود. از قرار معلوم سراسر دره‏ى كيان در تملك آن خانواده قرار داشت ، گله‏هاى اسب متعلق به‏او در سراسر دره‏ى كيان در حال  چرا بودند ، گله‏هاى گوسپند در مناطق مختلف ولايت بغلان ، و ولايات مجاور به‏او تعلق داشت. خانه‏ها و مراكزى در پلخمرى ، كابل ، مزار شريف ... املاك وسيعى در نواحى بغلان ، كندوز ، مزار شريف ، كابل و جلال آباد داشت. در آن موقع قدرت دولتى در سه ولايت واقع در منطقه‏ى معروف “قطغن‏زمين” در اختيار او بود .

 در آن موقع دره‏ى كيان از مركز ولايت در پلخمرى ، شلوغ‏تر بود ، مثل لانه‏ى موريانه سر مى‏جوشيد. مردم براى حل دعاوى ، طرح عرايض ، تقاضاى كمك مالى ، معالجه و درمان امراض ، مسايل سياسى ،  مسايل دينى ... به‏آن‏جا مراجعه مى‏كردند .

  در يك جلسه سيّد منصور نادرى با لحن شكوه‏آميز خطاب به‏مردم گفت :

 “حالاً ديگر مردم بدون عريضه با من سلام و عليك هم نمى‏كنند.”

 از ديد مردم عوام ، سيّد منصور نادرى نماينده‏ى برادر خود ، سيّد ناصر نادرى بود كه او در “لندن” زندگى مى‏كرد و مورد احترام خاصى مريدان خود بود. من در همان دره‏ى كيان شنيدم كه مردم به‏جان سيّد “ناصرآقا” سوگند مى‏خوردند .

  عواملى چون : مذهب ، سياست ، قدرت ، ثروت و تشكيلات از او چنان صبغه‏ى معنوى ساخته بود كه در ميان مردم شايع بود : “شاه ناصرآقا على‏الظاهر و اسماً در لندن ساكن است ؛ لكن جسماً و علماً در همه جا حضور آنى دارد. او هرلحظه كه اراده كند ، در هرنقطه‏ى دنيا كه خود بخواهد مى‏تواند از طريق طى‏الارض حضور عينى داشته باشد ، او داراى يك چنان چشم باز است كه از هرجا ما را عيناً مى‏بيند ، اعمال خوب و بد ما را زير نظر دارد و مى‏سنجد.”

 }درست همان اعتقادى كه پيروان مذهب دوازده‏امامى نسبت به امام زمان ، مهدى موعود دارند.{ در گفتگو با يك جوان كيانى ، از نحوه‏ى عبادت شان پرسيدم  ؛  پاسخ داد :

 “ما اذكار و اوراد به‏خصوص براى عبادت داريم ؛ چون اهل تقيه هستيم، در ملاء عام، عبادت‏هاى دينى را به‏روش اهل سنت، مبتنى برمذهب حنفى انجام مى‏دهيم.”

 در دره‏ى كيان  خارجى‏ها هم مى‏آمدند. مراكز تفريحى، اقامتى، صحى و امنيتى چون “قصر آشيانه‏ى عقاب” استخر مدرن شنا ، مركز ترك اعتياد و بازپرورى معتادين ، زندان، و غيره وجود داشت. يك باب مسجد شيك و تميز نيز موجود بود كه يك طرح نقاشى بسيار فاخر در ناحيه‏ى قبله‏ى خود داشت. منظره چنان بود كه خانه‏ى كعبه روى كره‏ى زمين به زيباترين شكل هنرمندانه نقاشى شده بود ، و قرآن كريم از آسمان در حال نزول روى خانه‏ى كعبه بود. شبستان بزرگ مسجد سراسر با قالى‏هاى خوشرنگ افغانى مفروش بود. و درب آن در طول ساعات شب و روز باز بود؛ امّا ، هيچ نمازگذار نداشت. در همان موقع در يك بغل دره بلدوزرها مشغول هموار كردن يك كمر بودند ، چندين جريب زمين احداث كرده بودند كه قرار بود تبديل به”گرن هاوس” شود  ؛ چنان‏كه حتى در فصول پاييز و زمستان نيز سبزى و ميوه‏ى تازه دهد .

  در همان جا آرامگاه سيّد نادر كيان (پدر سيّد منصور و سيّد ناصر)  موقعيت داشت. گويا سيّد نادر آدمى خيلى بزرگ بوده و جايگاه رفيع روحانى و معنوى در ميان پيروان مذهب خود در نواحى مختلف افغانستان ، تاجيكستان و ايران داشته است. او روحانى بلند پايه ، سياست‏مدار پخته ، اديب و شاعر توانا بوده است. }داستان‏هاى زيادى از مناظرات او با ظاهرشاه ، علماى اهل سنت و غيره سر زبان‏ها است.{ روى آرامگاه او چهار ستون نصب بود كه با ورقه‏هاى آهن چادر مسقف شده بود. پارچه‏ى سبزرنگى روى سنگ قبر پهن كرده بودند كه سر هرچهار گوشه‏ى پارچه سنگ گذاشته شده بود ، تا باد نبرد. از آن‏جا كه سطح قبر برجستگى آشكار داشت ، درست شبيهه اين مى‏ماند كه كسى در زير آن پارچه خوابيده باشد. وقتى نسيم ملايم پارچه را به‏آهستگى تكان مى‏داد ، آدم خيال مى‏كرد آن شخص خوابيده نفس مى‏كشد. خيلى صحنه‏ى دراماتيك و عرفانى به‏وجود آورده بود .

 به‏رغم آن موج جمعيت كه از هر طرف به‏دره‏ى كيان مراجعه مى‏نمودند ، اطراف مزار سيّد نادر خلوت بود. من نديدم كه مريدان و معتقدان به‏او مانند پيروان مذهب اثنى‏عشرى به‏زيارت او بيايند ، سنگ قبر او را روغن‏مالى كنند و در بغل گرفته ، ببوسند و طلب حاجت و شفاعت كنند ... ما يك‏بار فرصت به‏دست آورده ، پارچه را از روى سنگ قبر پس زديم ، سنگ نوشته را خوانديم، پس از معرفى اجمالى متوفى ، يك قطعه غزل ناب و آب دار از سروده‏هاى خود سيّد نادر را روى سنگ حك كرده بودند ، كه محتوى آن مفاهيمى بالا در سطح حافظ را القاء مى‏كرد. از خرقه‏ى پشمينه و مَى دوشينه خبر مى‏داد. گويا او ديوان كامل دارد كه در همان زمان سخن از چاپ آن در ايران بود ، نفهميدم اين كار انجام شد ، يا خير ؟

  سيّد نادر كيان تمام اين مقامات را از طريق رياضت به‏دست آورده بود ، نه از راه تحصيلات ، طورى كه در زندگى‏نامه‏ى او آمده است ، تحصيلات بالا نداشته، نه حوزوى ، نه دانشگاهى .

 در همان دره‏ى كيان شنيديم كه استاد بهار تا يك شب قبل از ورود ما مهمان سيّد كيان بوده و سه شب در آن‏جا اقامت داشته است. باخود فكر كردم كه نبايد خيلى دور شده باشد ، تصميم گرفتم هر طور شده او را پيدا كنم ، طبق روان‏شناسى از او ، حدس زدم كه مشكل مى‏نمايد ، افتخارى سرخ وارد قلمرو دولت و شهر “پلخمرى” بشود. ممكن است كوه به‏كوه به‏طرف دهنه‏ى غورى برود ، از آن‏جا به‏منطقه‏ى جنگ‏اغلى - دره صوف ، شولگر و چهاركنت ادامه‏ى مسير دهد. ما مقصد نهايى او را چهاركنت فرض كرديم. ولى چنان پنداشتيم كه در مسير حركت خود ، در جنگ‏اغلى حتماً با مفيد ديدار خواهد كرد و مفيد حتماً به‏او خواهد گفت كه فلانى از ايران آمده ، بناءاً مفيد مى‏تواند حلقه‏ى ارتباطى خوب ميان ما و او باشد .

 بلا فاصله از دره‏ى كيان به‏پلخمرى رفتيم ، با اين هدف كه در آن‏جا با مفيد ارتباط گرفته و سفارش كنيم تا افتخارى را الى آمدن ما نزد خود نگهدارد. همين‏كه وارد منزل ارباب سردار شديم ، در كمال تعجب ديديم كه افتخارى و مفيد هردو در آن‏جا نشسته‏اند و چاى مى‏نوشند ؛ قيافه تماشايى بود : موها تا كمر ، زلف‏ها از دو طرف صورت آويزان است و به‏روى شانه‏ها  و سينه افشان مى‏شود ...  در آن زمان رسم تفنگ به‏دوشان و جنگ‏سالاران چنين بود كه موهاى سر و صورت خود را اصلاح نمى‏كردند ، حمام نمى‏رفتند و خود را نمى‏شستند ، مثل اين‏كه هركس گيسوانش درازتر ، ژوليده‏تر و كثيف‏تر بود ، مقام و منزلتى بيش‏تر داشت .

  تلويزيون كابل در برنامه‏هاى خبرى خود بعضاً از اين نوع چهره‏ها نشان مى‏داد كه به‏مصالحه‏ى ملى پيوسته و با دولت دكتر نجيب پروتكل ترك مخاصمه امضاء كرده بودند .

 دراين موقع  افتخارى سرخ  خيلى  شاد و با روحيه بود.  برخلاف  گذشته تنگى نفس نداشت و سينه‏اش خِر خِر نمى‏كرد.  چند روز در پلخمرى باهم بوديم ، جمع خوبى به‏وجود آورده بوديم. در آستانه‏ى بهار بود و هوا خيلى مطبوع. يك چند به‏گردش ، تفريح ، ماهى‏گيرى و شكار در بند پلخمرى نهر بغلان و دندغورى ، چشمه‏ى‏شير و دامنه‏هاى كوه جنگ‏اغلى پرداختيم. به‏تنها سينماى  شهر رفتيم و يك چند فيلم هندى تماشا كرديم ، كانسرت گروه هنرى گل‏سرخ را كه از كابل آمده بود ، ديديم.  بعد از ظهرها اغلب در باغ قهوه‏خانه  كه يكى از زيباترين نقاط شهر بود، به‏گردش مى‏پرداختيم. در هرنقطه از پارك و درپاى هردرخت ، شمارى دور هم نشسته ، به‏بازى‏هاى  چون قمار ، پر ، ديس ، خروس‏جنگى ، بودنه‏جنگى ، كبك‏جنگى و شانس‏آزمايى مشغول بودند. پيرمردهاى در سنين بالا نيز مشغول چنين سرگرمى‏ها بودند و بيش از جوان‏ها سماجت مى‏كردند. گويا در مملكت جنگ نيست ، خير و خيريت است و همه چيز سرجاى خود .

 با اين‏كه دولت مخالف قمار و مواد مخدر بود  ؛  لكن عملاً هيچ اقدامى در جهت ممانعت آن‏ها نمى‏توانست. در بيرون پارك چندين مغازه‏ى كبابى وجود داشت كه لابد طرف‏هاى بازنده ملزم مى‏شدند از آن‏جا كباب بگيرند .

 افتخارى سرخ نيز شطرنج را خوب آموخته بود ، يك دست از آن را در جامه‏دان كوچك خود داشت ، هرجا مجال مى‏يافت بساط خود را مى‏گسترانيد !

 آن‏چه مرا مبهوت كرد اين‏كه در بسيارى از موارد در اين‏جا و آن‏جا ديدم كه هريك از طرف‏هاى بازى  از سنگر خاصى آمده بودند !  از گروهاى مختلف مجاهدين ، از تسليمى‏ها، از اجيران  جنگى ، از سربازان دولتى ...  از هرسو ؛

 -        ياللعجب ! آن‏ها ساعاتى قبل ، از سنگرهاى خود با يكديگر در تخاصم بودند  و جنگ داشتند ؛ ولى  دراين لحظه باهم قمار مى‏كنند يا خروس مى‏جنگانند ؛ پس از ختم بازى  مجدداً هريك به‏سنگرهاى  متعلق به‏گروه خود برمى‏گيرند و تفنگ‏هاى خود را به‏طرف يكديگر نشانه مى‏روند ...  در فرصت بعدى بازهم  تفنگ‏ها را زمين گذاره و به‏عرصه‏ى بازى برمى‏گردند ...

  اين روال زندگى شان است ... وقتى من آن صحنه‏ها را مى‏ديدم با خود فكر مى‏كردم كه مردم افغانستان باهم جنگ ندارند و  قلباً مايل به‏ادامه‏ى آن نيستند ؛  اين رهبران قومى  و كلاهبرداران فرصت‏طلب  هستند كه جهت تأمين مطامع  خود ، مردم را به‏گروگان گرفته و  شقه شقه  كرده‏اند ؛ از ديگرسو ، مردم از فرط بى‏كارى باهم مى‏جنگند، اگر كار و سرگرمى ديگرى (ولو ابلهانه و سفيهانه)  داشته باشند ، باهم نمى‏جنگند .

  يك‏بار دسته جمعى براى استحمام به‏چشمه‏ى آب گرم رفتيم كه در ناحيه‏ى شمال پلخمرى ، از كمر كوه مى‏جوشد. از ده‏ها سال قبل اشكفت‏هاى روى آن ساخته و آب را نل‏دوانى كرده بودند. چنان‏كه در زمان خودش حمام خوبى شده بوده ، ولى در سال‏هاى اخير مانند همه چيز از صدمات و خرابى جنگ مصون نمانده بود. در يك بغل ديوار كانكريتى آن‏حمام به‏خط سرخ درشت ، اين عبارت نقش بسته بود: “هركس اول بار خبر وجود چيچك در محل و قريه‏ى خود را به‏نزديك‏ترين مركز صحى برساند ، پنج هزار افغانى انعام خواهد گرفت.” معلوم بود اين فراخوان از يادگارهاى دوران حكومت سردار محمد داوود خان است. مبلغ پنج هزار افغانى در آن زمان پول كمى نبود ، دو رأس گاونر برزگرى مى‏شد. من توجه افتخارى را به‏آن نوشته جلب كرده و گفتم : يعنى اين مملكت روزگارى به‏اين حد رسيده بوده ؟

  بلى  ؛  آن نوشته حقيقت داشت. تا آن موقع 14 سال تمام از سقوط سردار محمد داوود خان مى‏گذشت و اين سند افتخارش همچنان برتارك زمان مى‏درخشيد .

  بعد از ظهر آن روز هنگامى كه از حمام آب‏گرم به‏طرف قشلاق برمى‏گشتيم ، از ساحل شرقى رودخانه پياده‏روى نموده و سه چهار نفرى سرگرم صحبت شديم ، آن چنان‏كه در يك دل‏گاه در مقابل آفتاب ساعت‏ها نشستيم. غافل از اين‏كه روبروى ما يك قشله‏ى عسكرى قرار دارد. همگى در عالم خودمان بوديم. گويا نگهبانان آن قشله ، ساعت‏ها ما را زير نظر گرفته و به‏آن موهاى افتخارى سرخ و اين نشستن غير عادى ما مشكوك شده بودند. ناگهان ديديم يك جوخه سرباز به‏طرف ما مى‏آيند. همه‏مان  در جا خشك شديم ، هيچ راه فرار هم نبود .

  سربازان رسيدند و از ما خواستند كه همراه‏شان به‏قِشله برويم. رفتيم  ؛  خوش‏بختانه كسانى كه به‏بازجويى از ما پرداختند ، همگى افسران هزارگى بودند. از جمله برادر ارباب اسلم نماينده‏ى وقت ولسوالى دهنه‏ى غورى در پارلمان بود (ما با ارباب اسلم مناسبات نيك داشتيم) آن‏ها به‏نحو فرماليته از ما بازجويى كردند. ديدند قصد بدى نداشته‏ايم و از سادگى ، دم لانه‏ى گرگ نشسته‏ايم ، بامقدارى دل‏سوزى قومى نصيحت‏مان كرده و ما را رها نمودند. واقعاً در حق ما لطف كردند. وقتى از قشله بيرون آمديم غروب شده بود ، افتخارى سرخ كه تازه ترسيده بود ، گفت: “ما امروز بزرگ‏ترين اشتباه را مرتكب شديم و افزود: من قبلاً در كتاب‏هاى آموزشى مجاهدين خلق خوانده بودم كه يكى از اماكنى كه يك انقلابى همواره بايد از آن اجتناب نمايد ، مجاورت با مراكز امنيتى و نظامى است.”

 چند روز بعد از آن يك مراسم مذهبى در يكى از مساجد قشلاق برگزار شد كه طى آن من سخنرانى كردم ، درحالى كه مراسم صرفاً مذهبى بود  ؛ لكن ناخودآگاه رشته‏ى سخن از دستم خارج شد و رفت روى‏مسايل ملى - سياسى و اوضاع جارى مملكت. چون تازه از كابل آمده بودم و حال و هواى آن‏جا در كله‏ام بود. افتخارى در خانه‏ى ارباب سردار از طريق صداى بلندگو سخنان مرا شنيده بود. بعداً درباره‏ى سخنانم اظهاراتى كرد. آن روز بعد از ختم جلسه ، نزديكى‏هاى غروب ، گويا دونفر سرباز به‏فاصله‏ى حدود 20 مترى مقابل درب خانه‏ى ارباب سردار ديده شده بودند كه دقايقى باهم گپ زده و با انگشت خود اشاراتى به‏طرف خانه‏ى ارباب سردار كرده بودند. آن سربازان بدون اين‏كه مزاحم كسى بشوند ، دنبال كار خود رفته بودند  ؛  امّا ، ارباب سردار چنين دريافته بود كه به‏دنبال سخنرانى من و حضور افتخارى سرخ در محل ، اين سربازان منزل او را نشانه رفته‏اند .

  شب كه همگى در منزل ارباب سردار جمع بوديم ، ديديم ارباب بسيار نگران است و يقين دارد كه امشب به‏منزل او شبيخون خواهد شد ، حتى از ترس چراغ را خاموش كرد و در تاريكى نشستيم. اين نگرانى ارباب سردار ترس افتخارى را چند برابر كرد. حالا از اقامت طولانى و گردش آزادانه‏ى خود در سطح شهر اظهار ندامت نموده و در پيش جمع ما آن جوان ملازم خود را ملامت مى‏كند كه : “من مى‏خواستم هرچه زودتر از پلخمرى بروم ، تو به‏خاطر اين‏كه چند روزى سينه‏ى دختر نگاه كنى ، حاضر به‏رفتن نشدى ، حالاً بيا و ببين كه گير رفتيم !”  خيلى نگران شده بود ، درست مانند زمانى كه در ايران بود ، ذهنش پر از توهم شد. رفت سراغ كشف ريشه‏هاى مسأله و نتيجه گرفت كه دراين چند روز مدام تحت تعقيب دولت قرار داشته ، حالاً است كه فرصت مناسب جهت دست‏گيرى او فراهم آمده است. ديگر رفتم و تمام شد !

 شخصاً تلاش كردم نگرانى‏هاى آنان را برطرف نمايم ، از آن‏جا كه مجرم اصلى خودم بودم ، تأثيرى نكرد ، من هم زياد اصرار نكردم. ارباب تصميم گرفت آن شب ما را در منزل يكى از آشنايان در چند كوچه آن‏طرف‏تر منتقل نمايد. با رعايت احتياط كامل در تاريكى شب ، يكى - يكى از منزل ارباب خارج شديم و كوچه به‏كوچه به منزل مورد نظر رسيديم. در آن‏جا نيز با چراغ خاموش نشستيم و با حالت نجواء باهم گپ مى‏زديم. شب به‏نيمه‏هاى خود رسيد و هيچ خبرى نشد. من كه يقين داشتم خبر مهمى نيست ، به‏افتخارى گفتم: براساس دلايل ذهنى و طبق تجربه‏ى كه شخصاً يافته‏ام ، اگر خبرى مى‏بود ، بايد تا حالا معلوم مى‏شد. از حالا به‏بعد وضعيت سفيد مى‏شود. هرچه به‏طرف صبح برويم ، تا فردا ظهر ساعات خلاء تصميم‏گيرى است. وقتى كه تاهنوز خبرى نيست ، يعنى كه خبرى نيست. درست طبق يك ضرب‏المثل انگليسى كه مى‏گويد: جاى كه خبرى نيست ، يعنى كه خبرى نيست .

  برايش توضيح دادم كه معمولاً تصميم‏هاى اُپراتيفى بين ساعات 12 - 11 قبل از ظهر و 4 تا 7 بعد از ظهر اتخاذ مى‏گردد و بلا فاصله  به‏ارگان‏هاى مربوطه ابلاغ مى‏گردد ، بين ساعات 10 تا 1 بعد از نيمه شب اجراء مى‏شود. اين ساعات از شب ساعات قرمز و اوج خطر است  ؛  امّا ، از ساعت يك بعد از نصفه شب تا 12 روز بعد ، ساعات خاكسترى ، و حتى سفيد است. و اوقات خلاء محسوب مى‏شود  ؛  چون تصميمات ديروز اجرا شده و تصميمات جديد هنوز اتخاذ و ابلاغ نشده است  ؛  بناءاً اگر خطرى بوده گذشته. تو امشب بخواب ، من صبح ساعت 8 تو را از طريق همان چشمه‏ى آب‏گرم به‏طرف دهنه‏ى غورى رد مى‏كنم ، و از منطقه‏ى تحت كنترل دولت خارج مى‏نمايم. براى تنوير ذهنش گفتم: همانطورى كه ما آن روز رفتيم در آن‏جا با خيال راحت استحمام كرديم و هيچ خبرى نشد. فردا هم همانطور است ، همه مى‏روند ، ماهم مى‏رويم. تأكيداً گفتم كه من تضمين مى‏كنم تو را از اين منطقه به‏سلامت خارج نمايم. در دنباله‏ى سخنانم ، ملازم افتخارى با لحن خراباتى گفت:  “هيچ خبرى نيست بابا ! اين‏ها همين‏طورى ترسيده‏اند.”

 همين را كه گفت ، افتخارى در همان تاريكى شب سيلى محكم به‏صورت ملازم خود نواخت  ؛  چنان‏كه صدايش در آن فضاى سوت و كور اتاق پيچيد. از اين سيلى ، صورت همه‏ى ما به‏درد آمد و سكوت مرگ‏بار در آن تاريكى شب حكم‏فرما شد .

  در اين لحظات تلخ و سنگين براى دقايق طولانى ، گذشته‏هاى افتخارى در مشهد و قم را به‏ياد آوردم ، و اين‏كه خود را همواره تحت تعقيب حس مى‏كرد !

 در ايران اگر مأمورين انتظامى از او اسناد هويت مى‏خواستند ، با خود مى‏گفت :

  هوم ... ! تحت تعقيب هستم ! اين مأمور از بالا دستور دارد تا مرا دنبال كند !

 اسناد بهانه است حرف او چيزى ديگر است ... حالاً هم دقيقاً  همان روحيه را پيدا كرده بود.

 افتخارى اشتباه مى‏كرد. در آن موقع دولت هيچ برنامه جهت دستگيرى جنگ‏سالاران مخالف خود نداشت ؛ بيش‏تر درپى جذب و عقد پروتكل و انفاذ آتش‏بس با آنان بود. به‏فرض كه اتفاقى مى‏افتاد ، من در سه ولايت بغلان -  سمنگان و بلخ آن‏قدر صلاحيت داشتم تا تناب دار را از گردن هركسى باز كنم. ما درآن‏جا بى‏برنامه راه نمى‏رفتيم. همه چيز در كابل پلان شده بود .

  مانند هميشه ، آن شب سياه با سحرى سپيد به‏پايان رسيد و خورشيد نور آرام‏بخش و حيات آفرين خود را برگستره‏ى زمين پهن كرد. اين قانون طبيعت است. پس از صرف صبحانه به‏افتخارى مى‏گويم بيا تا تو را از شهر خارج كنم ، حاضر نمى‏شود ، آرامش و خون‏سردى خاصى به‏او دست داده است. ساعت حدود 10 صبح شد ، من به‏محل اداره‏ى امنيت دولتى رفتم تا شخصاً مزه‏ى دهن آن‏ها را بفهمم  و ببينم اصل جريان چيست. شخص اول امنيت “پلخمرى” ناصر نامى از قوم تاجيك بود كه در عين رتبه‏ى بريدجنرالى ، روحيه‏ى فرهنگى داشت ، قبلاً در سپنذر هتل كابل باهم آشنا شده بوديم. در شب‏هاى بلند زمستان ، گپ‏هاى روشن‏فكرانه‏ى زيادى بين ما رد و بدل شده و روابط دوستانه برقرار گرديده بود. اين بار كه به‏دفتر كار او رفتم ، خوشحال شد و خيلى گرم تحويلم گرفت. طبعاً مطابق با روابطى كه در “كابل” داشتيم ، مقدارى پراكنده‏گويى شد. من مى‏خواستم زير دل او را بفهمم كه آيا طى چند روز گذشته موردى در خصوص محله‏ى شيعه‏نشين قشلاق ، به‏ويژه خانه‏ى ارباب سردار وجود داشته ، ياخير ؟

 سخن را كشيدم روى محله‏ى قشلاق ، وضع كانال آب‏رسانى ، آب آشاميدنى ، قطع برق ، جمعيت محل ، ترانسپورتيشن ، مساجد ...  او از من پرسيد:  ديروز در قشلاق چه مراسمى بود ؟

 =    مراسم مذهبى بود .

 -    سخنران كى بود ؟

 =    من بودم .

                    هرچه بود و نبود ، همين‏جا تمام شد. ديگر هيچ مطلبى در اين خصوص گفته نشد ، موضوع عوض شد و رفت به‏سمت و سوى ديگر. پس از ساعاتى گفت و گو ، به‏جنرال ناصر گفتم : “بادست پر عازم كابل هستم.” او هم از صميم دل برايم آرزوى موفقيت كرد. دست يك‏ديگر را فشرديم و از هم جدا شديم .

  در شهر ايبك

 به زودى همه‏ى تهديدها منتفى شد و ذهن‏ها به‏امور يوميه برگشت.  قبلاً يادآور شدم كه: “روابط و مناسبات در جوامع ابتدايى ، تا حد زيادى برگردانى از روابط جنگل است. هنگام بروز خطرات ، وقتى شكار موفق به‏گريز شد ، يعنى كه گريخت و ماجرا تمام شد. چند لحظه بعد با خيال آرام مشغول چرا مى‏شود. حتى در جوامع قانون‏مند نيز نيش قوانين مانند نيش سگ مى‏ماند اگر توانست در همان لحظه از پاچه‏ات بگيرد ، ترا تيكه تيكه خواهد كرد وگرنه به‏سلامت  در رفتى.”

 چند روز بعد دسته جمعى از “پلخمرى” به‏شهر “قطب‏الدّين ايبك” رفتيم ، همچنان جمع‏مان جمع بود ، ارباب سردار (پير و پيشواى همه‏ى ما) نيز با ما بود. در آن‏جا مهمان طالب قريه‏دار دره‏صوفى شديم كه مدت چند ماهى بود به‏دولت پيوسته و يك غند گرفته بود. مقر غند او در شهر ايبك موقعيت  داشت .

  “ايبك” شهرى زيبا و داراى باغ‏هاى فراوان بود  ؛  امّا ، به‏اندازه‏ى “پلخمرى” پرجمع و جوش نبود. يك پارك بازى كوچك و قديمى داشت كه در قياس با باغ قهوه‏خانه‏ى  “پلخمرى” هيچ بود. ولى رفع حوايج مردم بازى‏گوش را مى‏نمود. آن‏ها بعد از ظهرها در آن‏جا جمع شده به‏امور كبك‏جنگى ، خروس‏جنگى ، تخم‏مرغ جنگى ، بودنه‏جنگى ، بجل‏بازى ، قمار ، پر و غيره مى‏پرداختند. يك چرخ فلك تق و لق ، ساخته شده از چوب هم در آن پارك وجود داشت كه جوان‏هاى پر زور و پرقدرت برآن سوار مى‏شدند و مى‏چرخاندند ، آن‏ها به‏بچه‏هاى كوچك و كم زور اجازه و نوبت استفاده از آن را نمى‏دادند ، درحالى كه حق با بچه‏ها بود ، زيرا اسب‏هاى چوبى‏ء آن چرخ فلك متناسب با قد و وزن همان بچه‏ها ساخته شده بودند. به‏همين خاطر پاهاى جوان‏ها به‏زمين كشيده مى‏شد ، آن‏ها پاهاى خود را جمع مى‏كردند ، نزديك بود زانوهاشان به‏زمين بخورد ! امّا ، همچنان خود را مستحق سوار شدن برآن اسب‏ها مى‏دانستند .

 از مطالعه‏ى مجموع اين اوضاع چنين نتيجه به‏دست آوردم كه اغلب مردان افغانستان ، اعم از پير و جوان ، نابالغ و دچار اختلال شخصيت‏اند. آن‏ها به‏دليل نبود امكانات رشد و وجود سنت‏ها و سيستم غلط اجتماعى - اقتصادى و تربيتى ، در ايام طفوليت و نوجوانى به‏اندازه‏ى كافى بازى نكرده‏اند تا روح و روان شان شكوفا شود و احساسات و عواطف شان به‏حد لازم رشد كند تا بتوانند در زندگى بازيگران ماهر باشند ، به‏همين خاطر در بزرگسالى خراب مى‏كنند .

  با اين‏كه  “تمامى آدم‏ها ، شامل رهبران و مردان بزرگ دنيا در درون خود كودك هستند ، منتهى غالب اوقات اين كودك درون‏شان سير است و خفته مى‏باشد ، گاهى به‏مناسبتى بيدار مى‏شود.”  امّا ،  در مورد غالب مردان افغانى اين معادله معكوس است. داستان محروميت و نقض حقوق كودك و نوجوان در جهنم‏دره‏ى به‏نام افغانستان پايان ندارد. آن‏ها از دوران طفوليت ، نان‏آور خانه مى‏شوند ، به‏جاى بازى و تحصيل ، بالاجبار دنبال كارهاى شاق و طاقت‏فرسا فرستاده مى‏شوند. بدين‏ترتيب ، دوران كودكى و نوجوانى شان كه فرصتى براى بازى، تحصيل و “چيزى شدن” است ، تباه مى‏شود  سپس وقتى كه بزرگ و صاحب اختيار شدند ، دوباره به‏طفوليت عاطفى خود برمى‏گردند. يعنى آن‏ها اول مردان كارى‏اند ، سپس كودك و طفل مى‏شوند. “كودكان هفتاد ساله !”

  از همين جهت در فرهنگ اين مملكت بازى‏گوشى براى كودكان عيبى بزرگ است  ؛  امّا ، براى بزرگ‏ترها بسى مستحسن و ضرورى مى‏باشد. در منابع آمده كه بچه سقاو پس از تصرف قدرت ، در نخستين سخنرانى چند كلمه‏اى خود در اجتماع مردم كابل كه خطاب به‏مردم افغانستان ايراد گرديد ، با زبان شكسته و عاميانه و لحن خراباتى بدين مضمون سخن گفت :

  “مردم! جنگ تمام شد ، ديگر من پادشاه هستم و شما رعيت من هستيد  ؛  بعد از اين ديگر شما را به‏خدمت عسكرى نمى‏برم ، پول‏ها را مى‏دهم به‏ملاها كه خدا را عبادت كنند ، برويد دنبال خروس‏جنگى و بودنه‏بازى تان ، برويد خوش باشيد...××× )1( وحيد مژده : “روابط سياسى ايران و افغانستان در قرن بيستم” ص: 295 / كابل / 1389 ×××”

 در گرما گرم خروس‏جنگى بود  كه شنيدم كسى با بغل دستى خود گفت:  “مردم افغانستان به‏اين حيوانات زبان‏بسته رحم نكرده و آن‏ها را با اين وضع دلخراش مى‏جنگانند ، قهر خدا باعث شده ، تا خارجيان خود اين ملت را مانند اين حيوانات به‏جنگ با يك‏ديگر بياندازند.”

  به‏اتفاق  طالب قريه‏دار و جناب استاد بهار همگى  به”مزار شريف”  آمديم. افتخارى حامل نامه‏ى محرمانه از جانب آزاد بيگ براى يكى از مديران شاغل در اداره‏ى تعليم و تربيت “مزارشريف” بود ، نامه را به‏ملازش داد تا به‏شخص مورد نظر رساند .

 در مزار شريف با جوانى آشنا شدم كه در اصل يك سرباز ساده و از مريدان سيّد كيان بود. پسرى زيرك و پرتحرك و بانشاط مى‏نمود. طى چندروز به‏من نزديك شد و خيلى گرم گرفت .

  در مراتب بعدى اظهار كرد كه اگر امكانش باشد و شما در مسير شاهراه “ايبك” تا “دوشى” موقعيتى براى انجام عمليات داشته باشيد ، من (پسرك)  دوستانى دارم كه در شركت  “افسوتر” راننده هستند و در مسير حيرتان  - كابل در قالب قطارهاى دولتى بار مى‏برند .

  گفت : من مى‏توانم هماهنگ كنم كه يك چند موتر دولتى حامل بار از مسير خارج كرده و توأم با بارش به‏فروش رسانيم .

   در آن موقع مهم‏ترين بخش حمل و نقل جاده‏اى به‏عهده‏ى شركت “افسوتر”  (مخفف : افغان  -  سويت ترانسپورت)  بود.  وسايط اين‏شركت كه قطار  مى‏بست و به‏سمت حيرتان ، يا بالعكس حركت مى‏كرد ، صدها كيلومتر را پوشش مى‏داد. مثلاً سرقطار به‏چهاريكار مى‏رسيد ، درحالى كه دمش هنوز از “كابل” نبريده بود. از آن طرف سر قطار به‏تنگى صياد مى‏رسيد ، در صورتى كه آخرش از حيرتان حركت نكرده بود. به‏همين سبب جاده‏ى كابل  - حيرتان يك طرفه بود  ؛  دو روز از سمت شمال به‏جنوب و دو روز ديگر از جنوب به‏طرف شمال مسدود مى‏گشت .

  ترانسپورتيشن وابسته به‏بخش خصوصى نيز شامل همان قطار دولتى مى‏شد و جملگى در پناه حمايت نيروى نظامى در فواصل معين حركت مى‏كردند. دولت از خود كابل تا حيرتان به‏فاصله‏هاى معين پست‏هاى امنيتى افراز نموده بود كه بدان وسيله امنيت اين شاهراه حياتى را تأمين مى‏كرد.  با اين وجود ، امنيت اين شاهراه پيوسته مورد تعرض گروهاى اشرار و راهزن قرار مى‏گرفت. خطرناك‏ترين نقاط براى زدن كاروان دولتى دشت خواجه‏الوان تا “پلخمرى” در شمال و دشت رباطچايكل تا كابل در جنوب سالنگ بودند .

 يكى از سفرهاى ما از پلخمرى به‏كابل ، با يك دستگاه موتر بارى وابسته به‏شركت  “افسوتر” صورت گرفت ، ما سه شب و روز متوالى در سالنگ شمالى برف‏گير شديم ، آن سه شب و روز را در كابين موتر گذرانديم و تماشاى برگه‏هاى بلورين و درشت برف  بهترين سرگرمى ما بود. مى‏ديديم  كه برگه‏هاى برف با اشكال هندسى مختلف و خيلى دقيق و قشنگ ، پياپى روى شيشه‏ى جلو موتر مى‏نشستند  و مانند  “وعده‏هاى سياستمداران” به‏سرعت  آب مى‏شدند .

 قبل از آن  در منابع خوانده بودم كه براى نخستين بار در سال  1960 جوان آمريكايى موفق به اخذ فتوگراف  از اشكال  مختلف برف  شده است ، خانواده‏ى آن جوان همه‏ى پس‏انداز خود را داده و براى جوان كامره خريدند تا بتواند حد اكثر اشكال  برف را  تصوير كند. او كشف كرد كه برف بين 30 دقيقه تا دو ساعت در راه است. و اگر بخواهيم رقم اشكال آن  را احصاء نماييم بايد 35 نقطه صفر بعد از عدد 10 بگذاريم !

  گاهى صحنه خيال‏انگيز مى‏شد و ذهن مى‏رفت سراغ سكل و چرخه‏ى قطرات آب : ذرات آب ، اقيانوس ، تابش خورشيد ، جو زمين ، جريان هوا ، باران ، چشمه‏سارها ، رودها ، مزارع سرسبز ، گل‏ها و گياهان رنگارنگ و معطر ، ادامه‏ى حيات ... برگشت به‏اقيانوس ...

 -   اين همان ذرات آبى است كه دها و صدها ميليون سال قبل نيز بارها از عروق و شريان‏هاى حيوانات عظيم‏الجثه‏ى ماقبل تاريخ عبور نموده و به‏دريا باز گشته است !

  اين يعنى انجام موفقانه‏ى وظايف و سپس باز گشت به‏اصل ... 

 برف و باران باخود نوعى معتقدات دينى و مذهبى پايدار نيز مى‏آورند :

  عوام‏الناس گمان مى‏كنند كه خدا در آن بالا ، پشت ابرها نشسته و دانه‏هاى برف را مى‏سازد و مى‏پاشد ... با اين حساب همه‏ى خير و خوبى را از آن بالا مى‏دانند و هنگام شدايد و گرفتارى رو بدان سو نموده و عرض حاجت مى‏نمايند .

  وقتى از “سالنگ”  گذشتيم  و به‏دشت  “رباطچايكل”  رسيديم ، ديديم راهزنان مسلح قدم به‏قدم جاده را مسدود نموده ، جلو موترها را مى‏گرفتند و از آن‏ها مطالبه‏ى تيل ، برنج ، روغن ، آرد ، شكر و ديگر اقلام استهلاكى مى‏نمودند.  اوضاع  بسيار بد ، غيراخلاقى و  غير انسانى بود .

 در يك مورد ديدم كه موتر جلو روى ما به‏آرامى در حال عبور از روى دست‏انداز بود ، فردى مسلح از اين فرصت سوء استفاده نموده ، فوراً با گالن و پايپ ، به‏طرف مخزن سوخت موتر رفت و شروع به‏مكيدن و كشيدن تيل نمود ، موتر آرام ، آرام جلو مى‏رفت و آن فردى زالوصفت هم به‏موازات موتر حركت مى‏كرد ، تا قطراتى بيش‏تر بمكد .

برچسب‌ها: سادات کیانی و امپراطورى آسمانى

 جنبش روشنفکری ملی  - مستقل  و طرح مصالحه  ملى

 “جهان نو” با موانع و مشكلات دست و پنجه نرم كرده و به‏راه استوار خود در جهت ايجاد جامعه‏ى پلورال ادامه مى‏داد. با طرح گفتمان نو ، و تبيين اصول جمهورى سكولار در نظر داشت به‏مثابه ركن قوى “جنبش روشن‏فكرى و برابرى طلبى” در راه صلح و آزادى عمل نموده و در ساختار ملى آينده اشتراك فعال داشته باشد  ؛

  به‏دنبال انكشافات جديد اوضاع داخلى و منطقوى “جهان نو” تصميم گرفت به‏روند مصالحه‏ى ملى بپيوندد. اين درحالى بود كه دولت ناسيونال دمكرات دكتر نجيب اللّه ، برپايه‏ى تصاميم حزب و دولت در ماه ميزان سال 1368 بيانيه‏ى در باب تسريع همه جانبه در روند مشى‏ء مصالحه‏ى ملى صادر نموده بود. اين بيانيه دربردارنده‏ى تصاميم ذيل بود: 

 1    -     پذيرش سيستم سياسى مبتنى برپلوراليسم و مشاركت احزاب .

 2    -     تشكيل اتحاديه‏ى مركب از نيروهاى چپ ملى و دموكراتيك .

 3    -     ايجاد ارگان‏هاى اجرايى مشترك با اپوزيسيون .

 4    -     التزام به‏رعايت آتش‏بس يك‏جانبه .

 5    -     انفاذ قانون اساسى جديد .

 6    -     تدوير انتخابات آزاد (باقيد اولويت انتخابات رياست جمهورى)

 7    -     دعوت از تمامى  نيروهاى  مخالف ، اعم از مسلح  و غير آن  در جهت سهم‏گيرى  در تركيب دولت  ، تأمين  و تضمين  امنيت  تردد  و اقامت اعضاء ، رهبران و فرماندهان  گروپ‏هاى مسلح در پايتخت و شهرهاى  بزرگ .

  مطابق با مندرجات آن بيانيه ، تنظيم‏هاى جهادى مى‏توانستند در صورت تمايل در شهرها دفاتر نمايندگى داير نمايند. اين‏ها شعر و شاعرى نبود  ؛ بلكه در ميدان عمل اراده‏ى دكتر نجيب‏اللّه را مبنى بر استقرار صلح و ثبات در كشور و ختم جنگ برادركشى نمايش مى‏داد .

  تا اين موقع گروها ، احزاب و سازمان‏هاى ذيل با گرايش‏هاى مختلف ستم ملى ، شعله‏اى ، ملى ، ملى مذهبى ، ملى - مستقل ... به‏دولت و مشى‏ء مصالحه‏ى ملى پيوسته بودند:

 1     -     " سازا "  = سازمان انقلابى زحمت‏كشان افغانستان .

 2     -     " سپزا  "  = سازمان پيشاهنگ زحمت‏كشان افغانستان .

 3     -     " سفزا  "  =   سازمان فداييان زحمتكش افغانستان .

 4     -     " سپكجا "  = سازمان پيشاهنگ كاركران جوان افغانستان .

 5     -     " جازا  "  = جوانان انقلابى زحمت‏كشان افغانستان .

 6     -     جبهه‏ى ملى پدر وطن (تحت رياست عبدالرّحيم هاتف)

 7     -     حزب عدالت دهقانان افغانستان.(به رهبرى عبدالحكيم توانا)

 8     -     نهضت همبستگى مردم افغانستان. (به رهبرى محمد سرور نورستانى)

 9     -     حزب اسلامى افغانستان (غير از احزاب اسلامى حكمتيار و خالص.)

 10    -     شوراى عالى علماء و روحانيون افغانستان .

 11    -     اتحاديه انصاراللّه . (به رهبرى صفر محمد خادم)

 12    -     حزب‏اللّه.  (به رهبرى يزدانعلى وثوقى)

 13    -     سازمان كارگران جوان افغانستان. (به رهبرى عبدالعزيز تره‏خيل)

 14    -     جمعيت رستگارى ملى (به رهبرى پوهان محمد اصغر)

 15    -     در آخر: “كانون همبستگى روشن‏فكران افغانستان” به‏مسئوليت اينجانب.

 در اين موقع براى نيروهاى ملى و سالم‏انديش مسلم شده بود كه گروهاى مسلح موسوم به‏مجاهدين سر تقسيم قدرت باهم كنار نخواهند آمد و مملكت را بيش از اين تباه خواهند كرد. لذا تلاش نيروهاى سالم‏انديش و مسئول متوجه بقاى دولت ناسيونال دموكرات دكتر نجيب‏اللّه گرديده بود ، تا بلكه از طريق آن يگانه شانس (هرچند ضعيف) كشور و مردم را از ورطه‏ى هلاكت نجات دهند و نگذارند به‏كام تروريسم و بنيادگرايى افراطى‏ء متكى برمافياى بين‏المللى فرو غلتد.

 در اين مقطع از تاريخ كشور يك صف‏بندى منطقى و تاريخى ميان نيروهاى متعلق به‏ديروز و فردا و عناصر خير و شر به‏و جود آمده بود :  در يك طرف  فاشيسم مقدس  به‏رهبرى  گلب‏الدّين حكمتيار }از طيف افراطيون مذهبى و قومى مستقر در جبهه‏ى جهاديون{  با همتايان خود (فاشيسم چپ‏نما)  مانند جنرال شهنواز تَنَى  (وزير دفاع)  سيّد محمد گلابزوى  (سابق وزير داخله -  سفير كبير افغانستان در مسكو)  نياز محمد مهمند (عضو دفتر سياسى ح . د . خ . ا)  جنرال عبدالقادر آكا  (قوماندان هوايى و مدافعه‏ى هوايى)  و همقطاران در قواى مسلح  و در درون حزب و دولت به‏هم رسيده و طرح براندازى حكومت دكتر نجيب  و ناكام‏سازى مشى‏ء مصالحه‏ى ملى را به‏اجراء گذاردند  كه كودتاى  نافرجام  شهنواز تنى در 16 حوت 1368  به‏همين منظور  طراحى شده بود و  مظهر  كامل آن يگانگى ارگانيك بود. كودتا طى 24 ساعت زد و خورد شديد و پر تلفات  خنثى شد و خسارات و خرابى وسيع به‏جا نهاد.  سرانجام ،  در عصر روز 17 حوت  1368  سه بال هليكوپتر (مى17(  و يك بال  طياره (ان 12( حامل جنرال تنى و همراهان در پاره‏چنار به‏زمين نشستند و در پيش پاى حكمتيار به‏سجده افتادند :

 “در سال 1990 / 1368  شهنواز تنى وزير دفاع رژيم نجيب به‏كودتا دست زد ... تنى در نظر داشت با از بين رفتن نجيب قدرت را به‏حزب اسلامى بسپارد××× )1( غلام محى الدّين انيس : “بحران  و نجات”  ×××.”

 “يك روز بعد سه هليكوپتر حامل كودتاچيان ناكام به " پاره‏چنار " در منطقه‏ى مرزى‏ء افغانستان - پاكستان فرود آمده و به‏قوماندانى شهنواز تنى در برابر حكمتيار حلف وفادارى  و سلام را اداء نمودند.××× )1( صفر 40 شعبه‏ى خاص در رياست پنچ  وزارت امنيت دولتى بود كه سازماندهى تخريب ، انفجارات و ترورهاى داخلى و خارجى را عهده‏دار بود . ×××”

  در همين موقع ، در جبهه‏ى ديگر ، طرح تجزيه‏ى افغانستان مهندسى مى‏شد كه برپايه‏ى آن ، پشتون‏ها به‏پاكستان ، تاجيك‏ها به‏تاجيكستان ، اُزبك‏ها به‏ازبكستان و سه ايالت غربى (به علاوه‏ى غورات)  به‏ايران ملحق مى‏گرديد.  (سند شماره 5 ضميمه‏ى آخركتاب  ؛  برگرفته از كتاب “سقاوى دوم”  بقلم  " سمسور  افغان " چاپ كابل) .

 همه‏گاه و همه‏جا چنين بوده و چنين خواهد بود كه هرگاه مام ميهن به‏خطر افتد ، اين صادق‏ترين فرزندان او است كه براى حفظ و نجات او ، از همه چيز خود مى‏گذرند. و جان كم‏ترين چيزى است كه در راه آن قربانى مى‏شود. البته كسانى كه لايه‏هاى سطحى يك انديشه را مد نظر دارند ، مسلماً از درك اين نكته عاجزاند. در افغانستان عين قضيه واقع شده بود. در چنين شرايطى ، نيروهاى ملى و دموكرات ، دست از اختلافات جزئى برداشته و برپايه‏ى استراتژى مشترك ، تحقق آرمان صلح را وجهه‏ى همت خويش قرار دادند. حتى براى اپوزسيون معقول اين اعتماد نسبى حاصل شده بود كه دولت “دكترنجيب اللّه” از ايديولوژى قبلى خود عدول نموده ، به‏سمت ليبرال دموكراسى چرخش دارد. به‏پلوراليسم سياسى باور يافته و در اجراى پروسس مشى‏ء مصالحه‏ى ملى و آشتى ملى صادق است. من هم به‏همين منظور عازم كابل شدم .

  در  هرات

 به‏اتفاق شمار كثيرى از مهاجرين عودت‏كننده ، در مجموعه بلاك‏هاى دولتى نوساز و شيك واقع در مجاورت آرامگاه “خواجه على موفق” مستقر شديم. مخارج ما با سازمان ملل بود. شب‏ها در محوطه‏ى بزرگى كه در نزديكى همان بلاك‏ها موقعيت داشت به‏تماشاى برنامه‏هاى تلويزيون مى‏نشستيم. جمع كثيرى از عودت كنندگان روى خاك مى‏نشستيم ، با اشتها و ولع زياد به‏صفحه‏ى يك دستگاه تلويزيون رنگى  دوخته مى‏شديم. تلويزيون “هرات” حدود 2 ساعت و اندى برنامه داشت. بسيار فقير و بى‏محتوا بود ، ابتدا چند دقيقه در مورد اوضاع و اخبار محلى ، و آن‏چه خود با افتخار به”هرات باستان” ياد مى‏كرد ، برنامه داشت كه اغلب شامل اطلاعيه‏ها و هشدارهاى نظامى و امنيتى از سوى قوماندانى زون شمالغرب بود ، سپس برنامه‏ى خبرى روز قبل تلويزيون “كابل” را پخش مى‏كرد. جذاب‏ترين بخش برنامه‏ها همان “گل‏هاى رنگارنگ” بود كه شامل موسيقى محلى و آهنگ‏هاى از خوانندگان بزرگ كشور مى‏شد. تلويزيون “هرات” همه‏گاه ما را تشنه مى‏گذاشت. با همان وصف هرلحظه برق قطع مى‏شد ، يا ناگهان برنامه‏ى تلويزيون مختل مى‏گرديد و روى صفحه‏ى تلويزيون اين نوشته ظاهر مى‏گرديد : “از اين‏كه به علت قطع برق در نشرات ما سكتگى  پيش آمد ، معذرت ما را بپذيريد !”

 هرشخص كه مدتى زياد از وطنش دور باشد ، وقتى به‏وطن برمى‏گردد ، حرص شديد به‏بازديد و مقايسه دارد ، ما هم كه روزها بى‏كار بوديم ، اغلب با حرص زياد به‏گردش در داخل شهر “هرات” و ديدن مراكز مهم مى‏رفتيم. يك چند كارگاه سنتى و خيلى عقب مانده‏ى شيشه‏گرى و لُنگى‏بافى را ديدم كه باروش‏هاى قديمى خود از عصر حجر نمايندگى مى‏كرد ، ابزارآلات آن كارگاه لنگى‏بافى و همچنين سوخت آن كارخانه (!) هاى شيشه‏گرى كلاً از چوب بود !

 يك كتابخانه‏ى عمومى در نزديكى محل اقامت‏مان و جود داشت كه هيچ مراجعه كننده نداشت ، مقدارى معتنابه كتب مطالعاتى ، اعم از هرمكتب و مسلك در آن‏جا چيده شده بود ، كه تحت رياست يك دخترخانم نازلى و قشنگ ، خاك مى‏خورد .

  مسجد جامع “هرات” هم ديدنى بود ، مزارات مذهبى از قبيل سلطان سيّد احمد كبير ، خواجه على موفق ، خواجه عبداللّه انصارى ، جامى ، رازى ، گوهر شاد ، كمال‏الدّين بهزاد ... و خيل فراوانى از اين بزركان  (كه در “هرات” كم نيستند) از جمله مراكزى بود كه از گذشته‏ى باشكوه اين خطه خبر مى‏داد. تازه باورمان مى‏شد كه تأكيد هراتى‏ها مبنى برباستانى بودن شهرشان كم گزافه نيست ! شهر “هرات” نسبتاً پر جمع و جوش شده بود ، با هراتى كه اول بار 15 سال پيش از آن ديده بودم تفاوت بسيار كرده بود .

 در آن موقع مدير امنيت دولتى “هرات” شخصى به‏نام رحيم از قوم پشتون بود ، او انسانى شرافت‏مند ، با ايمان ، با احساس ، ميهن دوست و داراى فهم و ادراك عالى بود ، همه چيز را به‏درستى مى‏فهميد. برايم پلان هوايى گرفت ، به‏من رمز معين داد كه در “كابل” تماس بگيرم .

 هنگامى كه طياره‏ى ما برفراز شهر “مزارشريف” به‏پرواز بود ، آن شهر را بسيار زيبا و خوش‏نقشه ديدم. داراى سرك‏ها و كوچه‏هاى وسيع و راست بود. روضه‏ى سخى در وسط شهر واقع شده و حكم قلب را دارد. همه‏ى خيابان‏ها به‏روضه ختم مى‏شود و دوباره از روضه شروع مى‏شود. منظره‏ى جالب و هيجان‏انگيز بود .

  با بغل دستى خود گفتم : “مزار شريف خوب شهر قشنگ و خوش نقشه است.”

 فوراً يك مردى ميان‏سال پارسى‏زبان و غير هزاره ، از چوكى پشت سرم به‏طعنه گفت:

 “هزاره‏جات چطور شهرى است ؟”

 -         اين حرف ابلهانه كه هيچ به‏هيكل و قيافه‏اش نمى‏خورد ، دود از كله‏ام بلند كرد. بسيار خشم مرا آورد ، با زحمت توانستم خود را كنترل نمايم .

 -         سرم را برگرداندم و بالحن محكم به‏او گفتم:  “غير از من ، هركس بود جواب تو را با مشت در دهانت مى‏گذاشت  ؛  حالا كه نمى‏دانى ، بهتر است برايت بگويم هزاره‏جات در مملكت خارج نيست تا تو طعنه‏ى آن را به‏رخ من بكشى ، آن جزء از همين مملكت است و در قلب جغرافيايى اين كشور قرار دارد ، اگر خوب است ، افتخارش براى من و تو مشترك است ، اگر بد است ، بازهم ننگش براى همه‏ى ما است. تو با اين حرفت به‏صورت خودت تف مى‏اندازى.”

  او منفعل شد ، زيرلب  جملاتى گفت كه اكنون به‏خاطر ندارم. در همين موقع يك جوان هراتى كه كنارش نشسته بود ، مگس شد و خود را زد وسط حرف ؛ او گفت: “امروز بايد هركس غم خود را بخورد.” !  از اين‏كه آن‏جوان به‏درستى متوجه موضوع نشده بود ، متأسف شدم. او نشان داد كه ارزش هم صحبتى ندارد.  سكوتى تلخ بين ما حاكم شد .

  من به‏اين فكر فرو رفتم كه اين مملكت هنوز به‏خود نيامده است  ...

  متأسفانه اين برداشتم درست از آب درآمد ، مقدار خونى كه بعد از آن روى  خاك اين “جهلستان”  ريخته شد ، چندين برابر بود باآن‏چه كه تا آن موقع ريخته شده بود. }اين محصول غم‏خوارى هركس براى خود بود.{  بعد از اين همه ، هنوز هم جاى اين پرسش وجود دارد كه آيا افراد منسوب به‏اين سرزمين جهنمى و نفرين شده ، هركدام به‏تنهايى غم خود را مى‏خورند ؟

 -        آيا اصولاً چنين كارى در عمل ممكن است؟

 =        من نمى‏توانم درك كنم كه چگونه ممكن است يك ، يا چند نفر ، يا يك قوم بتوانند در وسط جهنم بهشت خصوصى بسازند ؟ اگر چنان كارى ممكن بود ، قوم پشتون آن را براى خود ساخته بود ، حتى اگر قوم پشتون يك چنان بهشت خصوصى براى خود هم مى‏ساخت ، ما نيز امروز از حواشى آن بهره مى‏برديم ، اين بهتر از آوارگى و كارگرى در پاكستان و ايران  بود ؛

   پس ، همه بايد اعتراف كنند كه يك سرزمين در تماميت خود ، يا بهشت است ، براى همه‏ى ساكنين ؛ يا جهنم است ، باز براى همه. هروقت اين‏نكته به‏درستى درك شد، وطن ، وطن مى‏شود.

 در  كابل

 طياره‏ى ما تنگ غروب در فرودگاه خواجه رواش “كابل” به‏زمين نشست ، در همان لحظه هواپيماى بوينگ 747 به‏سمت دهلى‏نو پرواز كرد. يك گوشه‏ى ميدان هوايى خواجه‏رواش پر بود از لاشه‏ى متلاشى شده‏ى هواپيماهاى مختلف كه در طول زمان ، يا در جريان جنگ آسيب ديده و از سرويس خارج شده بودند. اين وضعيت براى هر تازه‏وارد به‏روشنى ثابت مى‏كرد كه در اين مملكت چه گذشته است .

  طبق كوردينات “رحيم” تماس گرفتم ، دو نفر با يك موتور دنبالم آمدند ، مرا در مهمان‏خانه‏ى  موسوم به‏نمبر يك ، واقع در مجاورت كاخ رياست جمهورى بردند. آن در واقع يك خانه‏ى اعيانى بود كه فقط دو نفر سرباز به‏صورت  خدمت‏كار در آن قرار داشتند. يك دستگاه تلويزيون بزرگ 29 اينچ در آن‏جا وجود داشت كه به‏صورت 24  ساعته كانال‏هاى تلويزيون  اتحاد شوروى را رله مى‏كرد .

 در ابتداء يك جلسه‏ى مختصر و معارفه‏اى بين من و دو نفر از مسئولان رياست اول وزارت امنيت دولتى برگزار گرديد كه طى آن قرار شد من گزارش‏ها ، خواسته‏ها و شرايط خود در ارتباط با حوزه‏هاى عمل و ميكانيزم پيوستن به‏مصالحه‏ى ملى را بنويسم. حرف آن‏ها روشن بود ، چون هرروز باسران و نمايندگان گروها و قوماندان‏ها تماس داشتند. اصول كارشان نيز مشخص بود:

  1   -     جنگ راه‏حل نظامى ندارد .

  2   -     باكنار رفتن دولت جنگ‏ها شديدتر و مملكت خراب‏تر خواهد شد ، خون‏هاى بيش‏تر خواهند ريخت ، آن زمان عده‏ى مهاجر وارد كشور مى‏شوند ، گروهى ديگر بايد مهاجر شوند ، گروهى از كوها پايين مى‏آيند ، گروهاى ديگر به كوها مى‏برايند. دوباره همين وضع است. گروهاى هفت‏گانه و نه‏گانه بين خودشان سرتقسيم قدرت كنار نخواهند آمد ، در نتيجه مملكت برباد خواهد شد ، مردم تباه مى‏شوند. (درست آن‏چه متأسفانه واقع شد.)

 3    -      دولت آماده است به‏هرگروه و سازمان به‏اندازه‏ى وزن وجودى‏اش بهاء داده و آن را در قدرت سهيم سازد .

 4    -     دولت به‏دين مبين اسلام احترام مى‏گذارد .

 5    -     دولت جانب‏دار برخورد ايديولوژيك بامسايل سياسى ، اجتماعى و اقتصادى نيست .

 6    -     دولت جانب‏دار اقتصاد باز و سنديكايى است .

 7    -     خواهان بازگشت شرافت‏مندانه‏ى مهاجرين به‏موطن اجدادى است .

 8    -     طرف‏دار برگزارى انتخابات آزاد ]از قرار هرنفر يك رأى[ در موقع مناسب هستيم ، از اين پس مديريت كشور مبتنى برقانون اساسى جديد خواهد بود .

 9    -     حل عادلانه‏ى‏مسايل مليت‏ها همواره در دستور كار دولت بوده ، تاكنون گام‏هاى زيادى در اين خصوص برداشته شده‏است .

 10   -    رفع هرنوع  تبعيض نژادى ، مذهبى ، لسانى ، منطقوى ، جنسيتى و قومى پيوسته از هدف‏هاى دولت بوده است .

 چند روز بعد من هم گزارش‏ها ، شروط ، موقعيت و تقاضاهاى خود را تهيه كرده ، به‏وزارت امنيت دولتى تحويل دادم ، تا آن‏ها خواندند ، حدود دو هفته طول كشيد. دراين مدت من فرصتى زياد براى مطالعه داشتم. در يك گوشه‏ى مهمانخانه انبارى باز قرار داشت كه پر از كتاب‏هاى مطالعاتى در چارچوب انديشه‏هاى ماركسيسم  -  لنينيسم بود و نشان مى‏داد از قديم‏الايام مهمان‏خانه‏ى حزبى و دولتى بوده است. آن كتاب‏ها كم‏تر حاوى مباحثات فلسفى ، و بيش‏تر در موضوعات ادبى ، شامل رمان ، قصه ، داستان به‏ويژه  تاريخ انقلاب اكتبر و تاريخ و حماسه‏هاى جنگ دوم جهانى بود (آن‏چه روس‏ها  “جنگ كبير ميهنى” لقب داده بودند.) اغلب آن كتاب‏ها چاپ  مسكو و محصول بنگاهاى انتشارات دولتى “پروگرس” ، “سايوز” و “كوسموس” بودند .

 از آن‏جاكه من در ايران تحصيل كرده بودم ، با ادبيات آمريكايى‏ها كمابيش آشنايى داشتم (در سال‏هاى ميانى قرن بيستم ادبيات غالب در ايران برگرفته از روح ادبيات آمريكايى بود ؛ اكنون ملغمه‏ى از اعتقادات مذهبى ، سنت‏هاى بومى و فرهنگ غربى است.)  وقتى ادبيات روس‏ها را مى‏خواندم ، به‏نظرم خيلى كليشه‏اى ، سرد ، خشك ، كهنه و عقب‏گرا مى‏نمود. در آن موقع از انقلاب اكتبر حدود هفتاد سال و از جنگ دوم جهانى نزديك به‏پنجاه سال مى‏گذشت  ؛ امّا ، رهبران اتحاد شوروى سعى برآن داشتند تا ذهن مردم و جوانان كشور خود و ديگر احزاب كمونيست برادر را تنها روى همان وقايع  قفل كنند. گويا دراين  دنيا ديگر هيچ چيز نيست و هيچ كارى ديگر نشده است. هرچه كتاب آمده بود مرتبط با همان دو موضوع بود .

  يك چنان توقف ذهنى ، ناكارگى خود را در پروسه‏ى زمان نشان داد. اين فساد و رخوت ابتدا حزب كمونيست شوروى را در خود غرق كرد ، سپس احزاب  برادر  در سطح  بين‏الملل را.

 درحالى‏كه ادبيات آمريكايى‏ها سرشار از تنوع ، اميد و انرژى مثبت است. چشم‏انداز روشن و رنگينى را فراروى خواننده مى‏گستراند. حس اعتماد به‏نفس و نيل به‏موفقيت را در مخاطب تقويت مى‏نمايد: تلاش ، تلاش ، بازهم تلاش ! عناصر اصلى ادبيات آمريكا را تشكيل مى‏دهد ؛ خوش‏بينى و دادن عناوين نيكو و پر طمطراق به‏هر چيزى ، جزء لاينفك ادبيات آمريكايى است. آن‏چه را كه ديگران يك “صخره سنگ” مى‏گويند ، آمريكاييان “گلدين راك” مى‏نامند .

 تك و توك كتاب چاپ “كابل” نيز در آن انبار پيدا مى‏شد كه اغلب در خصوص مباحثات حزب برسراقتدار بود. معلوم بود آن كتاب‏ها از سال‏ها قبل تل‏انبار شده و در زير لايه‏ى ضخيمى از گرد و خاك از نفس افتاده بود. قانون اساسى مصوب در زمان دولت دكتر نجيب‏اللّه را از همان‏جا پيدا كرده و خواندم. آن قانون اساسى مبتنى برانديشه‏ها و ارزش‏هاى سكولاريسم تدوين شده بود. و داراى مايه‏هاى فراوان ملى - دموكراتيك ، و انسان‏مدارانه بود. مسوده‏ى آن قانون عالى و ترقى‏خواهانه زير نظر پوهان شاه على اكبر شهرستانى تدوين يافته بود. در سال 1367 پس از تصويب لوى جرگه و ولوسى جرگه ، مورد توشيح دكتر نجيب‏اللّه قرار گرفت و در همان زمان قانون جارى كشور بود .

  در مزار  شريف

   طبق پلان به”مزارشريف” پرواز كردم.  چند روزى در آن‏جا ماندم ، با اشتياق زياد در مركز شهر به‏گردش پرداختم. از مراكزى مانند روضه‏ى سخى ، دانشگاه بلخ ، دروازه‏ى جمهوريت و مندوى ديدن كردم. چند بار به‏تماشاى مسابقه‏ى معروف “بزكشى” رفتم ، براى نخستين‏بار آن را ديدم ، برايم مفهوم مثبت نداشت. يك بازى‏ء قديمى ، وحشيانه و بسيار پرخرج است ، كه از زمان تاتارها و مغول‏ها به‏يادگار مانده و مظهرى از "ترك‏تازى " مى‏باشد. بيش‏تر به‏زور بازو متكى است ، نه قدرت فكر و اجراى فن. هيچ نظم و دسپلين ندارد. نه تنها فاقد پيام فرهنگى و معنوى است ، كه بدآموزى صريح هم دارد. لذا منجر به‏رشد فكرى نمى‏شود ، مخول‏ترين آدم‏ها ممكن است در آن برنده شوند ، چون فاقد تكنيك‏هاى پيش‏رفته است و نياز زياد به‏استفاده از قوه‏ى دماغى ندارد. نگاهى مختصر به وضعيت عمومى غالب چاپه‏اندازها گواه روشن براين گفته است. انسانيت و كاراكتر قهرمانان “كشتى كچ” خيلى بهتر از آن‏ها است .

 بدآموزى بزكشى همان خشونت و غارت‏گرى است. اشخاص ، بدون هيچ نوع ضابطه و قانون ، سعى مى‏كنند با اتكاء به‏زور شخصى طعمه را از دست يك‏ديگر بقاپند. همان چور و چپو فردى. هيچ نوع همكارى تيمى وجود ندارد ، به‏همين سبب روح فردگرايى ]هركس غم خود خوردن[ را تقويت مى‏كند كه برخلاف اصول و پرنسيپ جامعه‏ى مدنى و مدرن است. حتى مسابقات شنيع “گاوبازى” در اسپانيا از جهاتى بر بزكشى افغان‏ها رجحان دارد ، چون گاوبازى از دوره‏ى شكار نمايندگى مى‏كند  ؛  درحالى كه بزكشى ، همنوع خود را چور و چپو مى‏كند. ده‏هانفر بدون هيچ نوع سازماندهى و ضابطه روى يك طعمه حمله مى‏برند ، وحشيانه باهم كش مكش مى‏كنند. در اين بين هرشخصى مى‏خواهد به‏تنهايى طعمه را كمايى كند !

 -        اين چه پيامى دارد؟       خيلى مسخره و مضحك خواهد بود اگر گفته شود كه  بزكشى ورزش ملى افغانستان است!  ورزش ملى آن است كه بتواند در سطح ملى فراگير و همگانى شود؛ سپس در سطح جهانى قابل گسترش باشد. حال آن‏كه بزكشى به‏خاطر مخارج فوق‏العاده سنگين و نيز به‏دليل شناعت و خشونت كه متضمن نقض صريح حقوق حيوانات هم است ، نمى‏تواند ورزش ملى باشد و نه مى‏تواند بين‏المللى گردد. هزينه‏ى نگهدارى يك رأس اسب بزكشى برابر با خراج  زندگى چند خانوار افغانى دراين كشور فقير است. كشورى كه نمى‏تواند شكم ساكنين خود را سير كند ، چرا چنين مخارجى را تحمل كند ؟

  هربار پس از انجام مسابقه‏ى “بزكشى” كه توسط اسب انجام مى‏يافت ، مراسم "بزغاله‏كشى " آغاز مى‏شد ، كه در همان جايگاه توسط “خران” صورت مى‏گرفت ! مردان مسن كه به‏لحاظ عاطفى و روانى به‏كودكان سال‏خورده مى‏ماندند ، روى تصرف لاشه‏ى بزغاله مسابقه مى‏دادند. خران خيلى سريع مى‏دويدند. گفته مى‏شد به آن خران جو مخلوط با تخم مرغ مى‏خورانند. با اين وجود ، برگزارى مراسم خردوانى بعد از اسب‏دوانى مانند صرف ترشى پس از شيرينى بود ، كه چنگى به‏دل نمى‏زد  ؛  از همين‏رو بسيارى از تماشاچيان مى‏رفتند .

 در روضه‏ى سخى ، كبوتران ملوس و نازنازى سخى‏جان توجهم را جلب كرد و لحظاتى مرا در بهت و حيرت فرو برد. اين كبوتران در دسته‏هاى زياد ، در زمين و هوا پرسه مى‏زدند ، روى سر و شانه‏ى اشخاص مى‏نشستند و از كف دست آدم‏ها دانه مى‏خوردند. تعداد 10  9  8 قطعه كبوتر سفيد يك دست روى سر و شانه آدم‏ها جا مى‏گرفتند و شخص با آن‏ها عكس يادگارى برمى‏داشت. يك چنين صحنه‏هاى در كشور و جامعه‏ى افغانستان كه وحشت و خشونت در آن حرف اول و آخر را مى‏زند ، جداً بديع و جالب بود. آن هم در يك آتمسفر جنگى كه آدميان يك‏ديگر را زنده پوست مى‏كندند ، از گوشت يك‏ديگر كباب تهيه كرده و مى‏خوردند .

  همچنان در مغازه‏هاى مندوى ، صاحبان غلات و حبوبات از دست كبوتران سخى صاحب در عذاب دايمى بودند ، دسته‏هاى كبوتر روى گيسه‏هاى حبوبات نشسته و حريصانه مشغول خوردن مى‏شدند. مغازه‏داران بدبخت ، هرلحظه با پتو ، يا دستمالى كه در دست داشتند ، آن‏ها را مى‏پراندند ، كبوتر به‏هوا برمى‏خواست ، سپس با يك چرخش سريع دوباره سر همان كيسه‏بوجى ، يا دم درب دكان  همجوار مى‏نشست. اين جنگ و گريز مسالمت‏آميز در طول روز ادامه داشت ، و همه‏گاه كبوتران سخى صاحب پيروز بودند .

 مردم اعتقاد داشتند: اگر به‏كبوتران سخى صاحب كم‏ترين بى‏احترامى شود ، مورد غضب سخى‏صاحب قرار گرفته و زندگى شان تباه مى‏شود ! معلوم است كه در چنين شرايطى داستان‏ها و نمونه‏هاى زيادى از سرنوشت كسانى كه ساليان قبل به‏اين كبوترها بى‏احترامى كرده بودند ، در نتيجه چه به روز شان آمد ، سر زبان‏ها است.  آن كبوترها همگى سفيد يك دست بودند ، اشخاص مى‏گفتند اگر كبوتر رنگى را بين اين‏ها رها كنند ، يك شبه ، خود به‏خود سفيد مى‏شود ، احتمال مى‏دادند كه آن‏ها جلوه‏هاى از ملايكه و فرشتگان باشند !

 ما گفتيم : “اگر ملايكه همين‏قدر سمج و موذى است ، مبارك خود خدا باشد.”  و از سخى صاحب تقاضا كردم : “تو همه‏اش به‏فكر كبوتران خودت مباش ، يك كمى هم به‏فكر مريدان خويش باش! به‏قلب اين مردم الهام كن نسبت به‏يك‏ديگر نيز به‏قدر كبوتران تو احترام بگذارند”

  در  پلخمرى

 سوار برمينى‏بس‏هاى  “پلخمرى”  از راه زمينى به”ايبك” و “پلخمرى” آمدم. جاده‏ى تميز و پخته داشت ، تنگه‏ى تاشقرغان خيلى مخوف بود ، مجاهدين راه دين(!) اغلب اين تنگه را مى‏بستند و مسافران را غارت مى‏كردند ؛  لكن اين بار براى ما اتفاقى نيافتاد. از شهر “ايبك” كه گذشتيم ، به گردنه‏ى "رباطك " رسيديم. ديديم قواى متعلق به‏عبدالرشيد دوستم ، جنگ‏سالار ازبك كه در قالب فرقه‏ى 53 جوزجان در حمايت از دولت عازم جبهه‏ى شرقى بود ، گردنه را با تانگ و توپ بسته و منظماً موترها را متوقف مى‏كنند ، بار و اشياء مسافران را غارت مى‏نمايند. ساعت حدود 2 بعد از ظهر بود ، ستون طويلى از موتر و مسافر در مسير جاده به‏وجود آمده بود ، همه‏ى آن‏ها به‏طور سيستماتيك غارت مى‏شدند .

 لشكريان دوستم ، مسلحانه در دسته‏هاى سه - چهار نفرى وارد موترها شده و هرچه به‏دست مى‏آوردند ، با خود مى‏بردند. لوازم شخصى مانند لباس و پتوى نو ، ساعت و حتى كلاه و لنگى نو از جمله اشياء مورد توجه شان بود.  كسانى كه پول نقد كم‏تر در جيب خود داشتند ، مورد موأخذه و ضرب و شتم قرار مى‏گرفتند كه: “چرا پولت اين قدر كم است ، بقيه‏اش كجا است ؟”

 موتر ما بيش‏تر بار و كم‏تر مسافر داشت ، بار آن كشمش بود كه مورد علاقه‏ى رهزنان قرار نگرفت ، به‏مقدار كمى وسايل و پول جيبى مسافران رضايت دادند و زود به‏موتر بعدى رفتند تا وقت شان تلف نشود. موتر بعدى يك دستگاه 302 پر از مسافر بود كه از نقطه‏ى مقابل ما ]از سمت كابل به‏طرف مزار شريف[ مى‏آمد .

  وقتى از آن‏جا گذشتيم ، به‏انتهاى كوتل رباطك رسيديم كه ابتداى دشت خواجه الوان بود. در آن‏جا يك رستوران محقر وجود داشت ، ديديم  كه شمارى از غارت‏گران به‏داخل آن رستوران رفته بودند تا چيزى به‏دست آورند ، شخصى يك پتو از داخل آن رستوران پيدا كرده و با خود بيرون آورد ، از پشت سرش پير مردى بيرون دويد و از يك گوشه‏ى پتو گرفته به‏طرف خود كشيد ، اين بكش - آن بكش ... در كمال ناباورى ! آن پيرمرد شجاع موفق شد پتو را از چنگ آن شخص خارج كند و واپس به‏طرف رستوران دويد ، درحالى كه پير مرد دوان - دوان به‏داخل رستوران برمى‏گشت ، براى لحظه‏ى دلم لرزيد ، فكر مى‏كردم كه همين لحظه است كه آن شخص غارتگر با تفنگ خود نشانه رفته و از پشت سر به‏آن پير مرد فير كند  ؛  خوش‏بختانه اين اتفاق نيافتاد ، آن پير مرد داخل رستوران رفت ، شخص غارت‏گر هم وارد موترى ديگر شد .

  يك چنين صحنه‏ها فقط براى من تازگى داشت  ؛  لكن براى عموم مردم به‏يك امر روزمره تبديل شده بود. غير از آن پير مرد ، ديگر نديدم كه كسى با التماس (يا روش‏هاى ديگر) از رهزنان بخواهد كه مزاحمش نشوند ، يا وسايل خود را پس بخواهد. مردم مانند بره‏ى زير كارد ، آرام و ساكت بودند. اگر روزى جاده‏ى حيرتان -  كابل زبان باز مى‏كرد ، خود بهتر مى‏توانست تعريف كند كه شاهد چه صحنه‏ها بوده است. آن‏چه ما ديديم آن بود كه از تنگى صياد تا كوتل خيرخانه ، به‏خصوص در نواحى  دو سوى  سالنگ ، دشت رباطچايكل ، دشت خواجه‏الوان ... لاشه‏ى سوخته‏ى  وسايط موتورى ، مانند تانك‏زرهى ، كاميون‏ها و تريلرهاى باربرى ، اتوبوس ، مينى‏بوس ، تانكرهاى حامل سوخت و كانتينر ، مانند برگ‏خزان روى هم افتاده بودند .

  آن‏ها طى ساليان گذشته در نتيجه‏ى اقدامات راهزنان تخريب‏كار سوزانيده شده بود. بسيارى از آن وسايط از ناحيه‏ى جلو ، يا از بغل هدف راكت قرار گرفته بودند كه جاى اصابت راكت به‏روشنى پيدا بود. اگر ميانگين تلفات انسانى هريك از آن وسايط را دو نفر حساب كنيم ، آمار تلفات انسانى تا چه اندازه فاجعه‏بار و سرسام‏آور مى‏شود. خسارات مالى و ضياع سرمايه‏هاى ملى كه جاى خود دارد. اين يك مشت نمونه‏ى خروار بود. وقتى چنين نمونه را بر كل شاهراهاى كشور و ديگر اركان زندگى مردم تعميم دهيم ، ارقام نجومى از تلفات و ضايعات به‏ذهن متبادر مى‏شود. واقعاً چه  جنگ كثيفى در اين مملكت  جريان داشت. كسانى كه اين صحنه‏ها را باچشم سر نديده باشند از تصور وسعت  و عمق فاجعه عاجز  خواهند بود. من تصور مى‏كردم كه اگر اين وسايط اسقاطى را جمع‏آورى كرده ، واپس به‏روسيه بفرستند جواب چند سال صنايع فولاد آن كشور را خواهد داد ... از جانب دولت دكتر نجيب روى هريك از آن وسايط تخريب شده ، اين پرسش‏ها با خط جلى نوشته شده بود : “آيا اين جهاد است ؟” ، “آيا دين مبين اسلام اين عمل را تأييد مى‏كند ؟” ، “آيا اين بيت‏المال نبوده است ؟” ، “آيا اين ثروت ملى نبود ؟” ، “آيا كسى با ثروت ملى خود چنين مى‏كند... ؟”

  مگر گوش شنوا وجود داشت ؟ اين حرف‏ها مانند خواندن سوره‏ى ياسين به‏گوش كر و افروختن شمع به‏پيش كور بود. ملت بى‏سواد كه مقهور احساسات شده و از سوى عوامل تفرقه‏افكن به‏گروگان گرفته شده بودند ، به‏اين حرف‏ها توجه نداشتند .

 حتماً بسيارى از هم‏وطنان ، دوسوى سالنگ را ديده‏اند كه چقدر زيبا است. هردو دره‏ى جنوبى و شمالى سالنگ داراى تعداد زيادى آبادى بوده كه محل مناسبى جهت باغ‏دارى و دام‏دارى مى‏باشد ، به‏ويژه ميوه‏هاى گيلاس و توت آن شهرت جهانى دارد. در آن موقع هيچ آبادى و درختى در آن‏جا برپا نبود ، سكوت و خرابى مطلق .

  با مشاهده‏ى آن خرابى‏هاى گسترده ، ذهن شخص به‏طور ناخودآگاه در مكان‏هاى مجهول دنبال ساكنان قبلى آن مى‏گشت. از حاشيه‏ى جاده‏ى حيرتان - كابل خط لوله‏ى ، به‏قطر 8 اينچ كشيده شده بود كه در ساليان گذشته حامل تيل براى افغانستان بوده و از آن‏سوى مرز پمپاژ مى‏شده است ! امّا ، در زمانى كه ما ديديم از كار افتاده بود. هركس به‏سهم خود قطعاتى از لوله را باز كرده به‏منزل خود مى‏برد تارفع حوايجى شخصى كند ! عين چنين خط لوله از مرز تورغندى كشيده شده بود. كه به‏همين سرنوشت دچار شد ! همچنين يك رشته پايه‏ى برق فشار قوى از داخل شوروى (سابق) تا دامنه‏ى جنوبى كوتل رباطك نصب شده بود كه قرار بود برق سراسر مسير و شهر  “كابل”  را تأمين كند  ؛  امّا ، تفنگ به‏دوشان آن پايه‏ها را مى‏شكستند ، ميل‏گرد آن را خارج مى‏كردند و اغلب به‏پاكستان برده به‏ثمن بخس مى‏فروختند ! دكتر نجيب مى‏گفت:

 من از كارهاى اپوزسيون تعجب مى‏كنم ، چرا پست‏ها و پايه‏هاى برق را تخريب مى‏كنند ، چرا پل‏ها و پلچك‏ها را منفجر مى‏نمايند ، چرا بندهاى آب را مى‏شكنند ، اگر آن‏ها طالب حكومت‏اند ، مگر نمى‏خواهند اين چيزها را براى ملت تأمين كنند ؟!

                   تنگ غروب به”پلخمرى” رسيديم ، شهرى است در مسير دره‏ى سالنگ شمالى كه پر جمع و جوش و با درآمد مى‏باشد. اطراف آن را اراضى حاصل‏خيز دند غورى ، بغلان ، نهرين و غيره احاطه كرده است. رود پرآب سالنگ شمالى از وسط آن مى‏گذرد. من در اين شهر به‏منزل ارباب سردار دهنه‏ى غورى وارد شدم كه در محله‏ى قشلاق واقع بود. ارباب سردار فرماندهى يك چند كندك دولتى را به‏عهده گرفته بود. انسانى با شرافت و با ايمان بود ، شخصيت جذاب داشت. به‏نظر مى‏رسيد مستقيماً از درون  فيلم  “محمد رسول‏اللّه”  بيرون آمده است ، هيكل ، قيافه و طرز لُنگى بستن او آدم را به‏ياد  “آنتونى كويين”  آمريكايى در آن فيلم و فيلم “عمرمختار” مى‏انداخت. او سيماى كاملى از يك بزرگ هزاره را به‏نمايش مى‏گذاشت. از اين به‏بعد منزل او در حكم ستاد عملياتى ما قرار گرفت ، ما بعدها از ارباب سردار نفع برديم ، تاحدودى هم به‏او نفع رسانديم. در آن موقع مفيد هم از ايران رسيده بود. ارباب سردار عموى مفيد مى‏شد. مفيد از اوضاع “كابل” و نتايج تماس‏ها پرسيد ، فشرده‏ى از تماس‏ها را با او در ميان نهادم ، پرسيد: “با دكتر هم ملاقات داشته‏اى ؟”  (منظورش دكتر نجيب‏اللّه رياست جمهورى بود)  گفتم تا هنوز خير  ؛  ولى تقاضا داده‏ام ، مقدمات آن انجام يافته است ، اين بار كه رفتم احتمالاً ممكن شود .

 سپس  مفيد گفت : “من (مفيد) در سفر قبلى با دكتر ملاقات داشتم” و توضيح داد كه چنين و چنان گفته است. فكر كردم  مقدارى  گزافه‏گويى مى‏كند. از جمله گفت :   “من به‏دكتر نجيب گفتم كه طرح  مصالحه‏ى ملى يك مسكِّن است ، نه يك  راهكار  جامع.”

 مفيد به‏من چند فقره پيش‏نهاد و راهنمايى ارايه كرد و گفت : “تا حالا خوب پيش رفته‏اى ، سعى‏كن در مراحل بالاتر كم نياورى ، به‏خصوص متوجه باش كه در برخوردها كم نياورى. در كابل ديپلمات‏ها و سياست‏بازان پخته هستند.”

  گفتم: “به‏گمانم لازم باشد يك جمعى از دوستان سفرى به”كابل” داشته باشيم ، مطمئناً نتايج خوبى به‏دست خواهد آمد.”  مفيد مقدارى دِل دِل كرد ، ترديد داشت كه مستقيماً وارد پروژه بشود ، ياخير. احتمالاً توقع داشت من از او دعوت كنم تا اداره‏ى پروژه را به‏دست گيرد ، چنين دعوتى صورت نگرفت و مفيد به‏عنوان يك حامى در حاشيه ماند .

  يك گزارش مقدماتى نسبتاً دقيق براى كابل تهيه شد كه موضوع آزاد بيگ با برجستگى بيش‏تر در آن گنجانيده شده بود. در كابل روى آزاد بيگ حساسيت ويژه وجود داشت ؛ لكن اين پرسش نيز مطرح بود كه او چرا پسيف عمل مى‏كند ، تا هنوز هيچ عملياتى به‏نام او ثبت نشده، هيچ طرح و نقشه‏ى از حوزه‏ى عمل و اهداف او به‏دست نيامده است ، چرا آدمى با اين اهمّيت و موقعيت در آن منطقه‏ى دورافتاده و پسيف جا گرفته است ؟ او چه اهدافى را تعقيب مى‏كند ؟

 باز هم كابل

  به‏اتفاق عده‏ى از راه سالنگ به”كابل” برگشته و اين بار در هتل “سپنذر” كه در آن زمان در اختيار وزارت امنيت دولتى بود اسكان شديم. همراه ما پزشك سنتى و سرشناسى بود كه با برجستگى خاص ، او را دكتر مخصوص قرارگاه آزاد بيگ قلم‏داد گرديم ، موضوعى كه از اساس دروغ نبود  ؛ زيرا آن شخص در نواحى محل سكونت آزاد بيگ به‏امور طبابت مى‏پرداخت. ما اين نكته را كمى برجسته‏تر ساختيم ، غرض آن بود كه هرگاه مقامات وزارت امنيت ، هرنوع قصدى در مورد آزاد بيگ اتخاذ نمايند ، از اين طريق وسوسه شده و روى ما حساب باز كنند .

 در سپنذر هتل از آن‏جا براى ما خوش گذشت كه مهمانان آن عموماً عوامل داخلى و خارجى وزارت امنيت دولتى بودند. در آن‏جا با خيلى كسان از مناطق مختلف كشور و از كشورهاى مختلف آشنا شديم. روابط صميمانه ميان ما و برخى از آن‏ها برقرار شد ، تجربيات هريك براى ما ارزش‏مند بود ، بسيار چيزها ياد گرفتيم. در آن‏جا از كشورهاى عراق ، سودان ، فلسطين ، ايران ، آلمان و ديگر جاها حضور داشتند. بيش‏ترين افراد از پشتون‏هاى پاكستان  بودند. هريك از آن‏ها اسامى مستعار داشتند و سال‏ها براى دولت افغانستان كار كرده بودند  ؛  كار آن‏ها اغلب چنين بود كه يك پلان عملياتى براى داخل پاكستان مى‏گرفتند ، آن را انجام مى‏دادند ، واپس به”كابل” باز مى‏گشتند. تا اخذ پلان بعدى كه ممكن بود چند ماه بعد آماده شود ، در آن‏جا مى‏ماندند. اين پلان‏ها از پيچيده‏ترين عمليات تا ساده‏ترين آن را كه گذاشتن نارنجك در يك سطل زباله بود دربر مى‏گرفت. پاكستانى‏ها علناً اين آرزوى قلبى خود را اظهار مى‏كردند كه: “خدا كند جنگ افغانستان صد سال طول بكشد.”  آن‏ها از هردو سوى جنگ نفع مى‏بردند ، از آن‏سو كمك‏هاى دولت‏هاى غربى  و موأسسات  خارجى به‏پاكستان سرازير مى‏شد ، از اين طرف از طريق دولت “كابل” بهره‏بردارى مى‏كردند. كار آن‏ها صرفاً تجارتى بود ، نه ايديولوژيك و نه سياسى. براى هرپلانى مبلغ معين پول دريافت مى‏كردند. سر مبلغ چانه مى‏زدند.  هريك از آن‏ها ماه‏ها در هتل‏هاى “كابل” مى‏خوابيدند تا يك پلان بگيرند. يكى از آن‏ها نام خود را “لشكر” گذاشته بود. معلوم بود اين اسم مجعول است. لشكر آدمى كار كشته بود ، باهم خيلى گرم شده بوديم ، اغلب سر ميز غذا باهم مى‏نشستيم و صميمانه در مورد موضوعات مورد علاقه گپ مى‏زديم. او اعتقاد به “پشتونستان بزرگ” داشت و قلمرو تاريخى آن را از رود سند تا آمو  ؛  و از چترال تا اصفهان مى‏دانست. از وضعيت پشتون‏ها در پاكستان مى‏گفت ، از تغييرات مثبتى كه در نتيجه‏ى جنگ افغانستان و حضور مهاجران افغان روى وضعيت سياسى و زندگى پشتون‏هاى پاكستان به‏وجود آمده بود...اغلب از مهاجران افغان به‏عنوان “عزيزان ما” ياد مى‏كرد يك شب برايم تعريف كرد :

 “سليمان لايق (وزير اقوام و قبايل ( معاون حزب) از من پرسيد: چه راه‏حل عملى جهت وحدت و يك‏پارچه سازى پشتون‏هاى دوسوى خط ديورند وجود دارد ؟”

 “من  پاسخ دادم: از آن‏جا كه پشتون‏هاى آن سوى خط ، فقير و بى‏كاراند ، بايد دولت افغانستان در سراسر خط ديورند كارخانه‏ها و مراكز كارگرى فراوان احداث كند و اجازه دهد تا هرروز صبح كارگران پشتون از آن سوى خط براى كار در اين كارخانه‏ها و مراكز به‏اين طرف خط بيايند ، روزها كار كنند ، شب هم واپس به خانه‏هاى خود در آن سوى خط برگردند ... از اين طريق اعتبار خط ديورند پامال مى‏شود ، عملاً ديگر خطى باقى نمى‏ماند ، وحدت پشتون‏ها حاصل مى‏شود. آن‏وقت دولت پاكستان هيچ كارى نمى‏تواند بكند. تسليم واقعيت‏ها مى‏شود!”

  لشكر به‏جزئيات زد و بندها در كابل وارد بود ، من اغلب از او مى‏پرسيدم : كى با كى است؛ چه كسى چه مى‏كند ، چه مى‏خواهد؟ ... يك بار از او پرسيدم :  فكر نمى‏كنيد  پنچاپى‏ها؛ پشتون‏هاى پاكستان را با مسأله‏ى افغانستان سرگرم نموده است ؟

 -     الحاق به‏افغانستان به‏چه دردتان مى‏خورد ؟

 -     مى‏بينى كه ما خودمان در اين سرزمين نفرين شده وِل  معطليم  ؛   دراين‏جا خاك  مى‏بارد و ما چه وضع داريم  ؛  نه كار و كولى است ، نه آب و نان است ، نه آزادى و آبادى است ، نه آموزش ، نه انتخابات ، نه حقوق بشر  ... هيچ  ،  هيچ .

  پاكستان يك كشورى  مقتدر ، آباد و آزاد است  ؛   شما دريا داريد ، شما رودهاى خروشان داريد ، جنگل ، هواى  چهارفصل ، اراضى مسطح و مرغوب داريد ، برنج و گاوميش شما حسرت‏زا است.  و نيروى اتمى ...  در افغانستان چه مى‏بينى؟ ... لشكر پاسخ داد :

 “پشتون‏هاى پاكستان كه نمى‏خواهند به‏افغانستان بيايند ، آن‏ها مى‏خواهند سرزمين پشتون‏ها يكى شود ، وقتى اين سرزمين يكى شد ، آن‏وقت پشتون‏ها افغانستان را دارند ، و با پنجاپى‏ها هم از موضع قدرت‏مندانه‏تر برخورد مى‏كنند. قبل از جنگ افغانستان ، پشتون‏هاى پاكستان اصلاً به‏ديد پنجاپى‏ها و حكومت مركزى پاكستان نمى‏آمدند. در اين مدت جنگ افغانستان دست پشتون‏هاى پاكستان بسيار قوى‏تر شده ، جنگ افغانستان براى پشتون‏هاى پاكستان آب حيات شد ، هم اكنون فاروق لغارى (رييس جمهور پاكستان) پشتون است ، سرتاج عزيز ، وزير خارجه‏ى پاكستان پشتون است ، جنرال حميد گل ، سرور “آى . اس . آى” از قوم پشتون است ، نصيراللّه خان بابر وزير داخله ، پشتون است و همين‏طور بسيارى از وزراء و امراء ارتش پاكستان پشتون هستند. اين‏ها بعد از جنگ افغانستان به‏اين مقامات رسيده‏اند، قبل از آن پنجاپى‏ها و سندى‏ها به‏پشتون‏ها اين چنين موقعيت‏هاى نمى‏دادند.”

  پرسيدم :   “ضرورت نمى‏بينيد كه پشتون‏ها كشور و دولت مستقل داشته باشند ؟”

 -  :    “چنين بحثى مطرح نيست ، ما فعلاً خودمختار هستيم ؛ تشكيل دولت مستقل مارا از آن‏چه هستيم محدودتر مى‏كند و مسئوليت بين‏المللى ما را نيز سنگين‏تر.”

  در كابل مجالى زياد براى ديدن نقاط مختلف شهر ، سركشى از نشست‏ها و سمينارها و ديدار با شخصيت‏ها داشتيم. ملاقات با “سلطان على كشتمند” از آن جمله بود. او شخصيتى بزرگ بود. در آن موقع از سمت صدارت عظمى سبگ‏دوش شده بود. دوره‏ى هفت ساله‏ى تصدى كشتمند براركان اجرايى كشور يكى از درخشان‏ترين عصر حيات اجتماعى ، اقتصادى و فرهنگى كشور محسوب مى‏شود. در اين دوره (با وجود جريان جنگ) صنايع خفيفه رونق گرفت ، وضعيت اقتصاد و معيشت عامه بهبود قابل ملاحظه يافت ، ميكانيسم عرضه و تقاضا منطقى شد ، بازار كالا و سرمايه داراى ثبات نسبى گرديد ، ارزش پول ملى بالا رفت ، پشتوانه‏ى اسعارى كشور در بانك جهانى بالغ بر 36 ميليارد دالر افزايش يافت ، زندگى فرهنگى ارتقاء قابل ملاحظه كسب نمود و مهم‏تر از همه اين‏كه در پرتو حاكميت روشن‏فكرانه ، مبتنى بر اصالت “هيومنيسم” و كرامت انسان ، روند مشاركت اقليت‏هاى قومى در ساختار قدرت و اداره‏ى دولتى تسهيل شد و نوعى روابط برادرانه و قابل ستايش ميان كليه‏ى اقوام و قبايل ساكن در كشور معمول گرديد .

 با دشوارى زياد توانستم پروفيسور شاه على اكبر شهرستانى را ملاقات نمايم }او خواهرزاده‏ى فاميل ما محسوب مى‏شود.{ او در دهه‏هاى 1350  - 1340 در دانشگاه كابل به‏تدريس زبان و ادبيات پارسى درى ، عربى ، فرانسه و انگليسى اشتغال داشت. از سال 1359 تا 1366 رئيس فاكولته‏ى ادبيات دانشگاه كابل بود ، در همين موقع عضويت هيأت رئيسه‏ى شوراى انقلابى را نيز داشت ، در سال  1366 به‏حيث سناتور به‏مجلس سناى افغانستان راه يافت. در زمان حكومت دكتر نجيب‏اللّه رئيس مجلس شوراى ملّى بود. و در هشتاد و سوّمين كنفرانس بين‏المجالس در نيكوزياى قبرس به‏حيث رئيس هيأت افغانى اشتراك نمود. او يك نويسنده و نظريه‏پرداز توانا است. مهم‏ترين محصول فكرى او مسوده‏ى قانون اساسى جمهورى افغانستان متعلق به‏دوران دكتر نجيب است كه در سال  1367 تصويب و توشيح گرديد. شهرستانى پس از سقوط دولت دكتر نجيب ، عازم دهلى‏نو و بعداً اسپانيا شد .

 در يك  روى‏داد خوب در سپنذر هتل با " حسين گُرگيچ " آشنا شديم. او در حقيقت بچه محل خود ما بود كه در طفوليت از خانواده‏ى  پدرى دور شده و تحت سرپرستى يك خانواده‏ى بلوچ ايرانى بزرگ شده بود ، به‏همين سبب نام فاميلى  “گُرگيچ  =  يك تيره‏ى بلوچ”  را براى خود برگزيده بود. حسين گرگيچ در سپنذر هتل داراى يك  سويت بود ، و خان خانى داشت ،  همه نوع تجهيزات  و لوازم در اختيارش بود  ؛  اتاق او بين‏المللى بود ، هرشب  پر از مراجعين از مليت‏هاى مختلف و از كشورهاى  مختلف بود ، در حقيقت همه او را مى‏شناختند و به‏او احترام مى‏گذاشتند، او نيز همه را مى‏شناخت ، رفتارش  بزرگ‏منشانه بود. تا پاسى از شب در اتاق حسين گرگيچ جمع مى‏شديم و از همه چيز سخن مى‏گفتيم ، همه چيز هم آماده بود : چايى ، سيگار ، ميوه، تنقلات ، تلويزيون ، تلفن ، فكس ، ويديو ...

 گويا گارسون‏هاى هتل نوكرهاى شخصى او بودند ، غذاى گرگيچ را اغلب به‏اتاقش مى‏آوردند ، خيلى  هم اضافه از سازمان. كار اصلى گرگيچ با رياست پنچ بود ؛ لكن در همه رياست‏ها با اشخاص مهم  و موأثر آشنايى داشت. بين آن‏ها معامله مى‏كرد .

  گرگيچ در آن موقع از حوزه‏ى  سيستان  ]نيمروز[  نمايندگى مى‏نمود. پدرخوانده‏ى او يك بلوچ ناراضى  ايرانى بود كه در نوار مرزى  افغانستان با ايران ، يك كندك از قواى سرحدى افغانستان را اداره مى‏كرد. نيز بلوچ‏هاى ايرانى دفترى شيك و اعيانى در محله‏ى وزيراكبر خان كابل داشتند. در تاريخ منطقه محرز است كه‏نگاه بلوچ‏هاى پاكستان و ايران همواره به‏سوى افغانستان بوده است. ناسيوناليست‏هاى افغان بلوچستان را جزو پشتونستان مى‏دانند. اين مطلب همواره باعث عصبانيت ايرانيان مى‏شده است. معادل بلوچ‏ها ، هزاره‏هاى افغانستان است كه پيوسته چشم به‏سوى ايران و كويته بلوچستان داشته‏اند. در گذشته پاكستان و اخيراً ايران هرگاه خواستند از مقامات افغانى امتياز بگيرند ، روى حقوق شيعيان و هزارها تكيه نموده‏اند .

 القصه :  فصل زمستان بود و سپنذر هتل بسيار سرد ! فقط اول شب براى دقايقى مركزگرمى‏هايش فعال مى‏شد ، همين‏كه يك لحظه هواى اتاق ملايم‏تر مى‏گرديد ، ديگر خاموش مى‏گشت. تنها سويت‏ها از امكانات بخارى برقى بهره‏مند بودند .

  رستوران هتل در آخرين طبقه‏ى آن موقعيت  داشت ، همگى موقع صرف غذا به‏آن‏جا مى‏رفتيم. يك زن ميان‏سال آلمانى ، كه به‏گمانم كارهاى مطالعاتى انجام مى‏داد ، از مدت‏ها قبل در آن هتل اقامت داشت. او زنى آرام ، بى‏آلايش و گوشه‏گير بود ، با هيچ افغان همجوشى نداشت. موقع سِرو غذا ، همه‏گاه در يك گوشه‏ى سالن ، تنها روى ميز معين مى‏نشست. تقريباً همان ميز اختصاصى او شده بود. هرگاه مهمانانى از كشورهاى غربى ، يا آسياى شرقى پيدا مى‏شد شريك ميز خود مى‏كرد. يك روز طبق معمول آمد و به‏طرف ميز هميشگى خود رفت. در فاصله‏ى چند قدمى چشمش خورد به‏تابلوى كوچك روى ميز كه به‏زبان انگليسى نوشته شده بود: “rzervede” درجا ميخ‏كوب شد ، سپس تغيير مسير داد و در جاى ديگر نشست .

  لحظاتى بعد دو نفر هم‏وطن پشتون از اهالى مشرقى با همان لُنگى و كلاه آمدند ، بدون توجه پشت  همان ميز رزروشده نشستند. خدمه‏ى رستوران از آن‏ها تقاضا كردند كه اين ميز رزرو شده است  ؛ لطفاً شما از اين‏جا بلند شويد ، پشت ميز ديگر بنشينيد. آن‏ها لج كرده ، با آن لهجه‏ى مخصوص خود مى‏گفتند : “چه فرق داره ، ما همين‏جا نشستيم ، خوبه.”

 خدمه‏ى هتل گفتند فرقش اين است كه اين ميز را قبلاً  كسانى ديگر گرفته‏اند ، تا هنوز نيامده‏اند ، وقتى كه آمدند مى‏خواهند اين‏جا بنشينند. آن هموطنان مشرقى مى‏گفتند: “چه فرق مى‏كنه ، وقتى كه آن‏ها آمدند آن‏جا بنشينند ... “

 بلند نشدند ؛ خدمه رفت ، رئيس هتل را آورد. رئيس با هزار و يك نوع عذر و التماس آن‏ها را از سرجاى خود بلند كرد و در جاى ديگر نشاند. تو خود حديث مفصل بخوان ازاين مجمل .

برچسب‌ها: جنبش روشنفکری ملی مستقل و طرح مصالحه ملى

 “جهان  نو”

 طولى نكشيد كه دكتر نجيب‏اللّه طرح  “آشتى ملى” و متعاقباً  “مصالحه‏ى ملى” را اعلام نمود ، اندكى قبل از آن در اتحاد شوروى  “ميخايل سرگى‏ء يوويچ گرباچف” روى كار آمده بود و انديشه‏ى  “پروسترويكا = اصلاحات”  و  “گلاستنوست = آشكاراگويى”  را تبليغ مى‏كرد. در مناسبات شرق و غرب نيز قرارداد سالت 2 به‏امضاء رسيد و جنگ سرد رو به‏پايان نهاد.  اين ، يعنى آغاز فروپاشى ديوار آهنين ، زوال كمونيسم ، پايان  “عصر مكاتب”  و نخستين مرحله‏ى ورود جهانيان به‏عصر  “فرا مكاتب”  همچنين ، مذاكرات ژنو به‏نتيجه‏ى قطعى رسيد كه منجر به‏خروج كامل قواى نظامى شوروى از افغانستان گرديد××× )1( تا آن موقع فقط سه گروه اهل سنت شامل: حزب اسلامى = حكمتيار ، جمعيت اسلامى = ربانى و حركت انقلاب اسلامى = مولوى منصور در ايران دفاتر رسمى داشتند .

 اين را هم بگويم كه با خروج قواى شوروى از افغانستان نگاه ايران نسبت به‏نه‏گانه نيز جدى‏تر شد در يك نوبت به‏هريك از گروها مبالغ كلانى دالر داده شد كه سهم هر گروه تا مبلغ سيصدهزار دالر شايع بود. نزاع بر سر تقسيم اين پول بين رهبران شدت يافت و داستان‏ها آفريد  ...   از يادم نمى‏رود كه يك روز آقاى محسنى در حالى كه خيلى سر نشاط بود، رو به‏جاويد و حاضران كرد و گفت :  “شما مى‏دانيد كه بر سر تقسيم آن سيصد هزار دالر اعطاى ايرانى‏ها ميان ديگر گروها چه جنگ‏ها و نزاغ‏ها كه نشد”  ؛  ولى شما در حركت اسلامى اصلاً فهميديد كه بر سر آن دالرها چه آمد؟ ...  جاويد گفت نه  ؛  شما بگوييد چه شد؟

 محسنى گفت : دالرها در بانگ خور خور مى‏كند، باشد براى بازسازى ... ×××در تاريخ 17 اگوست 1988 جنرال ضياءالحق در معيت جنرال اختر عبدالرحمن افسر عالى رتبه‏ى آى .اس .آى و گرداننده‏ى جنگ‏هاى افغانستان در اثر سقوط طياره‏ى نظامى كشته شد ، متعاقباً  جنرال “حميدگل” از رياست آى. اس .آى  بركنار گرديد و در دولت خانم بى‏نظير بوتو نرمش‏هاى در قبال مسأله‏ى افغانستان  مشاهده شد و نوعى ميل به‏مصالحه در دوسوى خط ديورند پديد آمد ...

 اوضاع  منطقه و جهان بالكل ديگرگون گرديد  و من مجله‏ى خبرى -  تحليلى “جهان نو” را اساس گذاشتم. “جهان نو” كه عنوان “كانون همبستگى روشن‏فكران افغانستان” را با خود يدك مى‏كشيد ، مى‏توانست ادعا كند كه حاصل تجربيات يك دهه مبارزه است  ؛  آن داراى نظرگاهاى روشن ملى و بين‏المللى بود. و آرمان برقرارى  “جمهورى سكولار” در كشور را در دستور كار داشت. “جهان نو” به‏روشنى اعتقاد به‏تفكيك ميان دو عنصر “ديانت” و “سياست” را تبليغ مى‏نمود  ؛  با اين تحليل كه تحول علم بيش‏تر به‏سبب موهوم‏پرستى مردم به‏تعويق مى‏افتد و جامعه‏ى افغانى به‏دليل عقب‏ماندگى مفرط ، بيش‏تر پيرو اوهام و خرافات است ، نه تعاليم دين حنيف. اين كلام گوياى آن معنى است كه اعتقادات رايج در اين كشور مانند ديگر زواياى اجتماعى و مظاهر زندگى ، عقب‏مانده ، خرافى و تحريفى است. و در غالب موارد ، اعتقادات دينى تحت تأثير عوامل متعدد چون زبان و قوميت قرار مى‏گيرد. در چنين شرايطى سخن گفتن از حكومت دينى ، لزوماً به‏حكومت ملاّ عمرها منتهى مى‏شود و گزينه‏ى ديگرى ندارد .

  از جمله همكاران جديد ما سيّد اسداللّه نكته‏دان بود كه در آن موقع كار گروه خود را به‏ديگر اعضاء محول نموده و خود را آزاد و سبك‏دوش كرده بود××× )1( دكتر محمد حليم تنوير: “تاريخ و روزنامه‏نگارى افغانستان” پيشاور/ 2000 / ص:301. ×××.  نكته‏دان مناسبات گرمى با پير سيّد احمد گيلانى و گروه تحت رهبرى او (محاذ ملى) داشت. در آن مقطع استثنايى از تاريخ افغانستان كه - نكته‏دان در اين موقع به‏لحاظ عاطفى و روانى همان وضعيت افتخارى سرخ در جمع سابق ما را پيدا كرده بود ، با اين تفاوت كه او روحيه‏ى بالاتر داشت ، دنبال تأمين زندگى خود بود ، طفلك نكته‏دان حق داشت ، چون هم عايله‏مند بود ، هم مهمان داشت ، هم والدّين كهنسال خود را سرپرستى مى‏كرد. در آن عالم مهاجرت هيچ منبع درآمدى هم نداشت. درحالى كه مانند ديگر كابلى‏هاى اصيل ، بسيار مبادى آداب و پابند ظواهر و تشريفات نيز بود. چون از باز ماندگان “سيّد كاغذ” (سرمايه‏دار و ثروت‏مند مشهور و افسانه‏اى افغان) بود ، نمى‏توانست پايين‏تر از نام و شهرت سابق خانوادگى خود زندگى كند.

 نكته‏دان پس از كشته شدن محمد منتظرى يتيم شده بود. ديگر نهادها و ارگان‏ها نه تنها او را تحويل نمى‏گرفتند ، كه  هر از چندگاهى مزاحمش هم مى‏شدند. من مطلبى را به‏ياد دارم كه درج آن در اين‏جا خالى از فايده نيست ، زيرا هم نشان دهنده‏ى موقعيت نكته‏دان است  ؛  هم حاكى از فهم عميق او مى‏باشد. موضوع آن است كه در سال 1368 يك روز در منزل نكته‏دان بوديم ، يكى از اعضاى ميان رتبه‏ى “اسلام مكتب توحيد” كه گويا مى‏خواست خبرى تازه‏ى را به‏اطلاع نكته‏دان برساند ، گفت: شنيده‏ام آيةاللّه خامنه‏اى (كه در آن موقع تازه به‏رهبرى ايران برگزيده شده بود) از مسئولين امور خواسته تا سران گروها و شخصيت‏هاى سرشناس افغانستانى مقيم ايران را نزد او جمع كنند تا نسبت به‏افغانستان تصميم‏گيرى مشخص نمايند (سند شماره 4( امّا ، گفته در آن جمع ، همه باشند  ؛  لكن نكته‏دان حضور نداشته باشد.

 نكته‏دان پس از شنيدن اين خبر ، سرش را پايين انداخت و مقدارى فكر كرد ، براى چند دقيقه سكوت عميق برجلسه حكم فرما شد. (در اين لحظات من فكر كردم كه حتماً مانند قسيم اخگر ، زير دلش فحش و دشنام درست مى‏كن قواى روسى از اين كشور خارج شده بود ، شخصيت گرباچف هم متزلزل بود و نسبت به‏استمرار كمك‏هاى اتحاد شوروى به‏افغانستان ترديدهاى جدى پديد آمد ، همه‏ى جهانيان منتظر سقوط قريب‏الوقوع دولت دكتر نجيب‏اللّه بودند ، از جمله ايرانى‏ها كه تا آن موقع با گروهاى غرب‏گراى افغانى ، من جمله “محاذ ملى” ميانه‏ى خوبى نداشتند و به‏آنان اجازه‏ى گشايش دفاتر نمايندگى در ايران نمى‏دادند ، در شرايط جديد همه‏ى آنان را به‏ايران دعوت نموده و اعزاز و اكرام شان كرد××× )1( همان -  ص: 388. ×××. محاذ ملى نيز دفترى در ناحيه‏ى اعيان‏نشين تهران داير كرده بود كه رياست آن با داماد پير گيلانى (شوهر فاطمه گيلانى) كسى به‏نام سردار ناصر ضياء ، از خاندان ظاهر شاهى بود. فاطمه خانم رياست نمايندگى گروه پدرش در “لندن” را به‏عهده داشت .

 نكته‏دان ادعا كرد كه مى‏تواند از دفتر پير سيّد احمد گيلانى بودجه‏ى مستمرى براى نشريه‏ى “جهان نو” بگيرد. طبق برنامه‏ى قبلى با “سردار ناصر ضياء” در دفتر كارش ملاقات كرديم. او يك افغان پر غرور ، با شخصيت و داراى طبع عالى بود. هيكلى رشك برانگيز و سيماى برجسته داشت كه تركيب مليح و بى‏مانند از تصوف اسلامى ، تمدن غربى ، اشرافيت افغانى و نسل تحصيل كرده‏ى امروزى را به‏نمايش مى‏گذاشت. جلسه‏ى ما در فضاى صميمانه برگزار شد ، از طرف ما چهار نفر شامل نكته‏دان و بنده شركت داشتيم. از شماره‏هاى منتشر شده‏ى جهان نو هم با خود برده بوديم. ناصر ضياء از ديدن آن‏ها خوش‏حال شد ، روى ميز گذاشت و گفت :

  “من اصلاً جانب‏دار كار فرهنگى هستم ، هيچ اصرار هم ندارم كه حتماً مطابق با خواست ما بنويسند ، شايد در همين مجله به‏من هم بد گفته باشند  ؛  امّا ، نفس كار مهم است ، ما از آن حمايت مى‏كنيم  ؛  زيرا ملت ما نياز زياد به‏اين‏گونه كارها دارد.”

  ضياء آن‏قدر ادب و تواضع به‏خرج داد كه در طول جلسه ، پشت ميز كار خود ننشست ، پنج نفرى در شرايط مساوى روى كوچ نشستيم. مذاكره به‏طور اصولى پيش رفت. در گرما گرم جلسه ، من پاى خود را روى لبه‏ى ميز چاى‏خورى تكيه دادم ، يك جلد قرآن }كه آياتى از آن در ابتداى جلسه قرأت شده بود { به‏فاصله‏ى نيم‏مترى نوك پاى من ، روى همان ميز قرار داشت ، پس از لحظاتى ناصر ضياء از جاى خود بلند شد و ضمن معذرت‏خواهى قرآن را از روى ميز چاى‏خورى برداشته ، بوسيد و آن را روى ميز كار خود نهاد ، دوباره سر جاى خود برگشت و جلسه ادامه يافت. من تازه فهميدم كه چكارى كرده‏ام .

 در حاشيه‏ى جلسه ، مباحثى پيرامون وضعيت مهاجرين افغانستانى در ايران مطرح شد ، ضياء از آن وضع گلايه داشت. او كه از فضاى ديگر آمده بود گفت :

 “مهاجرين افغانستانى در كل دنيا بهترين مردم شناخته شده‏اند  ؛   متأسفانه در ايران تلاش‏هاى زياد و عمدى جريان دارد تا افغان‏ها را مردمى بد قلم‏داد نمايند.”

 -  “من نمى‏دانم اين به چه علت است.” او گفت : “من اين مطلب را با آقاى نجفى (محى‏الدّين نجفى ، مشاور وقت وزير خارجه‏ى ايران در امور افغانستان و مسئول ستاد پشتيبانى افغانستان در وزارت خارجه‏ى آن كشور) در ميان نهاده و گفتم كه چه علتى وجود دارد كه مهاجران افغان در پاكستان مشكلات كم‏ترى دارند  ؛  امّا ، در ايران مطبوعات تلاش دارند تا از آن‏ها آدم‏هاى بد جلوه دهند...؟”

برچسب‌ها: جهان نو نشریه ی آزاد و غیر وابسته بیانگر نظرگاه

    بخش  دهم 

 =================

 ترديدها  و  چرخش‏ها

  لحظاتى در زندگى پيش مى‏آيد كه انسان باور مى‏كند : آنى‏كه آن بالا نشسته ، براى هرچيز عمرى معين مقرر كرده است. هيچ چيز ابدى نيست ؛ زندگى ، دلبستگى‏ها ، دوستى‏ها ، همكارى‏ها و دشمنى‏ها ...  چون آب روان نو نو مى‏رسند و مى‏گذرند ... در فرايند اين مقدرات ، دوستى‏ها به‏پايان مى‏رسند ، همكارى‏ها متوقف مى‏شوند ، دشمنى تبديل به‏همكارى مى‏شود ... و سرفصل‏ها يكى بعد از ديگرى فرا مى‏رسند  ؛  اين قانون زندگى است .

 ما ، يك چنان  جمع  صميمى بوديم  و  به‏لحاظ عاطفى آن‏قدر به‏هم وابسته و پيوسته بوديم كه هرگز در مخيله‏ى ما نمى‏گنجيد روزى بتوانيم جدا از هم زنده بمانيم ... امّا ، طبيعت ، ما را از قانون خود استثناء نكرد.  در سال‏هاى 1365 - 1364 وضعيت ما اين‏گونه بود :

  به‏رغم خستگى افتخارى سرخ ، ساير نيروها در اوج آمادگى قرار داشتند. موسوى كه به‏حيث يك استوانه‏ى مهم در ساختمان  “جامعه‏ى روحانيت مبارز”  مطرح شده بود. به‏دليل انصراف دستگاه آيةاللّه منتظرى و سيّد مهدى هاشمى از ادامه‏ى كار آن جامعه ، مجدداً ارتباط خود را با سازمان نصر تحكيم بخشيد. گرچه سازمان نصر از قبل ، حكم حياط خلوت موسوى را داشت ؛ امّا ، او در اين دور زحمت زياد كشيد تا موفق شد مجدداً اعتماد رهبران سازمان را نسبت به‏خود جلب نمايد. به‏خاطر دارم كه او روزى خسته و افسرده نزد من آمد و شكوه‏كنان گفت :

  “آدم‏ها مبارزه مى‏كنند تا عزت و كرامت شان حفظ شود ، ولى من در راه مبارزه عزت و غرور خود را زير پا كرده‏ام و افزود: ديروز در دفتر سازمان نصر مجبور شدم نزد كسانى چون عرفانى ساعت‏ها توضيح داده و از خود رفع شبهه نمايم.”

                   از آن‏جا كه موسوى قدرت مانور و انطباق خارق‏العاده داشت ، تاكتيك‏ها و رفلكس‏هاى او در درون سازمان نصر كارگر افتاد. سرانجام ، موفق شد در اواخر سال 1365 در معيت عبداللّه مهاجر و در رأس يك گروه از نظاميان سازمان نصر وارد دايكندى شود و مورد اقبال عمومى قرار گيرد. مى‏توان اين را سر آغاز حضور نظامى جمع ما دانست. طى چند سال ، قدرت و نفوذ موسوى در سه ولايت ارزگان ، غور و باميان چندان توسعه يافت كه به‏مثابه مرد نخست سياست ، به‏لاوى‏گرى و چانه‏زنى‏هاى سياسى پيرامون منافع جامعه‏ى محلى مى‏پرداخت. بين او و صادقى نيلى تفاهم استوار به‏وجود آمد. چنان‏كه صادقى اغلب به‏او سمت نمايندگى تام‏الاختيار مى‏داد تا از جانب نيروهاى همسو و وابسته به‏اهل تشيع منطقه گپ زند .

  پيش از عزيمت موسوى به‏داخل ، يك چرخش بزرگ فكرى در خود من به‏وجود آمد ، چنان‏كه به‏مشروعيت جنگ جارى در كشور ترديد كردم. از آن‏جا كه عادت به‏مجمل‏گويى و لفافه‏بندى ندارم ، ترديدهايم را طى يك جلسه‏ى رسمى با اشتراك افتخارى سرخ ، موسوى سفيد و اسماعيل احمدى با صراحت و مستدل بيان نمودم .

  من به‏طور مشروح به‏آن‏ها گفتم كه آرمان “جنبش ملى - مستقل” در ميان تمام تيپ‏هاى قومى و جريان‏هاى روشن‏فكرى عملاً شكست خورده است ، هيچ‏يك از عناصر جنبش ملى امكان ظهور و به‏دست‏گيرى اتوريته‏ى ملى را ندارد  “جنبش ملى - مستقل” عقيم شده است و شرايط روز به‏روز بر آن تنگ‏تر مى‏شود ، آن رهبرى ايده‏آل كه ما ]طبق قوانين فلسفى [انتظارش را مى‏كشيديم از درون اين جنبش ظهور نكرد ، و تا آينده‏ى قابل پيش‏بينى متصور نيست .

 -      وقتى يك آلترناتيو شايسته در بين نباشد ، جنگ بانظام كنونى كه ما بلحاظ اهداف نهايى بسا مشتركاتى با آن داريم تا گُلبُ‏الدّين حكمتيار  ؛ نامشروع است .

  من تقاضا كردم كه ما بايد به‏دولت بپيونديم ، و همه‏ى روشن‏فكران بايد چنين كنند تا مانع تسلط بنيادگرايان افراطى براركان كشور گرديم. در غير اين صورت ، افراطيون مذهبى وابسته به‏اهل سنت روى كار خواهند آمد. آن‏ها حكومت اسلامى مطابق با تلقى‏هاى خاص خود را تشكيل خواهند داد كه ما به‏حيث يك اقليت ، در آن جاى نخواهيم داشت. و شرايط چنان پيش خواهد آمد كه در آن ، هم جنگ ، هم صلح و هم زندگى در جوار آن‏ها ناممكن خواهد بود. آن‏ها در هيچ حوزه‏ى شما را به‏حيث يك شريك نخواهند پذيرفت. من گفتم كه تحليل دقيق اوضاع و شرايط موجود به‏ما مى‏گويد: اگر در بين خود و كليه‏ى نيروهاى درگير نسبت سنجى‏همه جانبه نماييم ، نسبت ما با دولت  مستقر  (با نظر داشت تمامى معايب و ضعف‏هاى آن)  بيش‏تر از ديگران است. حتى دولت عاقل‏تر از مخالفانش مى‏باشد و داراى گرايش مردمى است. بهتر آن است كه از مواضع روشن سياسى با دولت ارتباط بگيريم ، موجوديت متقابل يك‏ديگر را بپذيريم، در درون آن به‏عنوان يك فراكسيون به‏حيات و رشد خود ادامه دهيم...

  -     در حال حاضر ، مسير جنگ در جهت قهقراء و ضديت با خردمندى و عقلانيت و منافع علياى ملى نزول مى‏كند ، جنگ اصلى بين روس‏ها و آمريكايى‏ها است. و اين نيز درست است كه نيروهاى بينابين هركدام مزدور دو طرف بوده و به‏فكر منافع تنگ‏نظرانه و شهوات شخصى خوداند. هيچ‏كس به‏فكرمردم و كشور نيست  ؛  ما كشورى محاط به‏خشكه  هستيم جبر ژئوپليتيك منافع استراتژيك افغانستان را با اتحاد شوروى گره زده است ... اكنون ما به‏مرحله‏ى رسيده ايم كه بايد موقعيت خود را در تقابل ميان نيروهاى اصلى درگير جنگ مشخص نماييم :

 -       ايستادن در كنار نيروهاى  “شر و فساد”  يا پيوستن به‏صفوف ترقى‏خواهى ؟

 -       معطل كردن بچه‏هاى مردم در وادى شعارهاى خالى و واهى خيانت است ...

 طرح يك چنين موضوع در آن‏زمان يك تابوى بزرگ بود ، قواى شوروى هنوز در كشور مستقر بود و آن جنگ منحوس ، ظاهر عوام‏فريبانه و مقدسى داشت. افزون براين ، طبق دسپلين انقلابى ، افشاندن هرنوع بذر يأس در جوف يك جمع جوان و انقلابى ، جرمى نابخشودنى است. لذا هرسه نفر از حرف‏هاى من شوكه شدند. گفته‏هاى مرا هيچ باور نمى‏كردند ! نمى‏دانستند چه بگويند. در روزهاى بعد كم‏كم به‏ذهن‏شان جاگرفت كه من جداً همان‏طورى مى‏انديشم. آن‏گاه مرا به‏خستگى متهم كردند. از من خواستند كه چنين حرف‏ها را به‏ديگر اعضا و هسته‏ها تسرى ندهم. روابط خود را با من كاهش دادند ، مرا در حصر اطلاعاتى قراردادند و برايم استراحت مطلق تجويز نمودند !

  با اين وجود ، به‏لحاظ عاطفى ما نمى‏توانستيم از يك‏ديگر جدا زندگى كنيم. كوه‏نوردى ، فوتبال ، شب‏نشينى و شطرنج مان كماكان برقرار بود. فقط از كارهاى تشكيلاتى خبرى نبود. در اين موقع بامن مانند يك مريض رفتار مى‏كردند ! از نگاهاى مشكوك‏شان مى‏توانستم بفهمم كه گويا خيال مى‏كنند: من دچار يك مرض سخت روحى ، يا عصبى شده باشم ، كه فعلاً دوران نقاهت را طى مى‏كنم ! به‏زودى خوب مى‏شوم و دوباره به‏جمع آن‏ها خواهم پيوست ! امّا ، مسأله جدى‏تر از حد تصور آن‏ها بود: “من به‏صحت و اصالت راه خود شك كرده بودم.”

 در اين موقع آن‏ها در بين خود به‏دو بخش نامرئى تقسيم شده بودند:

 1    -    افتخارى سرخ كه در عمق دل با نيمى گفته‏هاى من  ]يأس از رشد جنبش ملى[  موافق بود و دچار افسردگى و سردرگمى  ؛  امّا ، مطابق باجو هرجلسه بلى  بلى مى‏كرد !

 2    -    موسوى و اسماعيل همراه با گروهاى زيرنظرشان  بودند كه باهمان حرارت سابق به‏كار ادامه مى‏دادند. از ديد آن‏ها  جنگ هم چنان يك جنگ مقدس و  رهايى‏بخش بود كه در جهت آرمان‏هاى بزرگ ملى سير مى‏كرد !

  اسماعيل برحسب تخصص خود مأموريت يافته بود تا مرا زير نظر داشته باشد. او كما فى‏السابق به‏خانه‏ى من مى‏آمد ، همان اعتماد سابق برقرار بود. من مى‏دانستم كه هربار براى موسوى گزارش مى‏برد ، در عين‏حال هيچ چيز را از او پنهان نمى‏كردم. حتى اسناد و مدارك كتبى را. درب گاوصندوق شخصى من همواره به‏روى او باز بود. او براى من مانند يك فرزند محسوب مى‏شد ، در خانه‏ى من بزرگ شده بود  ؛  ولى در كمال ناباورى ، طى يك اقدام غير قابل انتظار (به‏حساب خودشان دورانديشانه)  مقدارى اسناد كتبى مرا به‏سرقت برد ! چيزهاى كه به‏دردشان هم نمى‏خورد ، گو اين‏كه اگر از خودم مى‏خواستند ، در اختيارشان مى‏گذاشتم .

 از اين پس ديگر از درون جمع خودمان خبر ندارم كه چه شد. ارتباطم با اعضاى هسته‏هاى تهران قطع شد ، موسوى به‏داخل رفت ، افتخارى سرخ براى مدت يكى دو سال در  قم و تهران تلو تلو خورد ، او هم در سال  1366 به‏داخل رفت ، در نتيجه همه‏ى كارهاى ايران تنها به‏دوش اسماعيل و دكتر مظفرى افتاد. در همين حول و حوش مشكلى براى مظفرى پيش آمد كه در مشهد زندانى شد ، پس از آزادى از زندان ، او هم به‏داخل رفته و به‏موسوى سفيد ملحق شد. تمام كارها يك‏جا به‏گردن اسماعيل افتاد. اسماعيل نيز گرفتار مريضى و فوت پدر شد ، بعداً مجبور شد براى تأمين معيشت خانواده‏ى پدرى به‏كارگرى روى آورد .

 شايد ارزش يادآورى داشته باشد كه مانند هرمرغ زيرك ، اسماعيل نيز دچار خبط گرديده و چندين بار به‏دام افتاد: از جمله يك بار در دوران كار مشترك به‏دست پليس افتاد ، بارديگر در تابستان سال  1369  منزلش در  قم مورد بازرسى قرار گرفت .

 اگر اين‏كار پنج سال قبل از آن واقع شده بود ، به‏اين معنى بود كه مركزيت و قلب جمع ما هدف قرار گرفته بود  ؛  امّا ، در آن موقعيت اهمّيت حياتى نداشت. مطمئناً چيز مهمى در آن‏جا نگهدارى نمى‏شد ، فقط وسايل شخصى و كتاب‏هاى موسوى سفيد ، مقدارى دست نوشته‏هاى سابق ، جزوات كهنه‏ى درون گروهى ، يادداشت‏هاى شخصى ... در آن موقع همه‏ى كارها و اشخاص جمع سابق به‏داخل منتقل شده بودند ، حتى مى‏توان گفت برسر اقتدار بودند. اسماعيل تنها بازمانده و وارث جمع در ايران محسوب مى‏شد ، كه او هم در آن موقع در پاكستان بود .

 تلاشى منزل اسماعيل بسيار صدا كرد و پس‏لرزه‏هاى داشت. دانش با من تماس گرفت و خواستار ملاقات شد ، ضمن گفت و گو متوجه شدم كه خيلى نگران است ، به‏تازگى در يك مركز مهم جاى پا گشوده بود. به‏او اطمينان دادم كه خبر مهمى نيست. هيچ بادى دامن دانش را نگرفت

 اسماعيل در آن موقع به‏نحو ترحم‏انگيز فقير و ذليل شده بود ، از نظر اقتصادى در تنگناى شديد به‏سر مى‏برد. از آن‏جا كه انسانى با غيرت بود ، ناچار به‏كارگرى روى آورده بود. به‏رغم دشوارى‏هاى موجود ، مشعل اميد كماكان در وجودش فروزان بود و دنبال افق تازه مى‏گشت ، شايد به‏همين خاطر پاكستان رفته بود .

  آن اتفاق بد ، برگشت او را ناممكن كرد. از قضاء ، وضع اسماعيل در پاكستان خوب گرفت. به‏قرار اطلاع ، در كارهاى خريد و فروش زمين و مسكن وارد شده و بيزنس‏من قهار گرديد. در همان جا ازدواج كرد. به‏عضويت گروه هنرى داوود سرخوش درآمد ، به‏اتفاق او سفرهاى به‏گوشه -  كنار افغانستان نمود. خود را به‏موسوى سفيد در دايكندى رسانيد و ديدارى تازه كرد. اكنون در استراليا چكر مى‏زند .

 بدين‏ترتيب ، ريشه‏ى آن جمع از ايران كنده شد  ؛  امّا ، در داخل كشور جان تازه گرفت. موسوى سفيد ،  عبداللّه مهاجر ، شيخ ولى فاضلى با فرزندانش ، دكتر مظفرى ، مهدوى كوچك ؛ علوى كوچك ، امان‏اللّه موحدى ، مصطفى اعتمادى  و بسيار كسان ...  هريك داراى موقعيت‏هاى مهم سياسى -  نظامى و مردمى در منطقه‏ى خود شدند .

   صادقى نيلى كه به‏چشم خود هم اعتماد نمى كرد ، دربست مريد و منقاد موسوى سفيد شد .

  امّا ، من در آخرين روزهاى  سال  1365  بود كه به‏سفارت افغانستان در تهران مراجعه كردم تا براى بازگشت به‏داخل كشور  هماهنگى كنم. در آن موقع تازه دكتر نجيب  سركار آمده بود  ؛ ولى هنوز مصالحه‏ى ملى اعلام نكرده بود. با اين‏كه گروهاى جهادى موجوده ، از دولت خلقى‏ها هم آلوده‏تر بودند. من خود را در دو راهى انتخاب ميان بد و بدتر يافتم. معهذا پيوستن به‏دولت از لحاظ روانى و عاطفى برايم  جام شوكران بود  ؛  خوب به‏خاطر دارم : از لحظه‏ى كه از منزلم حركت كردم ، تا لحظه‏ى كه داخل سفارت كشورم شدم ، احساس مى‏كردم كه گويا دارم “گوشت خوك مى‏خورم !” سفارت به‏نحوى دلگير خلوت بود. دو ، سه نفر مراجعه كننده داشت. درحالى كه در آن موقع بيش از دو ميليون مهاجر افغانستانى در ايران به‏سر مى‏بردند و گرفتار مشكلاتى عديده بودند  ؛  لكن براى رفع مشكلات شان نه به‏سفارت ، كه به‏دفاتر گروها مراجعه مى‏نمودند .

 اكنون كه فكرش را مى‏كنم ، در افغانستان فاصله ميان دولت و ملت چقدر زياد بوده است. در صورتى كه من قانونى‏ترين  و منطقى‏ترين راه را مى‏رفتم : شهروند  هركشورى در خارج ، هنگام بروز  مشكلات به‏سفارت دولت متبوع خود مراجعه مى‏كند  ؛  ولى اين كار در آن زمان براى ما يك تابو بود. سفير افغانستان در تهران كسى به‏نام “عبدالكبير رنجبر” بود. خواستار ملاقات با او شدم ، پس از سؤال و جواب و رفت و برگشت چندى يكى از پادوها ، بالاخره اجازه دادند نزد رنجبر بروم. طى گفت و گوى كوتاه و صريح گفتم : قصد دارم به‏وطن برگشته و حتى حاضرم در لباس يك سرباز ساده به‏كشورم خدمت نمايم .

 -     احساس كردم او انتظار  شنيدن مطلب مهم‏ترى  داشته است. لذا عكس‏العملى سرد و نا اميدكننده بروز داد. مرا به‏دبير اول سفارت كه شخصى به‏نام محمد زمان كاوشگر بود محول كرد. كاوشگر آدمى چالاك و زبان‏باز بود. دروغ‏هاى آشكارى به‏زبان مى‏آورد ، شايد آن را براى خود “هنر ديپلماتيك” مى‏دانست. اين كلمه را زياد به‏زبان مى‏آورد .

 برحسب تصادف ، روزى كه من با زمان كاوشگر ملاقات داشتم ، شبى قبل از آن ، تلويزيون سراسرى ايران اعترافات سيّد مهدى هاشمى در زندان را پخش كرده بود. كاوشگر آن را ديده و بادقت زير ذره‏بين گذاشته بود  ؛  امّا ، من نديده بودم .

  -    تقريباً تمام وقت جلسه‏ى آن روز ما پيرامون سيّد مهدى هاشمى گذشت. ما خيلى صميمانه باهم گپ زديم. سخن رفت روى اين موضوع كه آيا اخذ چنين اعترافات از يك چنين آدمى مهم و سرسخت كه قبل از انقلاب هم زندان ديده است ، طبيعى و با اختيار خودش بوده ، يا به‏وسيله‏ى خورانيدن داروهاى تضعيف اراده ، يا با استفاده از روش‏هاى ميكانيكى زور و شكنجه و امثال آن حاصل شده است ؟

  من كه مهدى  هاشمى را مى‏شناختم ، از اين خبر شگفت‏زده شده و چندين بار از كاوشگر پرسيدم : “تو مطمئن هستى كه آن شخص همان سيّد مهدى هاشمى معروف بوده و مهدى نام ، يا هاشمى نام ديگرى نبوده است ؟” او هربار پاسخ قطعى و يقينى داد و در آخر بالحنى تند گفت:

  “مگر ما در اين‏جا شتر مى‏چرانيم ؟!”

 -       گفتم: فكر نمى‏كردم سيد مهدى هاشمى اين‏گونه اعترافات مفتضحانه كند. در ادامه از دهنم پريد كه در دوران استالين نيز چنين اعترافاتى از مقامات بلند پايه‏ى حزبى و دولتى گرفته مى‏شده است. كاوشگر با نگاهى خيره منتظر ماند تا سخنانم تمام شود و هيچ چيز نگفت ، من هم متوجه شدم كه در كجا هستم !

  كاوشگر گفت : صحنه‏آرايى اعترافات  هاشمى غير طبيعى بود. او اظهار نمود :

  “فيلم اعترافاتى كه ديشب از تلوزيون جمهورى اسلامى ايران پخش شد ، فاقد تسلسل زمانى متصل بود. در واقع از چند قطعه فيلم شامل زمان‏هاى مختلف تهيه شده بود ، يعنى كه “فيلم سازى” شده بود ، زيرا در يك صحنه ، گيلاسى پر از آب روى ميز مهدى  هاشمى قرار داشت ، كه چند لحظه بعد همان گيلاس خالى شده بود. درحالى كه لحظه‏ى شرب آب در فيلم نيامده بود. همچنين مهدى هاشمى از روى شات فاكت (يادداشت موضوعى) توضيح مى‏داد ، در فرازها و بندهاى مختلف اعترافات ، تُن صدا هم تغيير مى‏كرد و فضاى اطراف محسوس نبود.”

  كاوشگر از من پرسيد : “به‏نظر شما سيد مهدى هاشمى اعدام خواهد شد ؟”

 =      من قاطعانه پاسخ دادم : خير ! و دليل آوردم كه منطقاً تصور مى‏شود او با ارايه‏ى اين اعترافات ، جان خود را خريده باشد  ؛  امّا ، به‏زودى معلوم شد من اشتباه كرده بودم.

 سخن رفت روى اثرات حذف سيد مهدى هاشمى روى جنگ  افغانستان .

 -      گفتم : اين جريان اثرى مشهود روى جنگ افغانستان نخواهد داشت ، سياست كنونى ايران در افغانستان كه همان عقيم‏سازى نيروها است ، كماكان ادامه خواهد يافت  و گفتم: در بعد نظامى ، سرنخ حوادث افغانستان در دست ايران نيست  در اين مورد ايران دنباله‏رو پاكستان است

  طى چند جلسه متوجه شدم كه كاوشگر نمى‏خواهد به‏اين زودى‏ها به‏من نامه‏ى عودت به‏وطن دهد ، او چنين بهانه مى‏كرد كه راه زمينى نا امن است ، شخصاً تلاش خواهد كرد تا براى من ويزاى ترانزيتى دهلى -  كابل را به‏دست بياورد ، لذا عدم پيش‏رفت كار را به‏گردن سفارت هندوستان  در تهران مى‏انداخت. در آن  زمان براى مدتى اين راه باز شد ، تعداد زيادى از مهاجرين  با هماهنگى  سفارت افغانستان  ويزاى “هندوستان”  به‏دست آورده و در دهلى پياده مى‏شدند ، از آن‏جا راه خود را كج كرده ، به‏سوى غرب رفتند.  هنگامى كه دولتين افغانستان و هندوستان  متوجه اين موضوع شدند ، اين توافق را برهم زدند .

  كاوشگر براى  رضايت خاطر من گفت : “راه ترانزيتى تهران -  مسكو -  كابل را نيز تحت مطالعه دارد  ؛  لكن اين مسير بسيار دور و پرخرج است.” او هم‏چنين گفت: دولت افغانستان در نظر  دارد باهماهنگى  سازمان  ملل متحد و باهمكارى  متحدين خود پروازهاى  “چارتر”  بين تهران -  كابل داير نمايد  تا كار انتقال  مهاجرين را  به‏انجام  رسانند.  معلوم  بود كه  همه‏اش  دروغ مى‏گفت.  ارتباطم را با او  قطع كردم .

برچسب‌ها: بخش دهم, ترديدها و چرخش‏ها

 دو نيمه‏ى  سيب            

                              در پايان اين بخش مى‏خواهم يادآورى نمايم كه پديده‏ى  “افغانى” در ايران مفهوم ناشناخته نيست  ؛  دو ملت و دو كشور همجوار داراى تاريخ و فرهنگ مشترك ، دين و مذهب مشترك و منافع مشترك مى‏باشند. مرز ميان دو كشور ايران و افغانستان در قرن اخير (به‏تناوب) علامت (پلر) گذارى شده است. گو اين‏كه در يك يا چند نقطه تا هنوز نهايى نشده است ؛  همه مى‏دانند كه تا حدود دو و نيم قرن قبل از اين سرزمين‏هاى كه قلمرو افغانستان و ايران كنونى را تشكيل مى‏دهند }به‏اضافه‏ى قسمت‏هاى وسيعى از آسياى ميانه {داراى مركزيت واحد بودند. آن مركزيت گاه در غزنى ، گاه در بلخ ، زمانى در خوارزم ، يا در هرات ، گاه در مرو ، زمانى در اصطخر ، يا در اصفهان و حتى بغداد و شام بوده است .

 نكته‏ى بسيار مهم اين‏كه : برابر با زمزمه‏هاى كه اين روزها در رسانه‏هاى جمعى ايران جريان دارد ، اين كشور اخيراً قصد كرده است تاريخ سلاطين و شاهان را از كتب آموزشى خود حذف نمايد ، اين يك اقدامى سنجيده است  ؛  طراحان اين تيورى خيلى درست متوجه شده‏اند كه سلسله سلاطينى كه در تاريخ ايران به‏ثبت رسيده همان ساسانى ، صفارى ، سامانى ، غزنوى ، غورى ، سلجوقى ، تيمورى ، خوارزمشاهى ، مغولى ... هستند كه خاستگاهاى آن‏ها در چوكات جغرافياى كنونى ايران نيست و تاريخ ايران نمى‏تواند ادعا كند كه فلان سلطان و فلان شاه و امير ، بچه‏ى تهران ، يا يزد و اصفهان و كرمان بوده‏اند. بنابراين توصيف از آن‏ها نه تنها نمى‏تواند افتخارى براى اين كشور باشد ؛ كه احساس عكس نيز به‏دست مى‏دهد. در تاريخ چارچوب ايران كنونى دو سلسله خودنمايى مى‏كنند : يك ، ارباب شوش و تخت جمشيد (كه هردو يكى هستند) دو ، سلسله‏ى صفويه ؛ در وسط اين دو سلسله ، بريدگى بسيار طولانى  )2000 ساله)  وجود دارد .

 اوضاع در ابعاد فرهنگى نيز عين چيز است. از اين منظر ، ايرانيان نوادگان افغانان‏اند. اين هيچ تعارف و پرده‏پوشى نمى‏خواهد ، از زردشت بلخى حساب كن تا علامه طباطبايى و مرتضى مطهرى ... اگر اين‏ها را از ايران كنونى بگيريم  چه مى‏ماند؟  =   فقط  حافظ و سعدى مى‏مانند!

 تاريخ  منطقه بسيار روشن است : يك سر فصل مهم تاريخ از آن‏جا شروع مى‏شود كه در اوايل قرن يازدهم هجرى  حكومت صفوى ايران “گرگين‏خان ارمنى گرجى” را من‏حيث حاكم قندهار منصوب نمود او تعداد 24  هزار سرباز مسلح و همه از نواحى فارس و اصفهان در اختيار داشت.××× )3( مير غلام محمد غبار: “افغانستان در مسير تاريخ” طبع كانون مهاجر ، ص: 1359 .325 قم. ×××   “گرگين خان” مانند اشغالگر فاتح ، ظلم و اجحاف را براهالى بومى تشديد نمود و ماليات  مضاعف وضع كرد. افغان‏ها هيأتى به‏اصفهان فرستادند و از صفوى‏ها تقاضاى تبديل او را نمودند  ؛  تمام تقاضاها در جهت عزل و تبديل گرگين‏خان بى‏اثر ماند .

 طبق  مضمون گفته‏هاى  جواهر لعل نهرو در كتاب  “نگاهى به‏تاريخ جهان”  در آن زمان بين دو قدرت ايران صفوى  و هند رقابت فشرده بر سر اِعمال نفوذ بر " قندهار " يا به‏تعبير هندوها "گاندهارا "  وجود داشت.  هندوستان اين شهر را منتهى‏اليه  مرز شمال‏غربى خود با ايران مى‏دانست و ادعاى مالكيت  آن را داشت ، نفس همين ادعا را ايران  صفوى داشت  ؛ امّا ، قندهار در عمل نقش حايل  و پوشال را بين دو قدرت هند  و ايران ايفا مى‏نمود ... به‏گفته‏ى غبار :

 سند شماره     31   :       “گرگين براى خاموش كردن اقدامات مردم ، ميرويس خان بن شاه عالم هوتكى پيشرو قبايل غلجايى را از شهر قندهار به‏دربار اصفهان تبعيد نمود، ميرويس بعد از دقت در ترتيب اداره‏ى اصفهان و شخصيت اولياء امور ، از آن‏جا به‏مكه‏ى مكرمه سفر ، و در عودت به‏اصفهان حسين شاه صفوى را راضى به‏مراجعت خود در قندهار نمود و همين‏كه در سال 1120 وارد آن‏جا شد ساير سران ملى را دور خود جمع و در شبى گرگين را با همراهان او قتل و استقلال حكومت خويش را در قندهار اعلان نمود. دولت فارس خسرو نامى را با يك اردوى بيست هزارى به‏قندهار سوق نمود   ؛  امّا ، ميرويس او را با اردويش در سال 1123 نابود و متعاقباً قواى تقويه‏ى فارس را كه به‏قيادت رستم نام به‏قندهار سوق داده بود از بين برد.”

 “از اين بعد ميرويس فرمانرواى مستقل ولايت قندهار بوده و فقط به‏عنوان رييس ملى منطقه خودش را اداره مى‏كرد. ولى ميرويس بعد از هشت سال حكومت كه هنوز به‏توحيد ادارى كل مملكت موفق نشده بود ، فوت و برادرش مير عبداللّه جانشين او گرديد مير عبداللّه خواست با دولت صفوى از راه مفاهمه و مصالحه داخل شود ، ولى همين‏كه مردم از نقشه‏ى او دانستند ، چون بى‏اندازه بر ضد دولت فارس بودند ، نپذيرفتند و مير محمود جوان پسر ميرويس را به‏پادشاهى قبول ، و هم مير عبداللّه را به‏دست او از بين برداشتند.”

 “مير محمود جوان نقشه‏ى پدر پير و نامدار خودش را در محل تطبيق گذاشت به‏اين معنى كه پدرش قواى دشمن را از ولايت قندهار طرد ، و فرصت تأسيس يك دولت محلى آزاد را در ولايت هرات به‏دست سران ابدالى افغانستان داده ، زمينه‏ى فعاليت سياسى را بر خلاف دشمن براى سركردگان محلى سيستان تهيه نمود   ؛  امّا ، خودش كارى را كه مى‏خواست ، انجام ناداده از دنيا گذشته بود ، اينك محمود دنباله‏ى كار پدر را گرفته بعد از تهيه‏ى يك اردوى قوى در سال 1133 به‏ولايت كرمان سرازير ، و بعد از قرارداد صلح با لطف على حاكم كرمان به‏قندهار مراجعت نمود ، محمود در سال 1135 مكر را به‏بم و كرمان ريخته آن ولايت را بصورت قطع اشغال و از راه يزد به‏استقامت اصفهان پايتخت كشور ايران مارش كرد. دولت فارس در محل گلناباد به‏مدافعه‏ى نظامى پرداخته ، ولى اردوى فارس از قواى افغانى هزيمت يافته در داخل پايتخت تحصن و قلعه‏بندى اختيار كردند ، شاه محمود به‏پادشاه صفوى پيش‏نهاد كرد اگر دولت فارس استقلال دولت افغانى را در ولايات متصرفه سابقه‏ى ايران چون ولايت خراسان ، كرمان و قندهار به‏رسميت بشناسد و هم سالانه باج و خراجى به‏دربار قندهار بپردازد ، و فعلا دخترى از خاندان شاهى فارس به‏زنى پادشاه افغان بدهد ، البته دولت صفوى و كشور فارس محفوظ خواهد ماند. ولى دولت فارس از قبول اين پيش‏نهاد سرباز زد و شاه محمود مجبور شد با زور آن‏ها را به‏تسليم وادارد. اين است كه بعد از محاصره‏ى شديدى پايتخت اصفهان تسليم و حسين پادشاه صفوى به‏دست خود تاج ايران را تقديم نمود.”××× )1( گزارش محمد منتظرى از كابل ، خطاب به‏آيةاللّه خمينى  ؛  “زندگينامه‏ى شهيد محمد منتظرى” به‏قلم احمد صادقى اردستانى ، “وزارت فرهنگ و آموزش عالى” 1361 - تهران. ×××

  “غبار” در جاى ديگر  ماجرا را چنين شرح مى‏دهد: 

 سند شماره     32       :        “قشون افغانى در اصفهان سعى در بستن راه‏هاى خروج از شهر و دخول آذوقه در شهر نمود ، پس به‏تدريج قحطى آذوقه در شهر شدت مى‏نمود و هرقدر مدت محاصره به‏طول مى‏كشيد مردم شهر نااميدتر مى‏گرديدند. بالاخره در سال 1722 بعد از هشت ماه محاصره ، شاه حسين صفوى براى تسليم حاضر شد و شخصاً با بزرگان دربار در قرارگاه شاه محمود رسيد. شاه محمود در ورود اين پادشاه به‏استقبال و احترام برخاست و با او در يك مسند نشست. شاه خرد سال افغانى )25 ساله) با پادشاه سالخورده‏ى كه 30 سال سلطنت كرده بود حين مكالمه “پدر” خطاب كرد و با ادب گفت: شأن و شوكت و جاه و جلال دنيا اين چنين بى‏وفا است. خداوند به هركسى كه خواهد دهد و از كسى كه خواهد ستاند. من شما را تسلى مى‏دهم كه بدون مصلحت شما كارى نخواهم كرد. شاه حسين در جواب تاج شاهى ايران را به‏دست خود در سر شاه محمود گذاشت و تبريك گفت. شاه محمود روزى ديگر پايتخت اصفهان را با خزايين اسلحه و مسكوك تسليم گرفت و منزل و معاشى براى شاه و خاندان شاهى ايران معين كرد. بدين صورت شاه محمود براى تأمين سلطه‏ى خود در ايران ، افغانستان را ترك گفت و اصفهان را پايتخت قرار داد و ميرحسين برادر شاه محمود كه همسفر شاه بود از ايران به‏قندهار عودت داده شد تا حكومت را در دست گيرد. ميرحسين هم در قندهار در كمال آرامى به‏حكومت پرداخت”××× )2( طبرى (احتمالاً خود به‏تاسى سر مبتلا بوده) به‏سند خود كه تا ابن عباس مى‏رسد مى‏گويد:

 “چون آدم از بهشت فرود آمد ، سر برآسمان مى‏ساييد و به‏همين دليل به‏تاسى سر مبتلا گشت و اين را براى فرزندان خويش نيز به‏ارث گذاشت.”  -  سقف آسمان تا چه‏حد كوتاه بوده؟!

 (هاشم معروف حسنى: حسين صابرى ، اخبار و آثار ساختگى ، چاپ اول 1372 ، ص: 313( ×××

  بدين‏ترتيب ، انتقال قدرت به‏شيوه‏ى مسالت‏آميز و ظواهر قانونى و مرسوم آن روز انجام شد و مردم ايران با افغان‏ها من‏حيث نيروى نجات‏بخش نگريستند. بعدها نادر شاه افشار نيز متكى به‏زور بازوى همان افغان‏ها تا هندوستان پيش راند. در اين مورد محمد منتظرى چنين مى‏نگارد:

 سند شماره      33     :        “بعدها كه نادرشاه در ايران برسر كار آمد ، افغان‏ها را به‏كلى كنار نزده و برخى از نيروهاى ارتش وى را افغان‏ها تشكيل مى‏داده‏اند ... پس از كشته شدن نادرشاه ، محبوبيت نادرشاه در نزد افغان‏ها به‏حدى بوده كه خانواده و اقارب و برخى ايل و تبار افشار را به‏افغانستان مى‏برند تا از نابودى نجات دهند و اكنون هم حتى به‏نام “افشار” قبيله و محله‏ى در كابل وجود دارد.××× )3( از مجراى اين منابع هرچه به‏عمق تاريخ برگرديم ، دنيا كوچك‏تر و عمر آن كوتاه‏تر مى‏شود: بر اساس مندرجات تورات “خداوند جهان را در سال 3992 (ق.م) آفريده و آدم ابوالبشر در سال 3771 سال قبل از ميلاد خلق شده است.” بنابراين امسال )2010( برابر با 5771 از سال يهودى است كه برمبناى روز آفرينش آدم محاسبه شده است. روز خلقت آدم ، ضمن اين‏كه اول سال يهودى است ، روز جشن مذهبى نيز است . ×××”

 تقريباً همه‏ى آدم‏ها در همه جا اعتقاد دارند كه تاريخ كشور شان هرچه باشد از تاريخ بقيه‏ى كشورها درخشان‏تر است. معهذا انكار فضايل ملت‏ها امرى بغايت ناپسند است. نبايد مخاطب را كودك پنداشت ، يا اثبات خود را در نفى ديگران جست و جو كرد ، افزون براين ، ملت‏ها در هر شرايطى و با هرموقعيتى به‏روابط نيك با يكديگر نيازى مبرم دارند .

 متأسفانه در همه جا اين‏گونه انديشيده نمى‏شود. اشخاص و محافل معين در مقاطع مختلف ، خود را در حباب‏هاى بسته منزوى مى‏كنند و حقايق را مطابق با ذهنيات و چشم‏اندازهاى شخصى تحريف مى‏نمايند. چنان عملى اعتبار آن اشخاص را خدشه‏دار مى‏سازد  ؛  صحت و دقت تحريرات را با پرسش‏هاى جدى مواجه مى‏سازد .

   چنين برخورد با حقايق تاريخى ، يادآور مندرجات متون ميانى چون ناسخ‏التّواريخ ، مروج‏الذّهب ، تاريخ طبرى ، تاريخ يعقوبى و قصص‏الانبياء ... است كه به‏جهت ضعف دانش و فقدان كشفيات  علمى ، متأثر از محتويات كتب عهد عتيق ، دنيا و ما فيها را خلق‏السّاعة  و بسيار كوچك  (از سرانديب تا پى‏انديب !)  مى‏ديدند!  به‏همين نسبت ، تاريخ گذشته را بسيار كوتاه ، سقف آسمان را خيلى پايين××× )4( از ملا نصرالدّين پرسيدند: ناف دنيا كجا است ؟

 قاطعانه پاسخ: همين جا كه من ايستاده‏ام !  ×××  و پايان دنيا را خيلى نزديك مى‏ديدند××× )1( وحيد مژده” :   “روابط سياسى ايران و افغانستان در قرن بيستم”  ص: 216 /كابل 1389  ×××. ناف اين دنيا هم آن‏جاى  بود كه خود نشسته بودند ! به‏اين مى‏گوييم  “منطق ملاّ نصرالدّينى”  كه دليل و مدعى ، عين هم‏اند. ××× )1( روزنامه‏ى بامداد  1358 /12/ 17  ××× " آناتول فرانس " گفته : “امتياز انسان با حيوان ادبيات و دروغ‏پردازى است.” تاريخ‏نگارى‏ء غير علمى مانند كبك سر در برف است. افق ديد بسيار محدود دارد و خود به‏خودش نمره مى‏دهد. بدتر از همه اين‏كه مخاطب را تحميق مى‏كند .

  متأسفانه در تاريخ معاصر ايران بنا به‏دلايل (خيلى كم اهميت ، و اغلب عاطفى) افغان‏ها در ايران بسيار بد معرفى شده‏اند. تلاش‏هاى آشكار به‏عمل آمده تا از نام افغان به‏عنوان وسيله‏ى جهت فرافكنى بهره‏بردارى شود. در اين ميان سوء تفاهم‏هاى زيادى صورت گرفته و حقايق به‏نحوى تكان‏دهنده و حيرت‏آور تحريف شده است ، چنان‏كه نياز جدى به‏اصلاحات دارد .

 فى‏المثل در جوش انقلاب ايران زمستان  1357 در زمان دولت شاپور بختيار روزنامه‏هاى تهران با هدف‏هاى معين در عناوين اول خود شروع به‏سم‏پاشى عليه افغان‏ها نمودند  :

 -        روزنامه‏ى اطلاعات در شماره 19 ديماه (جدى) 1357 از زبان  شاپور بختيار نوشت :

  “دويست نفر افغانى مسلح در تهران دستگير شدند. نمى‏گذاريم افغان‏ها براى  ما انقلاب خونين و كشتار صادر كنند.”   

 -      روزنامه‏ى آهنگ سياسى در 9 ديماه  1357  از وجود شمارى از افغان‏هاى كمونيست در ايران خبرداد. همين روزنامه  در 16 جدى  تحت عنوان  “افغان‏هاى انقلابى در تهران” نوشت:

 سند شماره     34      :           “در اين روزها در خيابان شاهرضا و خيابان‏ها فرعى و مجاور دانشگاه يك عده جوان افغانى به‏چشم مى‏خورند كه كتاب‏هاى منتخب آثار لنين و ساير جزوات چاپ مسكو را به‏فروش مى‏رسانند و از قضا ديده شده است كه همين افغان‏ها در تظاهرات مردم هم شركت مى‏كنند و شعار هم مى‏دهند.”

  زمينه‏هاى اين سخنان از آن جا آمده بود كه مدتى بود پاى افغان‏ها به‏صفت كارگران مهاجر در ايران گشوده شده بود ؛  شمارى هم محصل علوم دينى يا دانشگاهى بودند. ديگر اين‏كه در افغانستان حزب كمونيست  جانبدار اتحاد شوروى قدرت را به‏دست گرفته بود ؛  رژيم سلطنتى هوادار غرب در ايران  كه با آشوب‏هاى براندازانه مواجه گرديده بود تلاش داشت تا منشأ آشوب‏ها را به‏خارج نسبت دهد. آن روزنامه‏ها با درج چنان عناوين حافظه‏ى تاريخى مردم ايران را هدف گرفته بودند كه خيال كنند افغان‏ها مانند گذشته ، قصد تسخير ايران را دارند  ؛ بناءاً دست از آشوب و انقلاب بردارند و همگى زير علم آقاى بختيار جمع شوند تا افغان‏ها ايران را نگيرند !

 اين تير به‏سنگ خورد ، بختيار فرار كرد و انقلاب در 22  دلو 1357 فاييق شد .

  اين را هم بگويم كه از پيروزى انقلاب ايران افغان‏ها بيش از ايرانى‏ها به‏وجد آمدند و هرقشر و صنفى از ظن خود بدان مى‏نگريستند. اصناف مذهبى (خاصه در داخل افغانستان) چه ضيافت‏ها و نذورات كه ترتيب ندادند ؛ اقشار روشنفكر از زاويه‏ى ديگر ، و حزب حاكم دموكراتيك خلق هم خيال مى‏كرد كه قدرت در ايران به‏زودى به‏دست حزب توده خواهد افتاد و خيالش از جبهه‏ى غربى آسوده خواهد شد ...

 از فرداى پيروزى انقلاب ايران ، افغان‏هاى مقيم اين كشور به”ضد انقلاب” متهم شدند و مورد اذيت و آزار قرار گرفتند. برخى عناوين برجسته‏ى روزنامه‏ها اين‏گونه تحرير شد:

 -       “اطلاعات”  در شماره  1357/12/1  زير عنوان  “دستگيرى افراد ضد انقلاب در شهرستان‏ها ادامه دارد”  از دستگيرى 625 نفر افغانى و انتقال آن‏ها به‏مرز خبرداد .

 -       “بورس”  در شماره  1357/12/1  : “دستگيرى افغانى‏هاى مسلح.”

 -       “جوان”  در شماره  1357/12/2  :  افغانى‏هاى مسلح عامل نا امنى .

 -       “كيهان”    1357/12/7 :  پنج افغانى در كرمان كشته شدند .

 -       “خراسان” :  1357/12/7  : دستگيرى 6 افغانى مسلح و غير مسلح .

 -       “ژرنال دو تهران”  :  1357/12/7  : تهاجم افغانى‏ها.

 -       “كيهان” 1357/12/7 : زير عنوان “صداى رگبار گلوله مردم تهران را وحشت‏زده كرد” نوشت: در جريان تيراندازى‏هاى ديشب در خيابان آيزنهاور هشت كارگر افغانى دستگير شدند.

 -        “آيندگان”  1357/12/7  : زير عنوان  “پاسداران شب ، سلام بر تفنگ” ، “مشكل افغانى‏هاى مسلح”

  -        “بورس”  1357/12/7  :  زير عنوان:  “جلو خرابكارى‏ها در صنعت نفت توسط رزمندگان گرفته شد” نوشت : تا كنون بيش از هزار نفر افغانى  مقيم اهواز براى اخراج از ايران از اهواز انتقال داده شد .

 -        “فرمان”   1357/12/10 :   “مأموريت بعض افغانى‏ها در تهران”

 اين اوضاع ادامه يافت تا به‏سناريوهاى ساختگى و سراسر كذب چون “خفاش شب” رسيد .

 “وحيد مژده”  ضمن رصد اوضاع اين دوره مى‏نويسد :

 سند شماره        35     :                       “افغان‏ها در شهرستان‏هاى ايران دستگير گرديده و گروه گروه به‏مرز انتقال مى‏يافتند. بيش‏تر اين افغان‏ها از طريق مرز هرات به‏مقامات افغانى در مرز تحويل داده مى‏شدند در اوايل ماه حو ت سال 1357 تعداد هفت هزار نفر افغان از مرز اخراج گرديدند.”××× )1( آخرين قطعات نظامى اتحاد شوروى (كه در اصطلاح نظاميان افغان به‏اردوى 40 معروف بود) در تاريخ 26 دلو 1367 (ش) برابر با 15 فبرورى 1989 (م) افغانستان را ترك كردند. تعداد مجموعى آن‏ها كه به‏يكصد و بيست هزار نفر بالغ مى‏شد ، پس از حدود نه‏سال اقامت پرخرج و پر تلفات در افغانسان ، آمارها و كارنامه‏ى ذيل را پشت سر گذاشتند:

  بيش از 15000 نفر كشته ، بيش‏تر از 40/000 نفر زخمى و معلول ، همين تعداد معتاد به‏انواع مواد مخدر ، هزاران نفر اسير و لادرك ، تحميل هفتاد ميليارد دالر )25% عوايد ناخالص ملى) بر اقتصاد بيمار شوروى .

 جراييم  :            بر اساس احصاييه‏گيرى ثارنوالى عمومى قواى مسلح شوروى در طول 9 سال اقامت در افغانستان 12/6 % پرسونل در اِعمال بدمستى و بدمعاشى ، 12/4 %   در اختلاس ، 11/9 % در دزدى ، 11/8 % در عمل تجاوز ،  8/4 % به‏اتهام قتل ، 7/3 % در تخلف از مقررات ترافيكى ، 8/4 % به‏تهام اختلاس اموال دولتى محاكمه گرديدند .

 (جنرال محمد نبى عظيمى: “اردو سياست در سه‏دهه‏ى اخير افغانستان”  صص: 370 - 369(. ×××

  كم‏تر از يك سال پس از پيروزى انقلاب ، در اواخر سال 1358 قرار شد انتخابات رياست جمهورى در ايران برگزار گردد ، يكى از كانديداها جلال‏الدّين فارسى بود كه عضو شوراى انقلاب ، عضو شوراى انقلاب فرهنگى و عضو موأسس حزب جمهورى اسلامى بود. فارسى يك انقلابى‏ء دوآتشه بود و قبل از آن به‏حيث دستيار يأسر عرفات در سازمان  فلسطينى  “الفتح” خدمت كرده بود. پس از پيروزى انقلاب در معيت عرفات به‏ايران آمده بود. انديشه‏ى  “صدور انقلاب”  (كه به‏آيت اللّه خمينى نسبت داده شد)  از اختراعات مشترك جلال الدين فارسى و محمد منتظرى بود ... فارسى داراى موقعيت عالى هم بود و در انتخابات  رياست جمهورى شانس اول محسوب مى‏شد ، كامپاين گسترده به‏نفع او انجام يافته بود  ؛ امّا ، كم‏تر از 72 ساعت مانده به‏برگزارى انتخابات ، كاشف به‏عمل آمد كه او افغان‏تبار است. اين خبر مانند بمب صدا كرد ؛  گرچه از اصل با مصرحات قانون اساسى تازه تدوين شده‏ى جمهورى اسلامى ايران منافات نداشت ، زيرا آن قانون مى‏گويد : “رييس جمهورى بايد ايرانى‏الاصل باشد” و ايرانى‏الاصل بودن را هم تعريف مى‏كند كه  “از پدر ايرانى به‏عمل آمده باشد.”  فارسى با صدور اعلاميه‏ى مدعى شد كه واجد شرايط قانونى است ... گفته شد كه اين ماده از قانون بايد به‏تفسير شوراى نگهبان قانون اساسى رسد ، شوراى نگهبان در زمينه سكوت نمود. فرصت هم بسيار كم بود و همه چيز به‏زيان فارسى پيش رفت. حال آن‏كه در سطح بين‏المللى تعداد زيادى رئساى جمهور كشورها وجوددارند كه جزء اقليت‏هاى مهاجر هستند .

  لكن اين حرف‏ها براى جلال‏الدّين فارسى  فايده نداشت. ديگر ، تير به‏مشك خورده و آب به‏زمين ريخته بود. او از دور انتخابات حذف شد و رقيبش  سيد ابوالحسن بنى‏صدر به‏كرسى رياست جمهورى ايران رسيد. بنى صدر در اجتماع انتخاباتى در اصفهان  ضمن سخنانى كه آشكارا به‏طعنه‏ى سياسى مى‏ماند گفت :  “به‏نظر من از ابتدا درست نبود كه يك حزب كسى را معرفى كند كه در ايرانى الاصل بودن او حرف است. البته به‏نظر من افغانستان جزو ايران است كه روزى آن را از ايران جدا كردند. من معتقدم كه آن‏ها نيز ايرانى هستند ...”  وى اشاره كرد كه من حمله‏ى شوروى به‏افغانستان را حمله به‏ايران مى‏دانم و شديداً آن را محكوم مى‏كنم.”

 و در ادامه افزود: “اما اين حزب بايد در شرايطى كه افغانستان از ايران جدا است ، اين فرد را به‏عنوان كانديدا معرفى نمى‏كرد.”××× )2( د) سپس سر برداشت و گفت: “اين خبر دروغ است ، زيرا خامنه‏اى يك رهبر است ، يك رهبر هيچ‏گاه موضع‏گيرى شخصى نمى‏كند ، رهبرى ملاك‏ها را تعيين مى‏كند ، امكان دارد ايشان ملاك‏هاى معين نمايد كه من در آن‏ها نگنجم  ؛  امّا ، موقعيت رهبرى ايجاب نمى‏كند كه در ملاء عام از شخصى نام ببرد و او را رد ، يا تأييد نمايد.” ×××

 اختلافات ميان حزب جمهورى اسلامى به‏رهبرى آيةاللّه بهشتى (كه بر پارلمان مسلط بود) با ابوالحسن بنى‏صدر  (در مقام رياست جمهورى) ادامه يافت ، و بنى‏صدر كه حزب و تشكيلاتى نداشت مجبور شد با تشكيل نهادى موسوم به “دفتر هماهنگى مردم با رياست جمهورى” با گروه مخالف  موسوم به‏مجاهدين خلق، عليه حزب جمهورى اسلامى و بهشتى متحد شود. والى آخر...

 حاصل سخن اين‏كه :    شوك ناشى از كشف سوابق ملى فارسى  مديران سطوح بالاى ايران را انگشت  به‏دندان نموده و به‏اين فكر واداشت  كه:

    “... اوه هو ...!    افغانى را ببين  ! تا كجاها رفته ؟!”

 و اين به‏صورت يك رويه‏ى عرفى درآمد كه هرگاه مى‏خواستند هريك از شخصيت‏هاى نظام را تنقيص كنند ، فوراً شايع مى‏شد : “او افغانى است !”

  متأسفانه اين در شرايطى بود كه جنگ فراگير در افغانستان شروع شده بود و امواج جديدى از مهاجرت افغان‏ها به‏ايران و پاكستان روز به‏روز وسعت مى‏يافت  و شرايط را براى هردو جانب، به‏ويژه براى مهاجرين پيچيده‏تر مى‏نمود .

 شرايط همچنان ادامه يافت و ذهنيت‏ها به‏حدى تحت تأثير قرار گرفت كه يكى از نمايندگان مجلس شوراى اسلامى ايران به‏نام " شهركى " در جلسه‏ى رسمى مورخ 1368 /9 /12 كه مستقيماً از راديو نيز پخش مى‏شد گفت : “هشتاد در صد آوارگان افغانى كه در ايران هستند جنايتكاراند!”

 احمد ناطق نورى ، ديگر وكيل مجلس ازاين هم جلوتر رفت و با اشاره به‏آمار تخمينى حضور افغان‏ها در ايران گفت: “اگر دو ميليون افغانى مجاهد بود لنين‏گراد و آمريكا را تسخير مى‏كردند”

 وى علاوه نمود:  “اگر بيست در صد افغان‏ها مجاهد بودند ، ما در كنار شان به صورت بسيجى مى‏جنگيديم ...”

 در غايت مراتب  ؛  گرچه دولت ايران به‏دليل فقدان روابط حسنه با منابع و ممالك كمك دهنده‏ى غربى ، نمى‏توانست حقوق واقعى پناهندگان را (حتى در حد پاكستان) استيفاء نمايد ، به‏همين سبب اغلب مجبور مى‏شد اجازه دهد مهاجر افغانى در ايران با دهن خود بچرد  ؛  امّا ، همين حالت هم هزينه‏هاى اضافى بركشور ميزبان تحميل مى‏نمود و هم حق قانونى پناهندگان مطابق با كنوانسيون  هلسنكى و عهدنامه‏هاى تكميلى ژنو مبنى بر حق اقامت ، تحصيل ، درمان ، كار ، بيمه، تابعيت ، مسافرت و ساير شئون زندگى را ضايع مى‏كرد .

 وجود روابط مخاصمه‏آميز بين ايران و ايالات متحده آمريكا و قطع روابط اين كشور با انگليس (در آن زمان) و به‏همين ترتيب وجود التهابات دايمى و نوسات شديد در روابط ايران با مجموعه‏ى كشورهاى غربى ، مهاجرين افغانى مقيم ايران را از بخش اعظم حمايت‏هاى ممالك ثروت‏مند غربى محروم كرد كه موضوع اسكان مجدد ، يكى از آن‏ها است. هم اكنون در ايالات متحده آمريكا ، اين  مهد آزادى  و  سرزمين فرصت‏هاى برابر ، حدود نيم ميليون مهاجر افغانستانى زندگى مى‏كنند. همه‏ى آن‏ها از بين مهاجران افغانى مستقر در كشورهاى غير از ايران پذيرش شده‏اند. هريك از آن‏ها امروزه با پاسپورت آمريكايى ، مدارك تحصيلى بالا ، سلامت جسمى و روانى و جامه‏دان‏هاى پر از دالر به‏اين‏سو و آن‏سو مسافرت مى‏كنند و در هرجاى دنيا با هر مشكلى مواجه شوند ، قدرتى مانند آمريكا پشت سر شان ايستاده است .

  نظير همين حكم را كمابيش آن‏هاى دارند كه در كشورهاى عضو اتحاديه‏ى اروپا ، يا استراليا زندگى مى‏كنند. هريك از آن‏ها چندين خانواده را در افغانستان ساپرت مى‏كنند .

 ولى مهاجران افغان در ايران چه وضعى دارند ؟!

 قضاوت تاريخ            :                                                افغان‏ها دير مى‏فهمند ، اما محكم و عميق ؛ در كار خود جدى هستند ، وقتى به‏مطلبى رسيدند با آن شوخى نمى‏كنند. “وحيد مژده” در مقدمه‏ى كتاب  “روابط سياسى ايران و افغانستان در قرن بيستم”  چنين مى‏نگارد :

 سند شماره       36        :                                 “تاريخ هر عصر نامه‏ى اعمال مردمانى است كه در آن عصر مى‏زيسته‏اند. اين كتاب هم مى‏تواند (اعمال‏نامه‏ى ديپلوماتيك) دست اندركاران جمهورى اسلامى ايران در مورد افغانستان بعد از پيروزى انقلاب اسلامى باشد. هرچند در مواردى جمهورى اسلامى ايران به‏دليل جنگ با عراق به‏محدوديت‏ها و مجبوريت‏هاى مواجه گرديد و مجبور شد تا جنگ در مناطق مركزى افغانستان را خاموش سازد، اما عملكردهاى آنان خالى از اشتباه و حتى اشتباهات فاحش نبود. سال‏ها سياست اين كشور براى گرفتن امتياز به‏نفع شيعيان افغانستان، مسيرهاى را در نورديد كه به‏خونريزى‏هاى زيادى منجر گرديد و سرانجام نيز با به‏قدرت رسيدن طالبان به‏شكست كامل مواجه شد. از آن به‏بعد ايران مجبور به‏حمايت از دولت استاد ربانى گرديد، در حالى كه خود در تضعيف و شكست همين دولت در برابر طالبان نقش عمده داشت. اگر واقعه‏ى يازدهم سپتامبر پاى آمريكا را به‏افغانستان باز نمى‏كرد، امتيازاتى كه امروز شيعيان افغانستان از آن برخورداراند در يك قرن ديگر هم قابل تحقق نبود. به‏همين دليل شعارهاى ضد آمريكايى در ميان شيعيان در افغانستان و عراق رنگ باخته است. جالب است كه امروز كسانى در ضديت  با آمريكا در اين منطقه قرار دارند كه روزگارى ايران آن‏ها را به‏همدستى با آمريكا متهم مى‏كرد.”

برچسب‌ها: ما وهمسایه ی غربی, دو نيمه‏ى سيب, اشرف و محمود در اصفهان و انقراض سلسله ی صفویه

 هاشمى چه مى‏خواست ؟

  سيّد مهدى  هاشمى مسلّماً يك فرد متعصب مذهبى نبود كه براساس تكاليف و عواطف مذهبى عمل نمايد. هم‏چنين يك متفكر دنيا ديده ، با وسعت نظر در حد محمد منتظرى هم نبود كه داراى هدف‏هاى بزرگ سياسى با خصلت انترناسيونال باشد. از طرفى هم ، با اين‏كه هاشمى مورد اعتماد عميق  شيخ محمد منتظرى بوده و از ابتدا توسط او به‏سمت  مسئوليت واحد نهضت‏ها منصوب شده بود  ؛  امّا ، عملاً از خط مشى‏ء محمد منتظرى تخطى نمود. منتظرى مبتنى بر تجارب ارزشمندى كه در كوران عمل اندوخته بود ، سراغ نيروهاى روشن و ديگرانديش را مى‏گرفت  ؛  درحالى كه هاشمى عناصر تاريك و كورمغز را تقويت مى‏نمود .

   هاشمى داراى سطح سواد متوسط ، توأم با هوشى بالا و روحيه‏ى تفرعن بود  (به گمانم) اصلاً از ايران خارج نشده بود. قطعاً تصويرى روشن از جامعه‏ى افغانى هم نداشت ، افغان‏ها را در ايران ديده بود و با تيزهوشى مخصوص به‏خود آن‏ها را شناخته بود. البته افغان‏ها در سعايت از يكديگر چنان گوى سبقت مى‏ربودند كه هركدام به‏منبع غنى جهت شناخت از خود مبدل شده بودند. ضمن اين‏كه شناختن جامعه‏ى بسيط افغانى ، كار مشكلى هم نيست  ؛  چون افغان‏ها اصلاً متوجه حال خود نيستند و نمى‏دانند چگونه ضعف‏ها و عيوب خود را بپوشانند .

 پرسش بزرگ و بى‏پاسخ  اين است كه هاشمى از افغانستان نحيف و مفلوك چه‏مى‏خواست؟

 -      آيا او ،  براى  آينده و تثبيت  مرجعيت آقاى منتظرى كار مى‏كرد ؟

 -      آيا او ، به‏روس‏ها  تعهد سپرده بود تا نيروهاى  مجاهد افغانى را  ايزوله نمايد؟

 -      آيا او ،  انتقام  حمله‏ى  اشرف  و محمود افغان را  مى‏گرفت ؟

 -      آيا او ،  با خون افغان‏ها تجارت مى‏كرد ؟

 -      آيا او ،  اصلاً  ساديسم  داشت ؟

 -      و بسيار پرسش‏هاى ديگر ...

 =      مسلماً هاشمى مى‏دانست كه افغانستان موجود ارزشى ندارد  ؛  امّا ، داراى تاريخ روشن ، غنى و افتخارآميز مى‏باشد. از طرف ديگر به‏دليل وجود قواى اتحاد شوروى در آن‏جا و بالمقابل ، حساسيت مشترك جهان غرب و اسلام ، به‏اضافه‏ى جريان جنگ سرد ، به‏نقطه‏ى داغ جهان مبدل شده ، محل توجه محافل جهانى است و در آن‏جا بازى‏هاى بزرگ جريان دارد. در آن موقع نام اين كشور در صدر جدول بورس بازى‏هاى بزرگ سياست بين‏المللى قرار داشت. هاشمى دانسته بود كه مى‏توان روى آن معامله كرد ، چانه زد ، شريك قرار گرفت و به‏لاوى‏گرى پرداخت:

 سند شماره     18     :        “... در رابطه با افغانستان هم ليبى صراحتاً اعلام كرد كه ما به‏رغم اين‏كه روس‏ها در افغانستان در مقابل اين گروها مى‏جنگند ، ولى ما براى حضور در آينده‏ى انقلاب اسلامى در افغانستان مى‏خواهيم با يك كانال مطمئن مرتبط باشيم ، لذا ما سازمان نصر را با ليبى مرتبط كرديم.××× )3( ريچارد نيكسون (سرور اسبق آمريكا)  “جنگ حقيقى” محمد جعفر ثقةالاسلامى . ×××”

 سند شماره     19     :        “يكى از ديپلمات‏هاى خارجى گفت: شما اگر بخواهيد در صحنه‏ى داخلى باز مطرح شويد ، بايد نخست در صحنه‏ى بين‏المللى مطرح گرديد و ما قدرت داريم زمينه‏ى آن را فراهم سازيم. ما همه گونه امكانات مالى و نظامى براى راه انداختن دوباره‏ى واحد نهضت‏ها در سطح منطقه ، حاضريم در اختيارتان بگذاريم تا كار را شروع كنيد.××× )1( افغانستان در مسير تاريخ/ طبع كانون مهاجر/ 1359/ قم/ ص:130. ×××”

   واضح است كه شما در هيچ جاى دنيا ، پشت هيچ ميزى نمى‏توانيد بنشينيد ، مگر اين‏كه چيزى در كيسه داشته باشيد. برهمين اساس بايد گفت : افغانستان كنونى براى ساكنان فعلى خود نه تنها كشور خوبى نيست ، كه داغ دل هم هست  ؛  معهذا همين سرزمين ، در تاريخ طولانى قاره‏ى كهن همواره نقش برجسته و تعيين كننده ايفاء كرده است. در آن‏جا تمدن‏هاى بزرگ ظهور و افول كرده‏اند. ميزان  قضاوت درباره‏ى اين سرزمين نبايد وضعيت فعلى آن باشد .

  نقل است كه اسكندر كبير هنگامى كه اين سرزمين را فتح نمود ، از اثر خستگى بر صخره سنگى تكيه زد و اُف كشيد و گفت: “مثل اين‏كه دنيا را گرفته‏ام.××× )2( حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى: “رنجنامه” سند شماره 8 ، ص: 18.  ×××”

  درباره‏ى اهمّيت و نقش تاريخى اين سرزمين اظهارات زيادى از سوى بزرگان به ثبت رسيده كه در هفتادمن كاغذ مسطور است. و سهم آن در تمدن كهن بشرى ، از آفتاب روشن‏تر مى‏باشد. تمدن‏هاى قديم در سواحل رودهاى بزرگ شكل مى‏گرفته. اين همان چيزى است كه اين سرزمين داشته و دارد. تعجبى ندارد كه حوزه‏ى پهناور "رودآمو" همچون مناطق تحت قلمرو رودهاى برزگ " سِند " ، " گَنگ " ، " يانگ تسه " ، " فرات " ، " نيل " ، " دنِپر" ، " راين "... يكى از كانون‏هاى مهم تمدن باستانى است. بدين‏ترتيب ، سرزمين ما به‏دليل برخوردارى از رودهاى بزرگ ، روزگارى مهد تمدن‏هاى درخشان بوده است. مردان و زنان بزرگ از اين‏جا برخاسته و هركدام به‏نوبه‏ى خود ، مشعل‏دار علم و حكمت و معارف بشرى در پهنه‏ى گيتى بوده‏اند .

  از آموزه‏هاى نرم و لطيفِ انسان مدارانه ، و لبريز از عرفان و حكمت “زردشت بلخى” گرفته تا خِردگرايى حكيم سنايى و خرده‏كارى‏هاى ابن سينا در حكمت و فلسفه ، و جامعيت و انسان‏دوستى مولوى ... تماماً هداياى بى‏مانندى است كه انسان اين سرزمين به‏هم‏نوع خود در پهنه‏ى گيتى ، به‏درازناى تاريخ و فرهنگ بشرى پيش‏كش نموده است. به‏طورى كه امروزه نه تنها نام هريك از آن‏ها زينت‏بخش  سردرب بسيارى از موأسسه‏هاى علمى - پژوهشى در كشورهاى مختلف جهان است ، كه برسر تصاحب نام آن‏ها دعوى است  ؛  چنان‏كه مولوى جلال‏الدّين محمد بلخى را ترك‏ها از خود ، ازبك‏ها از خود ، عرب‏ها از خود و ايرانى‏ها از خود مى‏پندارند. (عايدات اسعارى كشور تركيه از نام مولوى ، چيزى از نفت عربستان كم‏تر است.)  همچنين ابوعلى سينا را ازبك‏ها مال خود و ايرانى‏ها مال خود مى‏دانند.  هكذا حجت اثنى‏عشر حكيم ناصر خسرو العلوى الموسوى ، ابوريحان بيرونى ، ابو نصر فارابى ، امير خسرو بلخى ، عبدالقادر بيدل بلخى ثم‏الدّهلوى  ...  جديداً تاجيك‏ها هم كه تازه سر از تخم درآورده‏اند ، از دنده‏ى چپ برخواسته و با عطشى كه دارند عنقريب ادعا خواهند كرد كه  “همه‏ى آن‏ها تاجيك بوده‏اند!”

 -         ولى خود افغان‏ها در اين وسط غايب ز ميانه‏اند !  عجب ملتى ! عجب دولتى !

 در طرف ديگر ، سرداران ، فاتحان و امپراطورانى از اين سرزمين برخاستند كه هريك در دوران خود سراسر منطقه را زير كلك خويش داشتند  ؛ از امپراطورى كوشانيان گرفته تا سامانيان، طاهريان ، غزنويان ... غوريان و سلجوقيان ... و مديريت و درايت برمكيان ... هركدام يك نمونه‏ى مثال زدنى است.  به‏ياد آور آن روزگارى را كه سلطان "علاءالدّين حسين جهانسوز " سرمست از باده‏ى قدرت و پيروزى ، با تكان دادن دست در هوا ، نعره مى‏كشيد و رجز مى‏خواند:

 جهان داند كه سلطان جهانم

 چراغ دوده‏ى عباسيانم

 علاءالدّين حسين ابن حسينم

كه باقى باد ملك جاودانم

 چو بر گلگونه‏ى دولت نشينم

يكى باشد زمين و آسمانم

 امل مصرع‏زن گرد سپاهم

اجل بازيگر نوك سنانم

  همه عالم بگيرم چون سكندر

به هرملكى شهى ديگرنشانم××× )1( عبدالعلى مزارى ، مصاحبه با مجله‏ى  “حبل‏اللّه”  ××× اين سرزمين در قديم‏الايام محل توجه بازرگانان ، صنعت‏گران و ساير اصحاب حرفه و فن بوده است. با استناد به‏وجود تيره‏هاى قومى ساكن در اين كشور ، مى‏توان گفت: در گذشته ، بهشت مهاجران بوده است. گروهاى آدمى از ديگر مناطق  آرزو داشتند در اين سرزمين رحل اقامت افكنده و از مواهب زندگى برخوردار شوند ... آب فراوان ، خاك مرغوب  و آفتاب  تابان  از داشته‏هاى ازلى اين سرزمين بوده و است .

 مجموع اين فاكتورها هرگز نمى‏توانست از چشم يك سياست‏مدار تيزبين و هوشمندى چون سيّد مهدى هاشمى دور بيافتد. البته مورد افغانستان بخشى از كار اصلى هاشمى را تشكيل مى‏داد. او براى كشورهاى ديگر نيز برنامه داشت. (مسئول واحد نهضت‏ها بود)

 هاشمى داراى  هدف‏هاى بلند پروازانه در داخل ايران بود. او  به‏اتفاق برادرش (هادى هاشمى)  همه‏كاره‏ى دفتر آيةاللّه منتظرى ، مرد شماره 2 ايران بود. كسى كه قرار بود جانشين آيةاللّه خمينى بشود.  به‏همين قرار حجم بزرگى از كار او را رسيدگى به‏مسايل خود ايران تشكيل مى‏داد.  بررسى عزل  و نصب‏ها در داخل ايران بخش  ديگرى از كارش بود.  او هميشه ،  يا در حال مذاكره  با افراد و هيأت‏ها بود ، يا در حال گفتگو از طريق تلفن. بعدها  در اعترافاتش گفت: “با اين‏كه من عضو فرماندهى سپاه بودم ؛  ولى ، اغلب با تشخيص خود و بدون همآهنگى با فرماندهى كل عمل مى‏كردم.”

  در سال  1362  واحد نهضت‏هاى سپاه پاسداران تعويض نام و تغيير ماهيت داد.  قسمت مربوط به‏افغانستان تحت نام “قرارگاه انصار” به‏فعاليت خود ادامه داد. بدين‏ترتيب ،  سيد مهدى هاشمى به‏حاشيه‏ى قدرت رانده شد  ؛ ولى بازهم در مورد افغانستان كماكان فعال مايشاء بود .

 از اين پس چهار نهاد ايرانى به‏طور ناهماهنگ  روى افغانستان كار مى‏كردند :

 1   -    وزارت داخله ، در رابطه با اداره‏ى مهاجرين و دفاتر سازمان‏هاى افغانى .

 2   -    وزارت خارجه ، كه كارى چندان مشهودى نداشت  ؛  ولى با تشكيل ستادى موسوم به”ستاد پشتيبانى انقلاب اسلامى افغانستان” كه گاه تحت عنوان  “ستاد پشتيبانى امور افغانى‏هاى مقيم ايران”  نيز اطلاعيه مى‏داد ، گروهاى شيعى افغانى را با خود مرتبط كرده و بيش‏تر به‏طرف  سازمان نصر و آقاى مزارى غش مى‏كرد .

 3   -    سپاه پاسداران  كه عاشق خَد و خال آقاى اكبرى بود. با تشكيل قرارگاه انصار همان پروژه‏ى آقاى هاشمى مبنى بر جاگزينى گروه “پاسداران جهاد اسلامى”  با شوراى اتفاق را قوياً دنبال مى‏نمود. بعداً  “سپاه محمد را تشكيل داد.”  در اين موقع  هاشمى از سپاه رفته بود  ؛  ولى خط او كماكان كار مى‏كرد.  بعد از تضعيف فوق‏العاده‏ى  شوراى اتفاق و زمانى كه جز يك نام ميان‏تهى از شورى باقى نمانده بود ، تضاد اصلى گروه “پاسداران جهاد” با سازمان نصر بروز كرد.  وضع چنان شد كه همان ذهنيتى كه قبلاً در شوراى اتفاق عليه سازمان نصر وجود داشت ، اين‏بار از طريق پاسداران جهاد تعقيب شد. اين تعجبى نداشت  ؛  چون اعضاى پاسداران جهاد همان اعضاى شوراى قبلى بودند. فقط نام عوض شده بود. اختلافات خونين ميان  سازمان  نصر و پاسداران  جهاد ادامه يافت  ؛  با تشكيل حزب وحدت } به‏مستشاريت وزارت خارجه‏ى ايران{ نيز حل نشد تا اين‏كه جنك 23  سنبله سال 1373  در كابل به‏وقوع پيوست .

 4  -   چهارمين ركن فعال در ايران بيت آيةاللّه منتظرى و سيد مهدى هاشمى بود :

 سند شماره     20     :         “از زمانى كه واحد نهضت‏ها منحل شد و من از سپاه بيرون آمدم ، آيةاللّه العظمى منتظرى براساس همان شرح صدرى كه دارند براى تقويت روحى اينجانب ، نمايندگى در نهضت‏ها را به‏من محول كردند و همين امر موجب شد كه من روابطم با ايشان و بيت معظم‏له بيش‏تر گردد.××× )1( حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى: “رنجنامه” سند شماره 3 ، ص: 17.  ×××”

  در اين مورد اظهاراتى منسوب به‏آقاى مزارى در مجله‏ى حبل‏اللّه آمده كه خيلى گويا است :

 سند شماره    21      :        “سرمنشأ و سرچشمه‏ى اين اختلافات خود ايران است ، زيرا در ايران يك سلسله برخوردها و اختلافات وجود دارد كه در خارج از ايران ، در مسأله‏ى افغانستان و ساير ملل اسلامى جهان اثر مى‏گذارد. يك واقعيت تلخ را بايد واضح سازم كه متأسفانه 50 % نابسامانى‏ها و گرفتارى‏هاى مردم تشيع افغانستان ، در جريان انقلاب زيرپاى نهادها و عمل‏كرد برادران ايرانى دست‏اندركار انقلاب اسلامى افغانستان است. و 50 % مربوط به‏نابسامانى‏هاى خود احزاب  و نارسايى جامعه‏ى عقب افتاده‏ى خود ما است. وضع انقلاب ما شباهت تام و تمام به‏انقلاب فلسطين دارد ، با اين تفاوت كه بدبختى فلسطين از ناحيه‏ى كشورهاى منطقه‏ى عربى است ، و بدبختى تشيع افغانستان از ناحيه‏ى نهادهاى ايران. مردم تشيع افغانستان قربانى تاخت و تاز سياست‏كاران ايرانى شده و هرسياست‏كار ايرانى در هرنهادى كه قرار دارند ، احزاب شيعى افغانستان را بين خودشان تقسيم كرده و لجام‏شان را به‏دست گرفته‏اند! نه تنها به‏تصاحب احزاب قناعت نكرده‏اند ، بلكه حتى خود در افغانستان حزب و گروه به‏وجود آورده‏اند. و سخت پافشارى دارند كه احزاب دست‏ساخت خودشان رشد و نمو كند. اين‏جا است كه كارى مثبت در انقلاب اسلامى افغانستان ، به خصوص در گروهاى شيعى از سوى ايران انجام نگرفته و زد و خورد بين نهادها و احزاب وابسته به‏آن همچنان وجود دارد. هرنهاد كار خود و گروه مورد نظر و يا دست‏ساز خود را خوب مى‏گويد و ديگران را محكوم مى‏كند.××× )2( رنجنامه”  -  سند شماره 12 ، ص: 20. (قسمتى از نامه‏ى طولانى )9 صفحه‏اى) آيةاللّه منتظرى ، در جواب به‏آيةاللّه خمينى  ؛  تاريخ تحرير نامه 65 / 7 / 17 قيد شده است . ×××”

  “وحيد مژده”  در كتاب  “روابط سياسى ايران و افغانستان در قرن بيستم” مى‏نويسد :

 سند شماره    22      :        “... زمانى كه عراق موفق شد تا با ايجاد تغييراتى در راكت‏هاى  “اسكاد” قدرت برد آن‏ها را بيش‏تر سازد و شهرهاى مختلف ايران از جمله تهران پايتخت كشور را هدف قرار دهد، ايران در موضع آسيب‏پذير قرار گرفت.”

 “اتحاد شوروى حداقل به‏دو دليل مى‏توانست عراق را به‏ايران ترجيح دهد: يكى انحلال حزب توده به‏وسيله‏ى جمهورى اسلامى و دستگيرى رهبران آن، و ديگرى حمايت ايران از مجاهدين افغان در جنگ عليه ارتش سرخ در افغانستان. اين جا بود كه ايران ناچار شد با روس‏ها دست به‏نوعى معامله بزند و همين معامله موجب گرديد تا جنگ عليه روس‏ها در مناطق مركزى افغانستان فروكش كند. “اوليويه روآ” محقق فرانسوى در مورد اين معامله‏ى ايران و شوروى مى‏نويسد:    ... در افغانستان بر خلاف، وضع حال ديگرى داشت زيرا مطابق با معامله‏ى كه بين شوروى و ايران صورت گرفته بود، شيعه‏هاى افغانستان از جنگيدن عليه روس‏ها دست مى‏كشيدند و در مقابل اتحاد شوروى از حمايه نمودن عراق اجتناب مى‏ورزيد، بنابراين دراين كشور نوعى تعادل برقرار گرديد.”

 “البة قبل از چنين معامله‏ى شوروى‏ها از سال 1981  (م) 1359  (هش) هرنوع عمليات نظامى در منطقه‏ى هزاره‏جات را متوقف كرده بودند و جنگ داخلى براى كنترل مناطق، بيش‏تر ميان تنظيم‏هاى محلى از همان زمان آغاز شد.”

 “از آن‏جا كه ايران به‏علت مشكلات ناشى از جنگ با عراق، با مشكلات داخلى خود دست به‏گريبان گرديد، افغانستان از كانون توجه مقامات اين‏كشور به‏دور ماند و از اهميت افتاد در نتيجه مراجع مختلف به‏صورت جداگانه به‏عنوان مراجع و ارگان‏هاى تصميم‏گيرنده درمورد مسايل‏مربوطبه‏افغانستان شناخته شدند كه‏عبارت‏بودنداز:”

   آيةاللّه منتظرى سخت شيفته‏ى هاشمى بود. ايشان در خاطرات خود در خصوص اين مرحله از حيات  سياسى هاشمى مى‏گويد : روزى آقاى هاشمى رفسنجانى (كه در آن‏موقع رئيس پارلمان بود)  به‏ديدنم آمد و گفت درباره‏ى آقاى هاشمى در تهران حساسيت‏هاى وجود دارد ، اگر شما اجازه دهيد ايشان براى مدتى به‏عنوان سفير در يكى از كشورها اعزام شود تا به‏مرور زمان  حساسيت‏ها در مورد ايشان  تخفيف يابد ... ولى من  (منتظرى)  با اين پيش‏نهاد موافقت نكردم و گفتم  چه‏حساسيت‏هاى در مورد ايشان وجود دارد ؟!

 آيةاللّه منتظرى تمام اعتبار خود را روى  هاشمى گذاشت و برسر نامبره رو در روى آيةاللّه خمينى ايستاد. مطلب زير بخشى از نامه‏ى طولانى آيةاللّه خمينى  خطاب با آيةاللّه منتظرى است:

 سند شماره     23     :       “... اين خطر بسيار مهم از ناحيه‏ى انتساب آقاى سيد مهدى هاشمى است به‏شما. من نمى‏خواهم بگويم كه ايشان حقيقةً مرتكب چيزهاى شدند ، بلكه مى‏خواهم عرض كنم ايشان متهم به‏جنايات بسيار از قبيل قتل مباشره ، يا تسبيباً و امثال آن مى‏باشند. و چنين شخصى ولو مبرى باشد ارتباطش موجب شكستن قداست مقام جنابعالى است كه برهمه حفظش واجب موأكد است. آن‏چه مسلم است و در آن پافشارى دارم رسيدگى به‏وضعيت و موارد اتهام او است. رسيدگى به‏خانه‏ى تيمى و انباشتن اسلحه ، آن هم با پول ملت به‏اسم كمك به سازمان‏هاى به‏اصطلاح آزادى‏بخش. اصولاً يك همچو اعمالى بدون دخالت دولت جرم است و ايشان صلاحيت اين امر را ولو واقعاً براى اين سازمان‏ها باشد ، ندارد و دخالت در حكومت است. جواب به‏اين امر قطعى است و آن‏چه از شما مى‏خواهم در رتبه‏ى اول پيشنهاد مستقيم شما به‏دخالت وزارت اطلاعات و رسيدگى به‏اين امر است. و اگر براى شما محذور دارد به‏طورى كه تكليف شرعى از شما ساقط است ، سكوت است. حتى در محافل خصوصى دفاع از يك همچو شخصى كه خطر براى حيثيت شما است و احتمال فساد و خونريزى بى‏گناهان است ، سم قاتل است. بايد تمام فعاليت‏هاى كه به‏اسم كمك به‏سازمان‏هاى به‏اصطلاح آزادى‏بخش است قطع شود و تمام كسانى كه در اين امور دخالت داشته‏اند محاكمه شوند و آن‏چه مسلم است و مايه‏ى تأسف ، حسن ظن جنابعالى به‏عمال و افعال و گفته‏ها و نوشته‏ها است كه به‏مجرد وصول ، شما ترتيب اثر مى‏دهيد و در مجمع عمومى صحبت مى‏كنيد و به‏قوه‏ى قضائيه و غيره سفارش مى‏دهيد. و من از شما كه دوست صميمى سابق و حال من هستيد و مورد علاقه‏ى ملت ، تقاضا مى‏كنم كه با اشخاص صالح آشنا به‏امور كشور مشورت نماييد ، پس از آن ترتيب اثر بدهيد تا خداى نخواسته لطمه به‏حيثيت شما كه برگشت به‏حيثيت جمهورى است نخورد. آزادى بى‏رويه‏ى چند صد نفر منافق به‏دستور هيأتى كه با رقت قلب و حسن ظن‏شما واقع شد ، آمار انفجارها و ترورها و دزدى‏ها را بالا برده است - ترحم بر پلنگ تيز دندان  ؛  ستم‏كارى بود بر گوسفندان. من تأكيد مى‏كنم كه شما دامن خود را از ارتباط با سيد مهدى پاك كنيد كه اين راه بهتر است و الاّ هيچ عكس‏العملى در رسيدگى به‏امر او از خود نشان ندهيد كه رسيدگى به‏امر جنايات مورد اتهام ، حتمى است. سلامت و توفيق جنابعالى را خواستارم.”

    “12 مهرماه 65 روح اللّه الموسوى الخمينى ××× )3( آشنايى من با برادر شهيد استاد محمد منتظرى از بهار سال 42 همزمان با آغاز مبارزات اسلامى ملت مسلمان ايران با رژيم پهلوى بود. در آن‏زمان در حوزه علميه قم ، ما هم‏درس و هم‏مباحثه بوديم. و مى‏توان گفت كليه‏ى درس‏هاى آن روزها كه عبارت از رسايل و مكاسب و كفايه و منظومه‏ى حكمت مرحوم سبزوارى بود ، باهم مباحثه مى‏كرديم.

 اين جريان كه به‏تدريج با بحث و تجزيه و تحليل‏مسايل سياسى روز همراه مى‏گشت ، همچنان ادامه يافت تا آخرين روزهاى اقامت مشاراليه در ايران. يعنى سال‏هاى 50 - 49.

 (مطلبى از سيد مهدى هاشمى مندرج در كتاب “زندگى نامه‏ى شهيد محمد منتظرى” به‏قلم احمد صادقى اردستانى. منتشره از سوى وزارت فرهنگ و آموزش عالى - ص: 74. مهر ماه 1361. قم ×××”

   سند شماره     24     :      پاسخ آقاى منتظرى  :   “... من ترس از بيان حقيقت ندارم و ان‏كان الحق مُراً ... سيد مهدى را از وقتى بچه بود و با مرحوم محمد هم‏بحث بود و به‏درس مكاسب من مى‏آمد مى‏شناختم پدرش استاد من بود و برادرش داماد من است. من تمام خصوصيات او را مى‏دانم. او مردى است مخلص اسلام و انقلاب و حتى از شخص حضرتعالى  (امام)  هم خوش‏استعداد و خوش‏درك است و هم خوب صحبت مى‏كند و خوب مى‏نويسد.  و در عقل ، تدبير و مديريت به‏مراتب از رييس سپاه و وزير اطلاعات باهمه‏ى كمالات شان بهتر است. و در تعهد و تقوى هم از آنان كم‏تر نيست. فقط  بُز اَخفَش نيست و حاضر نيست كوركورانه  مهره‏ى كسى باشد.××× )4( رنجنامه” - ذيل سند شماره 45 ، ص: 47. (از نامه‏ى مورخ 65 / 7 / 17  آيةاللّه منتظرى) ×××” ××× )5( بيست و سه سال پس از آن روزها ، آيةاللّه منتظرى طى مصاحبه با راديو و تلويزيون بى بى سى كه در شامگاه فوت ايشان  )1388  / 9 / 28( پخش گرديد ، مكرراً اذعان كرد كه : “هاشمى قاتل نبود ، آمر به‏قتل بود.”  و افزود : “بلحاظ  فقهى ، حكم آمر با قاتل فرق مى‏كند.”

 همين فراز از سخنان ايشان  در شامگاه  1388 / 11 / 17 از شبكه‏ى سوم تلويزيون ايران نيز پخش شد. اين شبكه كه با آقاى فلاحيان  (وزير اطلاعات در دولت هاشمى رفسنجانى ، 1376 - 1358(  گفتگو داشت ، در خلال برنامه ، بخش‏هاى زيادى از اعترافات  هاشمى در زندان  (مربوط به‏سال 1365( را نيز پخش نمود.  فلاحيان در پاسخ به‏پرسش مجرى  (جوان) برنامه كه گفت :

 “چرا در امر رسيدگى به‏پرونده  هاشمى آن‏قدر تأخير و تعلل شد ؟”

  پاسخ داد:  “اتفاقاً برعكس : خيلى‏ها معتقداند كه در امر اجراى حكم هاشمى عجله شد  ؛  سينه‏ى او پر از اسرارى  نگفته بود كه زير خاك رفت.” ×××

 سند شماره     25     :        “من حق را مى‏گويم ، اگرچه تلخ باشد. من تمام خصوصيات سيد مهدى را مى‏شناسم. او مخلص اسلام و انقلاب است. فردى متدين است. از بچگى او را مى‏شناسم. تقواى او از آقاى رى‏شهرى كم‏تر نيست.××× )6( رنجنامه” -   سند شماره 17 ، ص: 23. (فراز ديگرى از نامه‏ى مورخ 65 / 7 / 17 آيةاللّه منتظرى ، در پاسخ به‏آيةاللّه خمينى . ×××”××× )7( همان -  ذيل سند شماره 40 ، ص: 43. (اظهارات هاشمى در زندان)  ×××

 سند شماره    26      :        “او در خانه نشسته مشغول مطالعه و نوشتن است و فعلاً در كشور مُد شده است هركار خلافى را از قتل و اعلاميه و امثال اين‏ها را رجماً بالغيب به‏او نسبت مى‏دهند و خطبازى‏هاى كشور هم سبب تقويت اين قبيل شايعه‏ها است و متأسفانه مسئولين، از جمله اطلاعات هم شايعه را اساس قضاوت قرار مى‏دهند و اين خطبازى‏ها و تصفيه حساب‏هاى ظالمانه خود نيز يكى از مشكلات كشور است.”××× )1( حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى: “رنجنامه” سند شماره 38 ، ص: 36.  ×××

 سند شماره    27    :       “آقا هادى از من خيلى داغتر بود او مى‏گفت خمينى چند روز ديگر خواهد مرد و مسأله حل خواهد شد.××× )2( در عرصه‏هاى سياست موارد زيادى پيش مى‏آيد كه ابتدا شما در اثر ساده‏لوحى و دلپاكى خود  ؛  خيال مى‏كنيد شريك شما اشتباه كرده است و قصدى ندارد  ؛ 

 به‏مرور ثابت مى‏شود كه طرف تعمد دارد و روى مواضع خود خيلى هم مصر است. همان مواضعى كه به‏پنداشت شما اشتباه است ، امّا ، شريك شما چيزى ديگرى را دنبال مى‏كند! ×××”

  هاشمى  خود را براى شركت در انتخابات رياست جمهورى سال  1368 آماده مى‏كرد. از نظر او رسيدن به‏آن مقام مفروض بود. و فعاليت ابر و باد و مه و خورشيد فلك را به‏نفع خود مى‏ديد .

 با اين‏كه سيّد مهدى هاشمى نمونه‏ى بارزى از يك رجل سياسى دوران جنگ سرد بود و كلمه‏ى  “نه”  را بيش از هركلام ديگر به‏كار مى‏گرفت  ؛  در اين مقطع ، به‏نحو ناگهانى و غير منتظره، رجل فرهنگى شد. ناگهان سيم‏هاى خاردار را از دور خود برچيد و يك رشته كارهاى فرهنگى و آموزشى گسترده روى دست گرفت. اين در زمانى بود كه از بافت حاكميت رانده شده بود ، معهذا در ظاهر همچنان خود را مقتدر نشان مى‏داد. براى مدتى چندين مركز ، هم‏زمان در نقاط مختلف شهر قم داير نموده و گروه كثيرى از طلاب افغانستانى را بدون هيچ قيد و شرط اضافى ، از طريق تكميل فرم شناسايى اوليه، و انجام دو سه نوبت مصاحبه ، رتبه‏بندى كرد و تحت آموزش گرفت. آن سخت‏گيرى‏ها و اين گشادبازى‏ها اصلاً باهم نمى‏خواند !

 هم‏زمان دستگاه آيةاللّه منتظرى و سيّد مهدى هاشمى يك واحد كتابخانه ، تحت عنوان “كتابخانه سياسى حوزه علميه قم”  تأسيس كردند. كه خيلى منظم و غنى بود. برنامه‏ى منظم مطالعات سيستماتيك براى طلاب و جوانان ايرانى و افغانى داشت. بعدها  هاشمى درباره‏ى اهداف اين كتابخانه چنين اظهار داشت :

 سند شماره    28     :            “طلاب قم و كتابخانه‏ى سياسى”   :                         “ما به‏قم و حوزه علميه به‏عنوان يك پايگاه اصلى قدرت نگاه مى‏كرديم و از آن‏جا كه عطش قدرت  و احراز پايگاه در دراز مدت نصب‏العين ما شده بود تا افكار خود را (كه بعداً توضيح خواهم داد) در همه جا گسترش داده و يك بازوى نيرومند روحانى در اختيار داشته باشيم و با همفكرى و همكارى آقايان ... در طى جلسات متعددى كه در بافت‏هاى گونه‏گونى تشكيل مى‏شد ، روى هم رفته به‏اين نتايج رسيديم كه اولاً بايد سطح آموزش سياسى را بالا ببريم كه كتابخانه‏ى سياسى متكفل آن شد.××× )1( رنجنامه:  سند شماره 37 ، ص: 36. (فرازى از نامه‏ى مورخ 65 / 7 / 17 آيةاللّه منتظرى ، در پاسخ به‏تقاضاى آيةاللّه خمينى.” ×××”

 من هم عضو آن كتابخانه بودم. ما اجازه نداشتيم كتاب دلخواه خود را از خزينه درخواست كنيم. مطابق باسطح و رتبه‏ى كه در مصاحبه‏هاى اوليه به‏دست آورده بوديم ، كتاب‏هاى معينى در نظر گرفته شده بود كه به‏ترتيب همراه با چند برگ كاغذ سفيد ممهور به‏مهر كتابخانه در اختيار ما قرار داده مى‏شد. ما بايد ظرف روزهاى معين آن را مى‏خوانديم و چكيده‏ى مطالب را همراه با نظرات خود در آن كاغذ نوشته و توأم باكتاب تحويل مى‏داديم ، تا كتاب ديگر بگيريم .

  اولين كتابى كه نصيب من شد  “بُحران”  نوشته‏ى  “هاملتون جردن”  آمريكايى بود كه در موضوع ديپلمات‏هاى به‏گروگان گرفته شده‏ى آمريكايى در تهران ، نگاشته شده بود .

 كتابخانه‏ى ما در جنب مطالعه‏ى كتاب ، جلساتى هم داشت. گاه خود سيّد مهدى هاشمى مى‏آمد براى ما سخنرانى مى‏كرد. با تشريفات شاهانه و اسكورت كامل وارد مى‏شد. او تحليل‏گر قهارى بود ، مخزن عظيمى از معلومات بود ، احاطه‏ى كامل نسبت به‏مسايل  سياسى داشت ، خيلى دقيق بحث مى‏كرد.  روان و سحرآميز  سخن مى‏گفت .

  به‏نظر مى‏رسيد  طبيعت اين توانايى را در اختيار او قرار داده بود كه به‏آسانى بتواند جنبه‏ى خشن  شخصيت خود را پنهان كند. من هروقت پاى صحبت او مى‏نشستم ، به جاى كه روى سخنان او تمركز كنم ، بيش‏تر شخصيت معمايى و اهداف او ذهنم را مشغول مى‏كرد .

  من از اول به‏طور مبهم مى‏دانستم او كس ديگرى است.  دوست دارم يادآورى كنم : پديده‏ى سيّد مهدى هاشمى در ذهن من از همان اوان جوانى مفهوم بزرگ بود. من در سال  1356  جريان محاكمه‏ى او و همرزمانش  توسط رژيم سلطنتى  را در مطبوعات  خوانده بودم. تصور كنيد موضوع آن‏چنان بزرگ بود كه چندروزى عناوين اول روزنامه‏هاى  ايران ، به‏ويژه  كيهان  و اطلاعات را به‏خود اختصاص داده بود. آن روزنامه‏ها آن‏ها را “ماركسيست‏هاى اسلامى” مى‏خواندند. عكس‏هاى از هاشمى و همرزمانش در جلسات دادگاه ، در صفحات اول روزنامه‏ها چاپ شده بود ، عكس خود هاشمى در قطع بزرگ چاپ شده و رهبر گروه “ماركسيست‏هاى اسلامى”  معرفى شده بود ؛  ولى طرفداران  هاشمى او را رهبر گروه موسوم به “هدفى‏ها” معرفى مى‏كردند كه گويا از انقلاب الجزاير و  سپس ليبى الگو مى‏گرفتند .

 پس از محكوميت هاشمى به‏سه بار اعدام ، نامه‏هاى او را كه از زندان عادل‏آباد شيراز خطاب به”كورت والدهايم”  دبيركل وقت سازمان ملل متحد ، كميسيون حقوق بشر ، و ديگر موأسسات و سازمان‏هاى بين المللى تحرير شده و به‏صورت كتاب درآمده بود ، خوانده بودم .

 افزون براين‏ها من در سال‏هاى  1357  - 1356  قريب به‏بيست حلقه كست سخنرانى هاشمى را گوش‏داده بوم. همگى در سال‏هاى قبل از زندان ايراد شده بود و توسط هوادارانش در سطح وسيع توزيع مى‏شد. تعداد 5  - 4 كاست در موضوع عاشورا بود در مطلع هرسخنرانى مى‏گفت: “به نام خداى خون” ، “به نام خداى شمشير” ، “به نام خداى آتش و گلوله” ، “به نام خداى خشم” ، “به‏نام خداى صاعقه” ، “به‏نام خداى آتش‏فشان‏ها و توفان‏ها” ...  و جلو مى‏رفت .

 موضوع خيلى خيال‏انگيز و رمانتيك مى‏شود : در سال  1362 نشستن پاى صحبت كسى كه شش سال پيش به‏سه بار اعدام و چند صد سال زندان محكوم شده بود ، اكنون فكر شماره 2 ايران است. اگر اوضاع برطبق مقرر پيش مى‏رفت ، به‏زودى شماره 1 مى‏شد. ظاهر امور تماماً حكايت از تحقق همين امر داشت  ؛  امّا ، فلك در پشت پرده انديشه‏ى ديگر داشت : “هاشمى اجازه داشت فقط چهار سالى ديگر نفس بكشد.” در تاريخ 1366 / 7 / 6 به‏جوخه‏ى اعدام سپرده شد .

  در جلساتى كه هاشمى سخن مى‏گفت ، ضمن انديشيدن درباره‏ى شخصيت او ، اين سؤالات (بى‏پاسخ)  به‏ذهنم هجوم آورده و دم به‏دم برجسته و برجسته‏تر مى‏شد كه : “شخصى با چنين ادراك عالى ، چگونه سراغ نيروهاى مى‏رود ، كه خوب مى‏داند كارآيى و ارزش سياسى ندارند؟”  بدتر از آن : “چرا آن‏ها را اغوى به‏جهل مى‏كند ؟”

 -       آيا او ، به آن‏چه مى‏گويد ،   و آن‏چه مى‏كند باور دارد؟   -   آيا او ، اشتباه كرده است ؟ 

 -       چگونه مى‏توان او را از اين اشتباه فاحش نجات داد؟ ××× )1( مير غلام محمد غبار: “افغانستان به‏يك نظر” كابل / 1367 ، ص: 0144  ×××

 =   ...   تا اين‏كه يك روز يكى از همرزمان هاشمى ، شخص روحانى به‏نام “محمودى”  كه گويا سال‏ها در لبنان به‏سربرده بود و در آن موقع در نيروى هوايى كشورش اشتغال داشت ، براى ما سخنرانى كرد. او ضمن سخنانش مطالبى به‏اين  مضمون گفت :

 سند شماره     29     :       “در اوايل پيروزى انقلاب ، ما وقتى مى‏خواستيم (فلان نيروى شبهه نظامى را) تشكيل بدهيم ، فلان رهبر فلسطينى به‏ما گفت: سعى كنيد دگم‏ترين (عين تعبير محمودى) اشخاص را به‏خدمت بگيريد ، كسانى كه در مقابل دستورات شما چون و چرا نكنند و با شما مباحثات روشن‏فكرانه راه نياندازند؛”

 “زيرا ميدان جنگ جاى روشن‏فكربازى نيست.”

 عاقبت كتابخانه‏ى سياسى            

 سند شماره           30       :     “چرا كتابخانه‏ى مربوط به‏من كه حدود هزار عضو و مطالعه كننده داشت و راديو منافقين عليه او تبليغ مى‏كرد ، مهر و موم شده و الى الآن هم بسته است.××× )2( مير غلام محمد غبار: “افغانستان به‏يك نظر” كابل / 1367 ، صص: 0145 - 144  ×××”

  مجموع شواهد نشان مى‏داد كه هاشمى علاقمند به‏كار مفيد و موأثر و دراز مدت در افغانستان نبود.  تجربيات تاريخ  معاصر در همه جا ثابت مى‏كند كه هر قدرت خارجى و حتى استعمارى ، هرگاه قصد حضور دراز مدت در يك سرزمين را داشته باشد ، لامحاله روى مغزها و نخبگان  آن سرزمين سرمايه‏گذارى مى‏كند  ؛  لكن ، آن‏كه خواهان باجگيرى ، بزن بهادرى و امتيازطلبى در يك مقطع  خاص  زمانى است ، روى لومپن‏ها ، آشوب‏طلبان و عناصر دكماتيك تكيه مى‏نمايند ؛  نمونه‏ى  هاشمى از مورد دوم بود .

 هاشمى اين بار به‏طرز محسوسى منتقد شده بود ، مى‏توان گفت : در اين مرحله  نام افغانستان را يكى از ميدان‏هاى پهلو زدن  در داخل ايران مى‏دانست. در سخنرانى‏هاى خود موضع‏گيرى رسانه‏هاى كشورش در خصوص مسايل افغانستان ، به‏ويژه نحوه‏ى برخورد با مهاجرين را نقد مى‏كرد و مى‏گفت : اين رسانه‏ها  عظمت  و اهميت يك  جهاد و يك مقاومت بزرگ از ناحيه‏ى يك ملت بزرگ را درك كرده نمى‏توانند  ؛  در عوض ،  چشم شان  به‏يك نان سنگك  در دست يك فرزند مهاجر افغانى  مى‏افتد  ؛  اين در شأن انقلاب  و عظمت ملت  ايران نيز  نيست ...

  اين يك واقعيت است كه مسأله‏ى افغانستان و مهاجرين افغانى (در حد خود) به‏حيث يك ريزفاكتور در معادلات سياسى داخل ايران مطرح بوده و است. چنان‏كه هرگاه قافيه تنگ آيد ، قصه‏ى افغان‏ها روان‏ترين مصرع و كوتاه‏ترين ديوار مى‏شود. به‏ويژه  در مقام فرافكنى  مشكلات و توجيه نارسايى‏ها ، هنگام انتخابات‏هاى مهم مانند شوراى شهر ، نمايندگى پارلمان و رياست جمهورى خود را نشان مى‏دهد. كانديداها به‏وضوح در اين مورد اظهار نظر مى‏كنند .

 از وجه ديگر ، در آن زمان  موضوع افغانستان براى هرنهاد و شخصى ، اهمّيت مالى هم داشت ، كميسارياى عالى سازمان ملل متحد در امور آوارگان و برخى ديگر مؤسسات بين‏المللى ، كمابيش كمك‏هاى  به‏تعداد دو تا سه ميليون نفر مهاجر افغانى در ايران اختصاص مى‏داد كه بخش عمده‏ى مخارج دفاتر گروها از اين راه تأمين مى‏شد. شايد مهم بود كه آن كمك‏ها توسط چه كسانى توزيع شود ، چون داراى آثار وضعى‏ء فوق‏العاده نيز بود. ما مى‏ديديم كه گروها براى به‏دست آوردن يك بوجى برنج كهنه و آغشته با كِرم و حشره ، چه مى‏كردند .

برچسب‌ها: هاشمى چه مى‏خواست

 سه سند از “خاطرات آيةاللّه منتظرى” :

 سند شماره     12     :         مسأله‏ى افغانستان   :    همچنين از جمله مسايلى كه من زياد نسبت به‏آن اهتمام داشتم و از باب احساس وظيفه‏ى شرعى اوقات خود را صرف آن مى‏كردم و براى آن دل مى‏سوزاندم مسأله‏ى افغانستان و كوشش در رفع اختلافات گروههاى افغانى بود و از جمله هيأتى را زير نظر حجةالاسلام آقاى حاج شيخ هاشم جواهرى به‏افغانستان فرستادم و برحسب اعتراف خود گروهها ، آن هيأت در رفع بسيارى از اختلافات و جلوگيرى از خونريزى‏هاى بى‏رويه بسيار موأثر بوده  ؛  و براى امور نهضتها به‏خصوص افغانستان يك حساب نيز در بانك ملى افتتاح كردم (حساب 7100( كه نسبتاً از آن استقبال شد و كمك‏هاى زيادى از اين طريق به‏دست آمد و در موارد لازم صرف شد  ؛  و نسبت به‏مسايل قضايى و تعيين قضات و ائمه‏ى جمعه براى آنان نيز به‏دستور مرحوم امام اقدام مى‏كردم ، و در مراحل مختلف نيز پى‏گير قضايا بوده و صحبت مى‏كردم و پيام مى‏دادم (پيوست شماره‏ى 115( تا اين‏كه يك روز آقاى خامنه‏اى پيش‏نهاد كردند كه مسأله‏ى افغانستان را شما به‏من محول كنيد و من هم چون مى‏ديدم كه در كار ما كار شكنى‏هاى مى‏شود حكمى براى ايشان نوشتم و از خودم سلب مسئوليت نمودم. (پيوست شماره 3) ***)116( همان -  ج 2 ص: 1029

سند شماره     13     :                 پيوست شماره 115   -   نامه‏ى برخى از علماء و گروههاى اسلامى افغانستان به‏معظم‏له و پاسخ ايشان در جهت تحكيم وحدت بين نيروهاى مسلمان و مبارز افغانستان ، مورخ 1365 / 2 / 3

    بسم اللّه الرّحمن الرّحيم

 محضر مبارك فقيه عاليقدر حضرت آية اللّه العظمى منتظرى دامت بركاته ،

    با سلام و احترام

 نظر به‏اين‏كه با ابتكار حضرت‏عالى موج خونريزى و درگيرى‏هاى گروهى در مناطق شيعه‏نشين افغانستان مهار گشته است اكنون به‏منظور تحكيم صلح و آتش‏بس در مناطق مزبور ، مستدعى است ضمن اعلام حكم شرعى نسبت به‏زد و خوردهاى گروهى و جنگ‏هاى داخلى آن سامان تكليف علماء و روحانيون و احزاب را تعيين فرماييد .

 طول عمر مقام معظم رهبرى انقلاب حضرت امام خمينى و سركار عالى و پيروزى رزمندگان اسلام در ايران و افغانستان و ... را از خداوند متعال خواستاريم ؛

 پاسداران جهاد اسلامى افغانستان ، نهضت اسلامى افغانستان ، جبهه‏ى متحد انقلاب اسلامى افغانستان ، حركت اسلامى افغانستان ، سازمان نيروى اسلامى افغانستان ، دعوت اسلامى افغانستان ، حزب‏اللّه افغانستان ، جنبش اسلامى مستضعفين افغانستان  ؛ 

 سيد غلام حسين موسوى ، سيد عبدالخالق علوى ، سيد ابوالحسن فاضل ، سيد ميرهادى سجادى مزارى ، على جبرييلى هروى ، غلام سخى مصباح صالحى××× )1( وزارت اطلاعات جمهورى اسلامى ايران: “پيچك انحراف” - “سند سوم”  ×××

  سند شماره     14     :         پيوست شماره 116  -    نامه‏ى معظم‏له به‏آقاى خامنه‏اى در مورد تلاش براى ايجاد وحدت در بين گروهاى مبارز شيعه‏ى افغانستان

    بسم اللّه الرّحمن الرّحيم و به نستعين

 جناب مستطاب حجة الاسلام والمسلمين آقاى حاج سيد على خامنه‏اى

              رييس جمهور محترم ايران دامت افاضاته

 پس از سلام و تحيت جناب‏عالى توجه داريد كه گروههاى شيعه‏ى افغانستان به‏جاى جنگ با حكومت ماركسيستى و قواى اشغالگر روسى به‏برادركشى اشتغال داشتند و در اثر اعزام يك هيأت به‏سرپرستى جناب حجةالاسلام آقاى جواهرى با چه مشقاتى به‏جنگ‏هاى داخلى خاتمه داده شد ، و در آن‏وقت راديو مسكو و كابل تبليغات زيادى عليه هيأت انجام دادند ، و من چقدر وقت و نيرو مصرف كردم تا گروههاى شيعه را به‏يك‏ديگر نزديك كردم و بين آنان پيمان وحدتى منعقد شد كه همه امضاء كردند ولى متأسفانه گروه نصر به‏اتكاء بچه‏هاى وزارت خارجه به‏بهانه‏هاى واهى از امضاى پيمان سرپيچى كردند و مثل اين‏كه حكومت آينده‏ى افغانستان را منحصراً در تيول خود مى‏دانستند ، اينك كه زمزمه‏ى تشكيل دولت موقت و دولت در تبعيد از طرف گروههاى متحده‏ى هفتگانه‏ى اهل سنت شنيده مى‏شود اگر همه‏ى گروههاى شيعه مذهب هم‏آهنگ و متحد نشوند كه يك گروه قوى و نيرومند را تشكيل دهند مسلماً كلاه آنان در معاملات سياسى در پس معركه خواهد بود و آنان را سهمى در حكومت آينده نخواهد بود .

 و بالاخره آقاى شيخ آصف محسنى هرچند مورد اشكال باشد از رهبران سنى مذهب و بعضاً متمايل به‏وهابيت كه بدتر نيست و كاربرد گروههاى افغانى مخصوصاً پس از اتحاد مسلماً از مجلس اعلاى عراق بيش‏تر است و ارزش صرف وقت را دارد. بنابراين بجا بلكه لازم است جناب عالى به‏هر نحو شده علماء و رئساى گروههاى شيعه را هرچه زودتر دعوت كنيد و بين آنان يك وحدت و انسجام اساسى ايجاد فرماييد. من كه فعلا به‏بركت وزارت محترم اطلاعات شما حتى زندگى خانوادگى من درهم و برهم شده و حال و فكرى برايم نمانده ولى جناب عالى كه در مقام رياست جمهورى كشور انقلابى ايران قرار گرفته‏ايد و بحمداللّه از نطق و بيان رسا و بينش سياسى بهره‏مند مى‏باشيد لازم است در انجام اين خدمت مهم هرچه سريع‏تر اقدام فرماييد ، شكراللّه سعيكم ، و لازم نيست در رسانه‏ها گفته شود تا اشكال سياسى براى شما داشته باشد .

    1365 / 10 / 29 حسينعلى منتظرى××× )2( همان .  ×××

  سند شماره      15    :     (هاشمى و نقد خود  -  در زندان)

 “1   -          همان اصل خشونت مطلق    كه از قبل از انقلاب در افكارم ريشه دوانيده بود ، شدت گرفت و اعتقاد داشتم در همه‏ى زمينه‏ها بايد در انقلاب اسلامى از خشونت كمك گرفت. حوادث بحرين و اروپا و انفجارات بى‏رويه و مسلح كردن بى‏ملاك گروهاى افغانى و عراقى و خليجى از اين انحراف سرچشمه گرفته بود.”

 “2   -         اين‏كه هدف وسيله را توجيه مى‏كند ،     با اين‏كه در شعار و سخنرانى برخلاف آن حرف مى‏زدم ، ولى روش عملى ام درست برخلاف آن بود و براى دست يابى به‏اهدافم از هروسيله‏ى استفاده مى‏كردم مانند حوادث اختلاف سپاه و كميته در اصفهان - لنجان و جو تشنج و خشونتى كه به‏قتل نفوس زكيه منتهى شد.”

 “3   -         ضعف تعبد و معنويت  ،         و پرداختن به‏تعقل و تجزيه و تحليل و اين‏كه همه چيز را با منطق تعقلى بايد فهميد. كه به‏دنبال انحراف فكرى ، سخنان مقام ولايت فقيه را نيز با انديشه و تعقل خودم مى‏سنجيدم  و نتيجه‏گيرى مى‏كردم.”

 “4   -        مطلق كردن‏مسايل خارجى ،         صدور انقلاب تا آن‏جا كه به‏مسايل بسيار حساس مانند جنگ و اقتصاد و مشكلات داخلى كشور را يك جريان انحرافى مى‏دانستم و اعتقاد داشتم چنان‏چه همه‏ى نيروها و مسئولين در راه انداختن جنبش آزادى‏بخش در جهان حركت كنند ،مسايل داخلى خود به‏خود حل خواهد شد. لذا چنان اعتقادى به‏اهمّيت جنگ نداشتم و همين امر موجب ارايه‏ى تحليل‏هاى انحرافى شده بود كه مثلاً اين مسئولين كشوراند كه جنگ را علم كرده‏اند.”

 “5   -        خصلت‏هاى شيطانى مانند قدرت‏طلبى ، كه نتيجه‏ى غرور و عجب بود و خود محورى و استبداد فكرى ، ريا ، تكبر ، خود بزرگ‏بينى مرا احاطه كرده بود و منشاء بسيارى از برخوردهاى عملى‏ام در قتل‏ها ، انباشتن اسلحه و مهمات ، افشاگرى عليه مسئولين و... از اين خصلت شيطانى سر چشمه گرفته.”××× )3( همان . ×××

  سند شماره     1‑          :    16 ... اكنون با يك دنيا تأسف و درد از غرورها ، تعصب‏هاى غلط و غفلت‏هاى گذشته‏ام پشيمان و نادم هستم  ؛  ولى دير شده است. از شما خواهش مى‏كنم تا دير نشده به‏خود بپردازيد. به‏خصوص از دوستان و همفكران سابق خود در ارگان‏هاى مختلف و حوزه علميه و نهضت‏ها.”

 2    -             مسأله‏ى ديگر مظالم است  ؛  من به‏همان شيوه و دلايلى كه گفتم ، مرتكب مظالمى شده‏ام. من به‏بعضى كسانى كه به‏دستور من به‏قتل رسيدند ظلم كرده‏ام ، من در حق انبوه پيروان و همفكران خويش ، قبل از انقلاب ظلم كرده‏ام...××× )1( خاطرات رى‏شهرى ،  ص 247.  (اظهارات سيد مهدى هاشمى) ×××”

 سند شماره     17     :          “امروز درحالى كه انگشت ندامت برلب گرفته و خروش هولناك عذاب وجدان در گوشم طنين افكنده و دلهره‏ى بازتاب اخروى گناهان بردلم سايه افكنده و اشك تأسف و تخطى بر گونه‏ام جارى است ... خرسندم كه خداوند بزرگ توفيق را يارم ساخت تا از كرده‏هاى زشت و مرموز خويش پشيمان و همان نيروها و انرژى‏هاى را كه زمانى در جهت انحراف دوستان و مرتبطين بسيج كرده بودم در راه بازيابى خطاها و زدودن امواج لغزش ، كژى‏ها و نا خالصى‏ها به‏كار برم.××× )2( حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى: “رنجنامه” سند شماره 9 ، ص: 19.  ×××”

برچسب‌ها: سه سند از خاطرات آيةاللّه منتظرى

    بخش   نهم 

 ============

 معمّاى  هاشمى 

 در  حديث  وارد گرديده كه : روزى قصابى ، گوسپندى را رو به‏قبله خوابانيد و كارد تيز را بيخ حلق آن گذاشت  ؛  قبل از اين‏كه كارد را حركت دهد ، صداى موهومى از ناحيه‏ى گوسپند شنيد كه به‏آرامى مى‏گويد       :   “آه ...   ما كه علف مى‏خورديم ،  بر ما اين آمد  ؛

    واى به‏حال شما ، كه گوشت ما را مى‏خوريد!”

 از نخستين روزهاى سال  1359  تا واپسين ايام سال  1365  (به‏مدت هفت سال) سايه‏ى سيّد مهدى هاشمى روى جريان‏هاى سياسى وابسته به‏جامعه‏ى تشيع افغانى سخت سنگينى كرد  ؛ اين برهه از تاريخ تشيع افغانى را بدون نام او و خالى از فهرست طولانى از نقش فوق‏العاده‏ى وى هرگز نتوان به‏رشته‏ى تحرير درآورد. چه شرح ماجرا ناقص خواهد بود .

  اين‏كه آقاى  هاشمى چه اهدافى را در افغانستان  دنبال مى‏كرد ، بلحاظ  قضاوت  تاريخ ، در مراتب  بعدى اهمّيت  قرار دارد. “تاريخ به‏نيات اشخاص كارى ندارد ، تاريخ كاركردها را مى‏بيند، روى آن قضاوت مى‏كند و در قضاوت خود بى‏رحم و قاطع است.”

 -  تا اين‏جا ، داورى قاطع تاريخ ، مبتنى بر اعمال و اقدامات او اين است كه :

  “به‏طور آگاهانه و بى‏رحمانه ، استراتژى نخبه‏كشى  و عقيم‏سازى مغزهاى متعلق به‏ملت‏هاى را ]كه بالقوه، رقيب مى‏پنداشت[ اِعمال مى‏كرد.” اقدامات او داراى ريشه‏هاى عميق روانى بود. او به‏نوعى از نسل‏كشى مسالمت‏آميز و بى‏صدا اعتقاد داشت .

  ما در اين‏بخش سعى خواهيم كرد متكى بر شش منبع قوى و دست اول  ؛  دنياى درون او را بخوانيم و كاراكتر و اهداف او را بشناسيم  ؛  آن‏گاه خواننده خود بهتر قضاوت خواهد نمود كه بر سر شيعيان نگون‏بخت افغانستان چه آمده بود ؟  منابع اين‏بخش عبارت‏اند از :

 1      -         كتاب “خاطرات آيةاللّه محمد محمدى رى‏شهرى” از آن‏جا كه آقاى رى‏شهرى همواره در سمت‏هاى كليدى و حياتى  جمهورى اسلامى ايران قرار داشته ، بويژه رئيس بخش استخبارات سپاه پاسداران و سپس وزير استخبارات و اطلاعات ايران بوده ، مندرجات خاطرات او سخت با اهمّيت است. گفتار رى‏شهرى بسان كوه يخى شناور است كه فقط نوكش پيدا است .

 2      -        كتاب “رنج‏نامه” - به‏قلم جناب سيد احمد خمينى (فرزند آيةاللّه خمينى) و رئيس دفتر ايشان كه اهميتش معلوم است .

 3      -        “پيچك انحراف” -  جزوه‏ى منتشره در سال  1377 از سوى وزارت اطلاعات جمهورى اسلامى ايران درباره‏ى باند مخوف سيد مهدى هاشمى ، كه حاوى اسناد زنده از ساواك رژيم شاه درباره‏ى هاشمى و همكاران ايشان نيز است .

 4      -        خاطرات آية اللّه منتظرى  ؛  كه البته سمت و سوى متفاوت با ديگر منابع دارد .

 5      -        رسانه‏هاى  ديدارى  ،  شنيدارى  و  مشاهدات  شخصى (اينجانب)

 6      -        تحليل  كاركردهاى  هاشمى  :

 سند شماره    1   :      (هاشمى قبل از انقلاب ، در سال 1356(

    (سرى)

 به : كليه‏ى سازمان‏هاى اطلاعات و امنيت (به استثناء اردوگاه شمال)

 از : مركز  

    (رمز شود)

 “همانطورى كه از طريق جرايد آگاه شده‏اند ، روز 35/2/18  آيةاللّه شمس‏آبادى كه از روحانيون بى‏طرف و مورد احترام مردم شهرستان اصفهان و جامعه‏ى روحانيت بود ، هنگامى كه با همسرش براى برگزارى نماز از منزلش عازم مسجد بود، به وسيله‏ى اشخاص ناشناسى ربوده شده و به‏قتل رسيد. و جسدش در كنار جاده‏ى همايون‏شهر اصفهان انداخته شد. با پيگيرى‏هاى كه به‏عمل آمد ، روز 35 / 2 / 21 قاتلين توسط سازمان اطلاعات و امنيت اصفهان شناسايى و دستگير شدند و به‏عمل خود اعتراف كردند ... قاتلين به‏اسامى: 1 - محمد حسين جعفرزاده ، دانشجوى سال دوم رشته‏ى زمين‏شناسى دانشگاه اصفهان 2 - اسداللّه شفيع‏زاده ، نفت فروش 3 - محمد اسماعيل ابراهيمى ، ميكانيك 4 - سيد مهدى هاشمى ، طلبه‏ى علوم دينى از اهالى نجف آباد ... نامبرده را به‏صرف مخالفت با كتاب و نظريات آنان به‏قتل رسانيده‏اند. روز جارى ، جريان امر و دستگيرى قاتلين با كيفيت و چگونگى آن در جرايد درج خواهد شد و راديو و تلويزيون نيز موضوع را پخش خواهد كرد بفرموده مقرر است از موضوع عليه طرف‏دارن و ايادى (امام)  خمينى حد اكثر بهره‏بردارى تبليغاتى به‏عمل آيد. با فراهم كردن ترتيبات لازم ، جنايات مذكور و نقش عوامل (امام) خمينى در اين قتل فجيع در محافل و مجامع مذهبى كه با هدايت آن سازمان ترتيب مى‏يابد توسط وعاظ و گويندگان مذهبى تشريح و بازگو و موضوع در جرايد محلى نيز درج گردد. اقدامات فوق به‏نحوى ترتيب و انجام پذيرد كه دخالت ساواك و ساير سازمان‏هاى دولتى در آن محسوس نباشد. نتيجه اعلام - ثابتى”××× )3( احتمالاً منظور اين بند همان سازمان‏دهى و رهبرى كودتاى درونى در بهار 1361 باشد .  ×××

  سند شماره    2    :    (هاشمى بعد از انقلاب ، در سال  1366(

 “پس از پيروزى انقلاب اسلامى و آزادى مهدى هاشمى از زندان ، اين جريان در تلاش براى به‏دست گرفتن قدرت ، محورهاى زير را در سرلوحه‏ى برنامه‏هاى خود قرار داد: 1 - برهم زدن معادلات سياسى به‏نفع خود با كاناليزه كردن دفتر آقاى منتظرى ، كادرسازى در حوزه ، مجلس و... 2 - ترور مخالفين كه از جمله ترورهاى موفق آن عبارت بود از محمد جعفر كازرونى ، مهندس سيد عباس بحرينيان ، آيةاللّه املشى ، عباسقلى حشمت و پسرانش و... 3 - اختلاف بين نيروهاى مسلح انقلاب كه در اين رابطه درگيرى سپاه و كميته قهدريجان از اقدامات گروه است. 4 - ارايه‏ى تحليل‏هاى غلط در خصوص ادامه‏ى جنگ. 5 اقدامات خشونت‏آميز در خارج از كشور و ترسيم چهره‏ى خشن از جمهورى اسلامى در افكار عمومى جهان.××× )4( حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى: “رنجنامه” سند شماره 17 ، ص: 23. ×××”

 سند شماره    3     :      “مهدى هاشمى از صفحه‏ى اول تادهم پرونده‏ى خود كارهاى كه انجام داده است را شرح مى‏دهد كه سرفصل‏هاى آن از اين قراراست:

 4   -   دستور قتل جهان سلطان و مهدى‏زاده .

 5   -   دستور قتل مرحوم شمس‏آبادى .

 6   -   دستور قتل صفرزاده .

 7   -   دستور قتل مهندس بحرينيان .

 8   -   دامن زدن به‏اختلاف سپاه و كميته .

 9   -   دستور اختفاء مقادير قابل توجه اسلحه و مهمات و مواد منفجره .

 10  -   تحريك سپاه لنجان و سپاه‏هاى خمينى‏شهر ، درچه و مباركه...

 11  -   جعل و نشر اوراقى به‏نام طلاب و فضلاى افغانستانى عليه وزارت خارجه.

 12  -   جعل سند ساواكى بودن دكتر هادى و عليه بعضى روحانيون اصفهان .

 13  -   دستور قتل عباسعلى حشمت و دو فرزندش .

 14  -   انحلال سازمان نصر و درگيرى و آدم‏كشى در آن××× )5( حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى: “رنجنامه” ذيل سند 42 ، ص: 45. ××× .

 15  -   جعل اسناد دولتى××× )6( خاطرات سياسى سال‏هاى 66 - 1365 ، آيةاللّه محمد محمدى رى‏شهرى ، وزير اسبق اطلاعات جمهورى اسلامى ايران ، چاپ دوم ، تيرماه 1369 صفحه 26. م. مطالعات سياسى. ××× .

 سند شماره     13(      :      4( اقدام به‏جعل و نشر اوراقى به‏نام طلاب و فضلاى افغانى عليه وزارت امور خارجه .

 )14( توطئه در ميان صفوف مبارزين افغانى كه منتهى به‏خون‏ريزى شد××× )1( همان -  ص 26. ××× .

  سند شماره    5    :    (هاشمى در دهه‏ى حيات مجدد : 1357 تا 1366(

 “پس از عزل بنى‏صدر از فرماندهى كل قواء، فرماندهى سپاه پاسداران نيز تغيير كرد. اولين جلسه‏ى شوراى عالى سپاه با تركيب جديد در حضور حضرت امام تشكيل شد. (در سال 1361( در اين جلسه افرادى چون شهيد محلاتى ، فرمانده سپاه و مسئولان واحدهاى مختلف سپاه حضور داشتند. سيد مهدى هاشمى نيز كه با توصيه و حمايت كسانى چون آقاى منتظرى و شهيد محمد منتظرى مسئوليت واحد نهضت‏هاى سپاه را به‏عهده گرفته بود، در اين جلسه شركت داشت. افراد حاضر خدمت امام معرفى شدند و هريك از مسئولان واحدها گزارشى از موضوع ، شيوه‏ى كار خود و ... ارايه كردند. حضرت امام گزارش‏ها را شنيده و مطالبى مى‏فرمودند.”... “مهدى هاشمى ضمن گزارش خود ، به‏شيوه‏ى صدور انقلاب و... اشاره كرد... در بخش پايانى جلسه، چند تن از حاضران به‏منظور ارايه‏ى گزارش سرّى از اوضاع كشور، نزد حضرت امام ماندند، من نيز به‏عنوان مسئول واحد اطلاعات سپاه جزء اين جمع بودم...××× )2( همان -  ص: 242.  ×××”

 سند شماره    6   :     “آقاى محمد شورى كه از طرف مهدى هاشمى مسئول نهضت‏ها در تهران بود ، در ارتباط با سلاح‏هاى كه در منزل پدرش جاسازى كرده بود گفت: ... تعدادى اسلحه‏ى ژ 3 و مهمات تحويل آقاى مزارى از سازمان نصر افغانستان شد.××× )3( همان -  ص: 243. ×××”

 سند شماره    7    :          “در رابطه با قتل‏ها: يكى مسأله‏ى يك نفر افغانى است به‏نام عاقلى كه در مشهد به‏قتل رسيد ، اين را بعداً تحليل و فلسفه‏اش را بعداً مى‏گويم. ولى آقاى جعفرزاده كه در رابطه با ما بود ، به‏دلايلى  كه بعداً مى‏گويم ، ايشان به‏يك طلبه‏ى در مشهد به‏نام نورى ، كه اين نورى هم سابقاً عضو سازمان نصر بوده و با آقاى مزارى همكارى مى‏كرده ، ايشان مدخليت داشت در اين‏كه چندتا از بچه‏هاى سازمان نصر را تحريك بكند براى اين‏كه اين كار را انجام بدهند ، كه البته با توصيه‏ى من بود ، به دستور من بود.××× )4( همان -   صص: 169 - 171. ×××”

 سند شماره     8     :            “در رابطه با همان قضيه‏ى مشهد هم يك فردى كه از دوستان ايشان (عاقلى) بود ، قبلاً در پاكستان ربوده شده بود ، كه ما معتقديم آن براثراين بوده است.××× )5( همان -  ص: 171.

 (اى كاش آقاى رى‏شهرى چند قلم از اين نوع اعترافات ايشان را در كتاب خود مى‏آورد.) ×××”

  مطلب زير بخشى از جعل‏كارى‏هاى آقاى  هاشمى است كه از آدرسى با عنوان :   “از طرف جمعى از طلاب افغانستانى حوزه‏هاى علميه‏ى قم و مشهد و گروهى از نيروهاى خط امامى داخل و خارج سازمان‏هاى اسلامى افغانستان”     صادر شده و در مناقشه با رقباى داخلى به‏كار رفته است. توضيحاً اين‏كه منظور از “ستاد” در اين‏جا “ستاد پشتيبانى انقلاب اسلامى افغانستان” مستقر در وزارت امور خارجه‏ى ايران است كه مهدى هاشمى و واحد نهضت‏ها با آن معارض بود. مهدى هاشمى اين اعلاميه‏ى را با امضاهاى جعلى منتشر كرد ، تا به‏دعوى خود با ستاد پشتيبانى ابعاد تازه ببخشد. منظور از “فقيه عاليقدر” (در اين اعلاميه) آيةاللّه منتظرى مى‏باشد :

 سند شماره     9     :

 “بى توجهى ستاد نسبت به‏رهنمودها و اقدامات فقيه عاليقدر”:

 “سردم‏داران ستاد كاملاً از اين مطلب نگرانند كه مبادا اداره‏ى امور افغانستان به دست افراد صالح و مخلص و تحت نظارت و اشراف فقيه عاليقدر منجر به‏تزلزل عرش قدرت پوشالى آنان گردد كه در آن صورت ، ديگر نخواهند توانست در صحنه‏ى انقلاب اسلامى افغانستان فعال مايشاء باشند و اِعمال نظر و سليقه نمايند و خطوط انحرافى و جنگ داخلى را تعقيب نموده و به‏نام انقلاب اسلامى افغانستان ، از امكانات وافر جمهورى اسلامى در جهت مطامع شخصى خود سوء استفاده نمايند ، لذا با تمام وجود و بدون توجه به‏وظايف شرعى و حتى قانونى‏شان در مقابل اقدامات و فرمايشات ايشان ايستاده و به‏خيال خام خود مقاومت مى‏كنند.”

 “اخيراً با كمال بى‏شرمى اعلام كرده‏اند: اگر ستاد عملاً در موضع مخالفت با فقيه عاليقدر قرار گرفته مانعى ندارد ، چون مستلزم مخالفت با ولايت نمى‏باشد ، به‏دليل اين‏كه جناب حجةالاسلام خامنه‏اى هم ولايت دارند و ما از ايشان پيروى مى‏كنيم...××× )6( همان كسى كه در سندهاى  شماره  1  و  8 آمده است  :  (قاتل مسلم و حرفوى !) ×××”

 رى‏شهرى در انتهاى درج اين اعلاميه نظر خود را چنين بيان مى‏كند :

 سند شماره   10   :     “در اين اطلاعيه تلاش شده است مسئوليت مستقيم جنگ‏هاى خانمانسوز داخلى افغانستان متوجه ستاد پشتيبانى انقلاب اسلامى افغانستان (مستقردر وزارت خارجه) شود ، درحالى كه واقعيات نشان مى‏دهد كه نقش اول در دامن زدن به‏اختلافات داخلى و آتش افروزى در آن‏سامان ناشى از سياست‏هاى مهدى هاشمى است و اين چيزى است كه وى در زمان بازداشت بدان اعتراف كرده است.××× )1( همان  -  صص 164 - 167. ×××”

  مطلب ذيل قسمت‏هاى از نامه‏ى مفصل “محمد حسين جعفرزاده××× )1( خاطرات آية اللّه منتظرى ، ج 1/ ص: 545 ×××”  فرمانده بلند پايه و يكى از مسئولين وقت واحد نهضت‏ها است كه در اعتراض به‏ملاطفت‏هاى سيّد مهدى هاشمى نسبت به‏شيخ آصف محسنى قندهارى نگاشته است. منظور از “شيخ ...” در اين نامه همان شيخ آصف محسنى است ، منظور از نيروهاى “خوب”  سازمان نصر و گروه پاسداران جهاد اسلامى مى‏باشند و سه نقطه‏ى قبل از شيخ }و از ... و شيخ ... {مندرج در عبارت: “تدريجاً دارند مردم از امام عدول و از ... و شيخ ... تقليد مى‏كنند.” به‏احتمال قريب به‏يقين ، اشاره به‏آيةاللّه  “خويى” داشته است. كه قطعاً در اصل نامه تصريح شده  ؛  ولى آقاى رى‏شهرى صلاح ديده آن را بپوشاند .

 سند شماره    11    :      “... آيا واقعاً آن دو چهره‏ى كذايى وابسته‏تر و سرسپرده‏تر از شيخ ... بودند ؟ آيا آن حركت آن روز ما اشتباه بوده ، و امروز بايد برويم از پيش‏گاه خداوند عذر بخواهيم و كفاره‏ى گناهان‏مان را بپردازيم ، يا اين‏كه شما در وابستگى و سرسپردگى شيخ ... شك داريد ؟ اگر مى‏خواهيد بگوييد تطابق شرايط آن زمان رژيم با شرايط فعلى افغانستان خدشه‏دار است و اشكال دارد ، من از شما سؤال مى‏كنم كه اين آقاى ابوشريف كه با شانتاژ و جوسازى ، و به‏رخ كشيدن كارها و فعاليت‏هايش مى‏خواهد نظريه‏ى خود را اثبات نمايد ، آيا يك سرى به‏داخل افغانستان زده است ، كه ببيند شرايط داخل افغانستان چگونه است ؟”

 “سه سال تمام است كه در مناطق مركزى هيچ‏گونه عمليات عليه روس‏ها از ناحيه‏ى حضرات صورت نگرفته است ، و نيروهاى خوب هم كه خود را مجهز و آماده مى‏كردند براى رويارويى با قواء مسلح روس ، اين‏ها غافل‏گيرانه به‏آن‏ها حمله مى‏كردند و مانع تشديد جنگ عليه روس‏ها توسط نيروهاى خوب مى‏شدند.”

 “در تمام ولايات كه شما بگرديد هيچ كجا شما يك مورد نمى‏توانيد پيدا كنيد كه جنگ و درگيرى از ناحيه‏ى نيروهاى خوب شروع شده باشد، به‏اعتقاد من نزديك‏ترين دشمن نيروهاى خوب در داخل مناطق تشيع، نيروهاى مزدور حركت اسلامى است. به‏اعتقاد من صلح و وحدت با شيخ ... ]آصف[  دقيقاً همانند صلح با صدام است. چرا مى‏ترسند با صدام صلح كنند؟ براى اين‏كه يقين دارند دوباره تجديد قواء مى‏كند و ضربه مى‏زند ... شيخ ... ]آصف[  كه در حال حذف شدن از صحنه‏ى انقلاب اسلامى افغانستان بود، دوباره خون جديد به‏شريان‏هايش وارد گرديد و باشد تا ببينيد از اين تجديد حيات چگونه استفاده خواهد كرد، و چه نيروهاى متعهد و مؤمن را به‏خاك سياه بنشاند. من خودم در زمانى كه داخل بودم از زبان مشفق شنيدم كه گفت: در درون حركت دارند مقلدين امام را براى شان  شبهه ايجاد مى‏كنند كه بايد هركس از مجتهدى كه متعلق به‏كشورش مى‏باشد تقليد كند و شيخ ... ]آصف[  را به‏عنوان مجتهد معرفى مى‏كنند و تدريجاً دارند مردم از امام عدول و از ... ]آيةاللّه خويى[ و شيخ ... ]آصف [ تقليد مى‏كنند، كسى كه اكنون در طول مبارزه با روس‏ها اين‏گونه عمل مى‏كند و در دو جهت نظامى و فكرى عليه خط امام در جامعه‏ى تشيع مبارزه مى‏كند، شما به‏او قوت و قدرت بدهيد تا به‏حاكميت برسد، آن‏وقت انتظار داريد به‏پاس اين حمايت‏ها دست شما را ببوسد؟ ولى يقين داشته باشيد كه دست‏هاى  شما را قطع خواهد كرد، البته اين يك پيش بينى نيست ، كه از روى لطف و بزرگوارى ما را متهم كنيد به‏غيب گويى، بلكه مطلبى است كه جناب شيخ ... ]آصف [در محفلى كه مصلحت مى‏ديده گفته است كه : “ما پس از پيروزى در افغانستان حساب مان را با خمينى صاف خواهيم كرد.”  و يا پس از بازگشت از نزد امام ، كه با چند تن ديگر از علماى افغانستان در زمان جبهه‏ى آزادى بخش به‏نزد امام رفته بودند، مى‏گويد: آن‏چه ظلمى كه ما مى‏كشيم از دست اين مرد است ...”

  “آيا پس از تجربه‏ى تشكيل جبهه‏ى آزادى‏بخش كه به‏آن سرنوشت شوم و نكبت بار دچار گرديده و شيخ ... ]آصف[ فرصت‏طلبانه خود را به‏دبيركلى جبهه رسانيد، اين بار دوباره با چنين‏كارى چه تضمينى وجود دارد كه اتحاد كنونى دچار چنان سرنوشت شومى نگردد؟ آن روز عذر و توجيه مان اين بود كه ما دراثر عدم شناخت واقع‏بينانه و در حقيقت در اثر كم‏شناختى مرتكب چنان كارى شديم ؛ امّا براى فردا ديگر اين عذر و توجيه براى كسى قابل قبول نيست، به‏نظر من استراتژى شيخ ... واضح و روشن است و ذره‏ى هم از آن عدول نمى‏نمايد، او در رابطه با كشورهاى مرتجع منطقه و غرب و آمريكا و جريانات اهل تسنن وابسته به‏آن‏ها پشت پرده به‏توافق رسيده و در خط قدرت است، در آينده حاكميت مناطق شيعه از ناحيه‏ى آنان براى ايشان تضمين گشته و او نيز همراه و همسو بودن با آن‏ها را تضمين نموده است، از اين رو در كنار نيروهاى خط امامى بودن در استراتژى ايشان محلى از اعراب ندارد، مگر در يك صورت: و آن‏هم زمانى است كه پايه هاى قدرت خود را از سوى اين نيروها در خطر ببيند و قدرت مقابله با آن‏ها را نداشته باشد ... استراتژى شيخ در دراز مدت انهدام كامل نيروهاى خط امام است، بنابراين از اين موقعيت كنونى به‏نحواحسن استفاده خواهد كرد و دست از استراتژى خود هم برنخواهد داشت...”

 “... تا  آن‏جا  كه من مطلع هستم اكثر نيروهاى خوب تا عصر روزى كه قرار بود ملاقات نمايند ، اصلاً نمى‏دانستند قضيه چيست ... و شما به‏خوبى مى‏دانيد كه صحبت‏هاى آقا (منتظرى) نطفه‏ى آغاز حركتى است و چه عواقبى به‏دنبال خواهد داشت ، سمينارى كه هم اكنون در صدد تشكيل آن هستيد هيچ‏كس خبر ندارد در اين سمينار چه بلاى مى‏خواهيد به‏سرشان بياوريد ، كه لااقل وصيت نامه‏هاى شان را بنويسند و در آن شركت نمايند.××× )2( همان -   ج 2 ص: 1024 ×××”

برچسب‌ها: بخش نهم, جنبش روشنفکری در زیر ساطور, سید مهدی هاشمی و تجارت با خون افغانی

  فصل  بى‏پايان

 جنبش روشنفکری و عبور از  چرخ  گوشت           :                              متأسفانه  داستان به‏همين‏جا ختم نمى‏شود ، جنگ سهمناك در جريان است كه به‏اين‏زودى‏ها به‏پايان نخواهد رسيد ... لكن دراين مقطع ، با مفقودالاثر شدن اسماعيل رضوانى در تهران ، اعدام ضامن على واحدى و  همراهان  (توسط دولت در كابل) انسداد دفتر مركزى كانون مهاجر در قم ، وقوع كودتا عليه رهبران جناح چپ سازمان نصر ، تعطيلى گروه الحديد ، محدود شدن پايگاه‏ها و دفاتر مجاهدين مستضعفين ، انفصال رنجبر و على‏پور از عرصه‏ى كنش‏هاى  سياسى -  فرهنگى ، مهاجرت  سيّد عسكر موسوى به‏انگليس ، مهاجرت سيد عباس لشكرى به‏آلمان ، از هم پاشيدن انجمن سوم حوت ... “جنبش روشن‏فكرى ملى - مستقل” پس از چهار سال فعاليت درخشان ، در برابر نخستين آزمون جدى قرار گرفت. به‏ويژه كه صف‏بندى ميان نيروهاى متعلق به‏ديروز و فردا آشكارتر شد و در بسيارى از جبهه‏ها و عرصه‏ها ، خاصه در مناطق مركزى جنگ با قواى اشغالگر خارجى به‏فراموشى رفت ، روشنگرى و هرنوع كار فرهنگى كه از قبل نيز رونقى نداشت ، به‏تعطيلى كامل گرايش كرد “انديشيدن”  جرم شد ؛ تفتيش عقاييد الزامى شد ، دروغ  و فريب رواج گسترده يافت ، كلاه‏بردارى  يك هنر و فضيلتى بزرگ دانسته شد و فجايع ناگفتنى خلق گرديد .

 همه نيروهاى  سنتى در عين داشتن اختلافات خونين در بين خود ، عليه نيروهاى روشن‏فكرى  وابسته  به”جنبش ملى -  مستقل”  به‏اتحاد عمل رسيدند  چنان‏كه  شعار  “اول منافق، بعد كافر”  را روى دست گرفته و ملاك عمل قرار دادند. اراده‏هاى قوى جهت حذف فيزيكى رهبران جنبش ملى مستقل به‏كار افتاد كه از بيرون مرزها دستور مى‏گرفت :

  جنگ‏هاى سنگر به‏سنگر ، قتل‏ها ، ترورها و بگير و ببند  شوراى اتفاق ، سپاه اكبرى ، قوماندان‏هاى خودسر حركت اسلامى و سازمان نصر در داخل كشور همراه با اقدامات  سيد مهدى هاشمى و قتل عاقلى در مشهد همه و همه حلقات يك زنجير را تشكيل مى‏دهند .

برچسب‌ها: فصل بى‏پايان, جنبش روشنفکری و عبور از چرخ گوشت

 انسداد دفتر كانون مهاجر

 به‏هرترتيب ، اخطار رسمى مقامات انتظامى  و  دولتى  به‏دفتر  “كانون مهاجر”  بايد جدى گرفته مى‏شد. در جلسه‏ى كه به‏همين منظور و در جهت تعيين سرنوشت دفتر كانون مهاجر تشكيل شد ، هيچ‏كس حرفى تازه نداشت. همه چون يتيمانى بودند كه دور جنازه‏ى پدر جمع شده و اشك مى‏ريزند ، ديگر هيچ‏كارى نمى‏توانند براى پدر متوفى بكنند.  تنها راهكارى كه مورد توافق يتيمان كانون در آن جلسه قرار گرفت اين بود كه نامه‏هاى امداد طلبانه به‏دفتر سازمان نصر در مشهد خطاب به‏افتخارى سرخ و قسيم اخگر ، دفتر خليلى در تهران ، دفتر گروه الحديد در تهران و بعضى شخصيت‏هاى هوادار و همسو در شهرستان‏هاى ايران و آدرس‏هاى خارج بنويسند ، مراتب را به‏آن‏ها اطلاع دهند ، شايد آن‏ها بتوانند كارى كنند تا دفتر كانون تعطيل نشود !

 سيد حميداللّه  جعفرى كه در آن موقع  مسؤل روابط عمومى  بود ،  شروع كرد به‏نامه نگارى.

  قرار شد نامه‏هاى مربوط به‏مسير تهران و مشهد را من ببرم ، ابتدا به‏دفتر الحديد در تهران رفتم ، وقتى نامه‏ى كانون را به‏دست عبدالقيوم پيام  دادم بلافاصله باز كرد و خواند ، مقدارى به‏فكر فرو رفت   ؛  امّا ، زود خودش را پيدا كرد و قول همكارى صادقانه داد. از آن‏جا به‏دفتر خليلى رفتم و نامه را به‏خليلى دادم ، آن‏چه موجب حيرتم شد اين‏كه خليلى به‏جاى اظهار همدردى ، اكيداً مرا نصيحت كرد كه از كانون مهاجر جدا شوم ، تا توانست رنجبر را بد گفت .

 عصر آن روز عازم مشهد شدم ، به‏دفتر سازمان نصر در مشهد رفتم ، تا آن موقع جناح چپ سازمان نصر تحت رهبرى افتخارى سرخ و قسيم اخگر همچنان مستانه در شيپور مى‏دميد ، به‏خيال اين‏كه كسى سراغ  ايشان نخواهد رفت. افتخارى سرخ در دفتر حضور داشت ، نامه‏ى كانون را به‏او دادم ، فوراً باز كرد و خواند. او كه ذاتاً آدم احساساتى و عاطفى بود ، از خواندن محتواى نامه بسيار متأثر شد. براى لحظاتى سرش را در ميان دو دستش گرفته و نُچ نُچ كرد و اُف كشيد. لحظاتى گذشت كه قسيم اخگر وارد شد ، افتخارى نامه را به‏دست اخگر داد و خود مجدداً به‏آه و ناله و اُف  و چُف پرداخت. قسيم اخگر نيز پس از خواندن آن نامه يك چند نكته‏ى ناب و آب‏دار ، مطابق با فرهنگ و ادبيات مخصوص خود به زبان راند .

  اتفاقاً در نامه قيد شده بود كه اين شروع يك روند بسيار خطرناك است ، اگر گروها ، تيپ‏ها و شخصيت‏هاى روشن‏فكرى ملى -  مستقل از اتخاذ يك تصميم و عمل مشترك عاجز آيند ، سرنوشتى بدتر از اين  در انتظار همه خواهد بود ... من مطمئن هستم كه در آن لحظه افتخارى سرخ و قسيم اخگر هردو نمى‏توانستند اين نكته را باور كنند كه به‏زودى اين شتر دم درب خانه‏ى خود آن‏ها نيز مى‏خوابد.  ساعتى بعد انصارى بلوچ كه چهره‏ى شناخته شده بود ، وارد شد. آن دو نفر نامه‏ى كانون را به‏دست او دادند ! اين عمل موجب تعجب من گرديد. با بهت و حيرت ، ناگهان به‏اين فكر فرو رفتم كه مخالفان روشن‏فكران  خيلى هم اشتباه نمى‏كنند  ؛  به‏ويژه آن‏جا كه روشن‏فكران را هورهورى مذهب  و سطحى مى‏خوانند .

 آخرين ميخ بر تابوت  جناح  چپ سازمان نصر    

    ماشين‏هاى دروغ‏پردازى ، شايعه افكنى و تهمت و افتراء با شتاب فزاينده كار مى‏كرد ، انصارى بلوچ در اثر ارتباطات جناحى و سرسپردگى‏هاى كه به‏برخى مراكز غيب و  شهود داشت ، جريان اين نامه را به‏يك  غوغا تبديل نمود و حتى براى من نيز مشكلاتى خلق كرد. داستان آن نامه در محافل معاندين خيلى بزرگ‏تر  و عميق‏تر  از آن‏چه بود ، تلقى شد و حلقه‏ى تناب دار را به‏دور گردن آن دونفر تنگ‏تر كرد. در آن موقع بحران در درون سازمان نصر نيز خيلى عمق يافته بود. آن روند ادامه يافت  تا  در بهار سال 1361  منجر به‏كودتاى جناحى در درون سازمان نصر گرديد. (چنان‏كه پيش‏تر گذشت)

  شواهدى وجود داشت كه نشان مى‏داد افتخارى سرخ و قسيم اخگر اصلاً اخراج  خود از سازمان را باور نمى‏كردند ، آن‏ها شوكه شده بودند.  در عمق دل فكر مى‏كردند كه بالاخره دوباره محترمانه به‏سازمان نصر دعوت خواهند شد ! حق هم داشتند ؛ زيرا هيچ گناهى  مرتكب نشده بودند ،  جز “چگونه انديشيدن”  كه در قاموس روشن‏فكرى  نه جرم است  ؛ كه فضيلتى برتر محسوب مى‏گردد.  روشن‏فكر غير از  “انديشه” و به‏ويژه “ديگرانديشيدن”  سرمايه‏ى ندارد ؛

  امّا ، اين‏ها خيالاتى بيش نبود ؛  آن كودتاى جناحى ، واقعيتى بود كه روى داده بود .

  پس از حدود چهار سال مشاجرات درونى ، و در نتيجه‏ى امدادهاى غيبى ، مى‏رفت تا جناحى برجناح‏هاى ديگر غالب شود.  كش مكش‏ها به‏ويژه در سال 1360  چندان شديد بود كه انتشار نشريه‏ى  “پيام مستضعفين”  براى مدت يك سال متوقف  شد. يعنى از ماه ميزان  1360  تا سنبله‏ى 1361  به‏مدت يك سال  روى همان  شماره 27  متوقف  ماند.  شماره‏ى  28  در سنبله‏ى 1361  در فضاى كاملاً متفاوت با مواضع  قبلى انتشار يافت. از اين به‏بعد ديگر شما مطالب مهمى در آن نشريه نمى‏بينيد. مصداق  كاملى  از  “زين حسن تا آن حسن صد گز رسن”  شد .

 حال آن‏كه  تا سال  1360  آزادانديشى و استقلال عمل داشت ، نگاهى باز و مسئولانه نسبت به‏مسايل ملى ، سياسى و حتى وضعيت مهاجرين افغانى در ايران داشت. شايان  ذكر است كه مقامات ايرانى از درج مطالب در مورد وضعيت  مهاجرين افغانى مقيم ايران اصلاً خوش شان نمى‏آمد. معهذا “پيام مستضعفين” از شماره 14 -  13 به‏بعد ، به‏طور متوسط در هر شماره مطلبى در مورد وضعيت آنان مى‏نوشت ، نخستين‏بار در آن شماره مطلبى تحت عنوان “گزارشى از وضعيت آوارگان افغانى در كمانه”  به‏چاپ رسانيد. همين‏طور به‏درج گزارش‏هاى  از اين سو و آن‏سو ادامه مى‏داد تا در شماره 25  (سرطان و اسد سال  1360( درباره‏ى اعتصاب غذاى مهاجرين افغانى در اردوگاه كاشمر مطلب نوشت.  در شماره‏ى  26  (سنبله 1360( بيانيه‏ى سازمان نصر در مورد جمع‏آورى مهاجرين افغانى در مشهد را چاپ كرد كه ضمن آن آمده است :

 سند شماره    5    :      “سازمان نصر افغانستان حادثه‏ى اسف‏بار وارده برمهاجرين بى‏خانمان مسلمان را كه برخلاف روحيه‏ى اسلامى و انسانى است به‏شدت محكوم نموده و آن را ايجاد توطئه‏ى به‏خاطر ايجاد نفاق و بدبينى ميان مسلمانان ايرانى و افغانستانى مى‏داند.”

 “و نيز از مقامات مسئول و ذيصلاح جمهورى اسلامى ايران مى‏خواهد تا آن را تقبيح و نكوهش بنمايند”

 “ما از مقامات مسئول و ذيصلاح ايران مى‏خواهيم كه با رعايت كرامت انسانى و برادرى اسلامى و مطابق با موازين شرعى با مهاجرين افغانستانى برخورد كنند و حقوق بين‏الملى مهاجرين را در مورد آنان رعايت نمايند.”

 “سازمان نصر افغانستان قاطعانه اعلام مى‏دارد كه در صورت عدم قبول موارد فوق كليه‏ى دفاتر خود را در ايران بسته نموده و از ايران خارج خواهد شد.”

  در شماره‏ى  27 ]ميزان   1360 =  آخرين شماره[ “طرح پيش نهادى سازمان نصر افغانستان به‏مقامات مسئول جمهورى اسلامى ايران درباره‏ى آوارگان و مهاجرين افغانستانى مقيم ايران” چاپ مى‏شود كه خيلى مفصل است و بيش از دو سوم محتوى مجله را پر مى‏كند. در همان شماره گزارشى از كارخانه‏ى كمپوت خوشاب در مشهد منتشر شده است كه حاوى مصاحبه با چند نفر كارگر مهاجر افغانستانى مى‏باشد. در مقدمه‏ى اين رپرتاژ چنين آمده است :

 سند شماره     6     :      “به‏منظور آشنايى با وضعيت رقت‏بار كارگران آواره‏ى افغانى مقيم ايران تصميم گرفتيم با بعضى از كارگران افغانى به‏صحبت بنشينيم  و از درد دل‏ها و مشكلات و شكايات آن‏ها باخبر گرديم و نيز توجه مقامات جمهورى اسلامى ايران را به استثمار بى‏رحمانه‏ى كارگران توسط كارخانه داران و سرمايه داران سود جو و بى‏عاطفه جلب نمايييم تا نگذارند و اجازه ندهند كه مشتى مهاجر آواره كه يك بار از جانب اشغالگران روسى و از خانه و كاشانه بيرون رانده شده‏اند - بار ديگر توسط مشتى زراندوز ستمگر مورد استثمار قرار گيرند.”

  رساترين  طبل  “اناالحق”  قسيم اخگر كه همان  سلسله مقالات تحت عنوان : “نگرشى بر شعار نه شرقى ، نه غربى”  بود ، در همين شماره پايان يافت.  از آن پس ، حضرات روشن‏فكر از كرسى رهبرى  و سياست‏گذارى سازمان به‏زير كشيده شدند ، سير منطقى حوادث  متوقف گرديد و نشريه‏ى “پيام مستضعفين” از انتشار باز ماند.  آن نشريه پس از وقفه‏ى يك ساله ، از مشهد به‏قم منتقل گشت  ؛ از قطع روزنامه‏اى به‏رقعى تصغير شد. و آن پيام مستضعفين كجا و اين كجا!

  مهمل‏سرايى  پيشه كرد و رفت به‏عالم برهوت ، مطالب خيلى سخيف شد. كاغذ سياه مى‏شد ، ولى مفهوم نبود كه درباره‏ى علوم غريبه بحث مى‏كند يا در مورد جنّ و ملك سخن مى‏زند!

 نويسندگان نوكيسه با ناپختگى تمام ، روايات دينى را مطابق به‏سطح فكر و ميل باطنى خود تأويل مى‏بردند و ضماير آن را برابر با علايق و عواطف شخصى و گروهى خود به‏افراد و گروهاى پيرامون ارجاع مى‏دادند!  و اسم اين كار را “برخورد مكتبى” گذارده بودند !××× )1( توجه داريد كه  مطلب  چقدر مسخره و غير حرفوى است!    سلسله‏ى حديث و هم متن آن ، يك معمّاى  چند مجهولى است! چنان‏كه اصلاً قابل اعتماد نتواند بود ؛  كدام شخصيت ؟  كى  ؟ كجا ؟ با چه كسى چنين چيزى گفته؟ ...  اين سخن چه ارزش  سياسى يا فرهنگى دارد ؟

 آن هم نه يك رجل فرهنگى افغانى ، يا يك شخصيت رسانه‏اى و مطرح بين‏المللى ؛ بلكه :

  “يكى از افراد نظام جمهورى اسلامى ايران ، مسئول در مأموريت‏هاى برون مرزى”!

 -   (مثلاً يك ديپلمات ، يا يك نفر كارمند وزارت خارجه‏ى ايران ؛ يا يكى از فرماندهان واحد نهضت‏ها)         بازهم  آن  كيست ؟!

 -    :    “من يك گروه سياسى افغانستانى هستم  ؛  امّا ، يك فرد گمنام ! خارجى : " مسئول در مأموريت‏هاى برون مرزى "  به‏من اين نمره را داده است!”    اين يعنى چه ؟! ×××

  آن نشريه كه احساس پيروزى مى‏نمود ، در اين دور ، اقدام به‏نشر سلسله مقالاتى تحت عنوان “سرطان نفاق در پيكر انقلاب” نمود ! ××× )2( سيد مهدى هاشمى ، ناراضى‏ء زمان شاه بود كه در سال 1356 طى محاكمه‏ى جنجالى در اصفهان به‏اتهام قتل آيةاللّه شمس‏آبادى به‏سه بار اعدام (و چند صد سال زندان) محكوم شده بود. چنان‏كه مرسوم است ، رژيم‏هاى استبدادى به‏هدف بى‏حيثيت ساختن مخالفان ، بالاى آن‏ها نام‏هاى ناپسند مى‏گذارند. به‏همين ترتيب مطبوعات رژيم شاه به‏او و همدستانش عنوان “ماركسيست‏هاى اسلامى” داده بودند. هاشمى پس از پيروزى انقلاب اسلامى در سال 1357 از زندان آزاد شد ، مدت 5 سال عضو شوراى فرماندهى سپاه پاسداران بود ؛ در رأس “واحد نهضت‏ها” وابسته به‏سپاه قرار گرفت و به‏جان شيعيان نگون‏بخت افغانى افتاد  ؛  آتش جنگ‏هاى داخلى را در ميان آنان مشتعل كرد و از كشته‏ها پشته‏ها ساخت. ابتدا هوادار سرسخت سازمان نصر بود  ؛  امّا ، در سال‏هاى آخر عمر نسبت به‏آن بدبين شده بود . ××× كه نوك تيز آن متوجه ديگرانديشان بود.  آرم و نشانى هم براى آن  مقالات طراحى كرده بود كه شامل “ذرّه‏بينى” بود كه روى زمينه‏ى خاص فوكوس شده و گويا چيزهاى ديده بود ! اين غايت كوته‏بينى و تفتيش عقاييد را به‏نمايش مى‏گذاشت .

 -      وقتى شما با ذره‏بين دنبال مخالفان‏تان بگرديد ، ديگر چه مى‏ماند ؟!

 -      آن‏هم در عالم مهاجرت و در كشور مردم !    

 -      آخر ما براى آزادى مى‏جنگيديم كه آزادى انديشه جزء لاينفك آن است .

 -      اگر اين جريان موفق شود در داخل كشور به‏موقعيتى رسد ، چه كار خواهد كرد؟

 -      بدين ترتيب ، جنگ و مقاومت عليه اشغالگران به‏فراموشى سپرده شد ، عزت و عظمت يك ملت تاريخى و پر افتخار به‏بازار مكاره كشانيده شده و چوب حراج برآن نواخته گرديد. مسايل جزئى به‏صورت انحرافى و با اشكال و فرمول‏هاى كودكانه طرح گرديد  ؛  روزنامه‏ى كيهان هرگاه هوس مى‏كرد كه از افغانى بدگويى كند ، با آقاى مزارى مصاحبه ترتيب مى‏داد!

 -      دروغ و تهمت من‏حيث يك فضيلتى بزرگ مورد توجه و عمل قرار گرفت و همه چيز در دايره‏ى تنگ خودبينى خلاصه شد. نطفه‏ى  فجايع بعدى از همين جا منعقد گرديد.  نشريه  “پيام مستضعفين”  در شماره 56 - 55 (سرطان و اسد 1365( خودش به‏خودش اين‏گونه نمره داد :

 سند شماره     7    :      “... و در توصيف آن از زبان غير خود ما ، اين سخن بس كه يكى از افراد نظام جمهورى اسلامى ايران ، مسئول در مأموريت‏هاى برون‏مرزى خود در كشورهاى خارج به‏يكى از مقامات سازمانى ما اظهار داشته بود كه: " پيام مستضعفين شما در سطح جنبش‏ها در خاورميانه كم نظير است."“ )؟!)××× )1( وزارت اطلاعات ايران: “پيچك انحراف” - “سند دوم”  ×××

                      دو صفحه بعد در ادامه‏ى همين مقاله مى‏گويد :

 سند شماره     3‑          :     8  -       مقالات اعتقادى و ايديولوژيكى آن بيش‏تر از تحليلات سياسى آن است.”

 “5  -        مطالب و مضامين آن در سطح بالاى فكرى و فرهنگى مطرح است (؟!) و لذا از درك بسيارى از افراد جامعه‏ى ما به‏دور مى‏افتد و اين خود به‏خود از خوانندگان بسيار آن كم مى‏كند و در نتيجه از توده‏اى بودن افتاده و در محور و محدوده‏ى افراد خاص محصور مى‏ماند.”!

برچسب‌ها: انسداد دفتر كانون مهاجر, آخرين ميخ بر تابوت جناح چپ سازمان نصر

    بخش   هشتم

 ================

  پاييز  خشم

  در اواخر سال  1360 مجدداً به‏ايران برگشتم ، چنان‏كه ]در بخش‏هاى قبلى كتاب[ يادآور شدم ، در طول آن  11  - 10 ماه گذشته ، آن‏قدر حوادث بزرگ در ايران روى داده بود كه چهره‏ى آن كشور را بالكل ديگرگون ساخته بود: ابوالحسن بنى‏صدر ابتدا از سمت فرماندهى كل قواء ، سپس از مقام رياست جمهورى ايران عزل شده و به‏خارج فرار كرده بود. دفتر هماهنگى مردم با رياست جمهورى ]كه به‏مثابه تشكيلات حزبى بنى‏صدر عمل مى‏كرد [متلاشى شده بود .

  بالمقابل دفتر حزب جمهورى اسلامى منفجر گشته و تعداد 72 نفر از اعضاى پارلمان ايران به‏اتفاق قاضى‏القضات آن كشور  (آيةاللّه بهشتى) كشته شده بودند. شيخ محمد منتظرى نيز در همين حادثه از بين رفته بود. در تاريخ 1360 / 6 / 8 امواج انفجارات ، دفتر صدارت عظماى آن كشور را نيز به‏كام خود فرو برده و  رئيس جمهور جديد و صدراعظم روحانى او را از بين برده بود. در همان حال ترورهاى  خيابانى  و انفجارات  ادامه داشت و جنگ ايران و عراق نيز در مرزهاى دو كشور جريان داشت  ...  مجموع اين وقايع ، اوضاع را فوق‏العاده پيچيده و عصبى كرده بود. و تأثير ناگوار بر روندهاى سياسى و جنبش روشن‏فكرى ملى ايرانى و افغانى نهاده بود. متعاقباً آيت اللّه خمينى ضمن سخنرانى از مردم ايران خواست كه هريك عضو سازمان استخباراتى 36 ميليونى  باشند ... انتشار كليه‏ى نشريات روشن‏فكرى ايران ممنوع شده بود .

  من شماره تلفن دفتر تهران نشريه‏ى  “امّت”  را از قبل داشتم ، يك روز به‏آن‏جا زنگ زدم و گفتم :   “آلو ،  دفتر امّت ؟”

 مردى با صداى كلفت و خشن  ،  با تندى  پاسخ داد : 

 “چه ؟!  امّت  ديگه  چيه ؟

 -    رفت  به‏لقاءالشّيطان  پيوست  ؛  توكى هستى ؟”

  اوضاع  در ميان افغان‏ها :                             “پيام مهاجر” متوقف  شده بود ، رنجبر به‏افغانستان رفته بود ، آشكاراگويى ، اعتماد و صميميت گذشته وجود نداشت ، ارتباطات رو به‏پنهانى نهاده بود ، زد و بندها مخفى شده بود ، حتى قيافه‏ها و چهره‏هاى اشخاص تغيير يافته بود  ؛  موهاى سركوتاه ، ريش‏ها بلند ، كتاب‏هاى قطور حوزوى زيربغل ، تسبيح‏هاى دانه درشت و بلند در دست ... برخى لب‏ها همين‏طورى مى‏جنبيدند و پيس پيس‏هاى نامفهوم بروز مى‏دادند. همه از هم مى‏ترسيدند ، همه جواب‏هاى كوتاه كوتاه مى‏دادند ، ديگر هيچ‏كس مانند گذشته ، حاضر به‏گفت و گوى طولانى ، روشن و صميمانه نبود ، خبرچينى و سخن‏چينى هم رواج گسترده يافته بود. و در مجموع ، حقيقت ، صداقت ، يك‏رنگى و اعتماد در درياى از كذب و افتراء غرق شده بود. از طرفى هم ستايشگرى  و شعارهاى ميان‏تهى نضج بى‏سابقه مى‏گرفت .

  اين من بودم كه مانند اصحاب كهف ، گيج و منگ به‏هرطرف روى مى‏آوردم ، همه‏جا و همه چيز را يك نواخت مى‏يافتم. با اين وجود ، دفتر “كانون مهاجر” كماكان باز بود  ؛  امّا ، هيچ فعاليتى نداشت ، فقط عده‏ى در آن‏جا بيتوته مى‏نمودند. به‏خاطر دارم كه يك دم غروب به‏آن‏جا رفتم ، به‏هواى كه رنجبر را ببينم. يك چند نفر از اعضاى دون‏پايه در همان دفتر حضور داشتند ، درحالى كه حتى ميز و چوكى‏ها نيز جا به‏جا شده و گرد و غبار غم‏انگيز گرفته بود. به‏من گفتند :

  “رنجبر به‏افغانستان رفته است.” با شنيدن اين جمله ، قلبم فرو ريخت ، ناگهان خود را در يك حالت خلاء و سردرگمى شديد حس كردم.  “رنجبر قلب كانون بود”  وابستگى عاطفى هريك از بچه‏ها نسبت به‏او چيزى نبود كه به‏آسانى بتوان آن را فراموش كرد .

  در همان اواخر سال  1360 بود كه از ناحيه‏ى  مقامات  انتظامى  شهر قم به‏كانون مهاجر اخطار شد تا دفتر خود را مسدود نمايد .

  بازهم يك روز چند نفرى دور هم نشستيم تا چاره‏انديشى نماييم. چه چاره‏ى ممكن بود ؟

  من در اين جلسه ، خلاء نبود رنجبر را دريافتم و عميقاً نسبت به‏آينده‏ى كانون مأيوس شدم ؛ دقيقاً همان‏طور هم شد : فضاى روانى نابود كننده به‏وجود آمد. پس از تعطيلى دفتر كانون }به رغم آن همه صميميت قبلى{ نوعى سردرگمى ، بلاتكليفى و حتى تشتت و سوءظن شديد بين اعضاء به‏وجود آمد. بدون اين‏كه دلايل مشخص در كار باشد. بسيارى از بچه‏ها دچار مشكلات عصبى  و  هيستريك  شدند. من اكنون مى‏توانم (حد اقل) تعداد  9  -  8 نفر از آن‏ها را نام ببرم كه سال‏ها پس از آن ، تحت مداواى اعصاب و روان قرار گرفتند و دارو مصرف مى‏كردند. هركدام مثل تازى باريك شده بودند ، چشم‏ها گود شده بود ، برخى نيز موهاى سرخود را از دست دادند. على صداقت ، پس از سال‏ها نبرد با بيمارى اعصاب و روان ، سرانجام ، از هردو چشم نابينا گرديد. سيّد هدايت غزنوى مفقودالاثر شد ، موسوى  مالستانى به‏كلى ديوانه شد ، پدرش از داخل آمد ، او را با خود برد ، در همان‏جا در عنفوان جوانى از دنيا رفت. او قبلاً اظهار كرده بود كه شب‏ها از فرط تهديدهاى تلفنى خواب ندارد .

 ترور شخصيت ، نقض حرمت ، نخبه‏كشى  و لبيلِينگ     عناصر مرتبط باجنبش روشن‏فكرى به‏طور سيستماتيك و فراگير رواج يافت ، عناوين و الفاظى چون : منافق ، منحرف ، التقاطى ، ليبرال ، روشن‏فكر ، ملحد ، مرتد ، زنديق ، بى‏دين ، بى‏خدا ، بى‏خط ، هفت‏خط ، فاسد ، مفسد ... به‏طور گسترده وارد ادبيات محاوراتى و حتى تحريرى شد كه خيلى هم بى‏پروا و بدون هرگونه  ملاحظه به‏كار گرفته مى‏شد.  هرروز شايعات رنگارنگ و شرم‏آور و ناگفتنى در مورد جنبه‏هاى  مختلف زندگى  خصوصى و خانوادگى  روشن‏فكران  سر زبان‏ها  مى‏افتاد .

 حتى در جلسات و كلاس‏هاى درس حوزه نيز فضاى سنگين روانى به‏وجود آمد ، به‏وضوح شايع مى‏شد كه : “همين امروز و فردا است كه فلانى و فلانى دستگير شوند.”

  معلوم بود اين‏گونه شايعات از جانب محافل معين افغانى و با هدف‏هاى مشخص سياسى مهندسى و پخش مى‏شد. از طرفى هم تو مى‏فهميدى كه “به كلى بى‏اساس نيست”  راپرت تو از سوى همان محافل داده شده و سمپات‏ها و شايعه افكنان جداً منتظر اقدامات عليه تو هستند .

  حتى آشنايان  وقتى با تو برخورد مى‏كردند ، با حيرت مى‏پرسيدند :

     “تو تا هنوز زنده  هستى ؟          -           كَى آزاد شدى ؟!”××× )1 (2 - همان.  ×××

 - معمولاً سازمان‏هاى استخباراتى كاركشته و برخوردار از اعتماد به‏نفس ،  به‏اين مطلب كارى ندارند كه “تو چه‏گونه فكر مى‏كنى” ؛ بلكه مى‏خواهند بفهمند كه “تو چه كار مى‏كنى” ؛ لكن مراكز نوكسيه و تازه‏كار ، به‏نوع فكر تو هم كار دارند و در اين مورد بسا موش‏كُشى مى‏كنند.

 يك روش مشترك و كارى  همه‏ى مراكز استخباراتى چنين است كه به‏قصد تشويق ، تحريك و تدقيق  نظر خبركشان و سخن چينان  محلى  و خرده پا ، گزارش  هرچه كوچك ، ساده ، جزى‏ء و كم اهمّيت باشد ، على‏الظاهر ، نزد خود مخبر ، آن را بسيار بزرگ ، با اهمّيت و حياتى جلوه مى‏دهند و چنين وانمود مى‏نمايند كه حتماً مورد را پى‏گيرى خواهند كرد ؛ 

 تا عامل را دلگرم سازند كه به‏كار خود ادامه دهد ، بلكه از هزاران مورد ، يك موردش به‏درد خورد. اتفاقاً از اتخاذ يك چنين روش ، نتايج مهمى هم به‏دست مى‏آورند. كتاب‏هاى تاريخى و پليسى مملو از مطالب مستند در اين موارد است. برخى گمان مى‏كنند آن‏ها رمان است ، ولى من چنان اعتقاد ندارم  ؛  عين واقعيت است .

 به عنوان نمونه:  “راه نيرنگ” كتابى است كه به‏وسيله‏ى “ويكتور استروفيسكى” يكى از افسران عالى‏رتبه‏ى سازمان استخباراتى “موساد” تحرير شده است. نويسنده بعداً به‏آمريكا (يا كانادا) گريخت و در آن‏جا كتاب خود را منتشر نمود .

 استروفيسكى مى‏گويد: “ما در سال 1980 در جنوب لبنان مستقر بوديم ، يك وقت خبر رسيد كه يك محموله گوشت مرغوب وارد اردوگاه  ...    بارها من سعى كرده‏ام  خاطر خود را از افكار و احساسات پيچيده‏ى كه در آن روزها  مرا اسير كرده بود ، آسوده كنم. و  هنوز  هم اين تلاش ادامه دارد .

  من نيز مانند اكثر همرزمانم عقيده دارم  :   “اين حق ما نبود.”

 و فكر مى‏كنم كه اجراى عدالت و اعاده‏ى حيثيت در مورد همه‏ى حلقات جنبش آزادانديشى ، كارى  چندان دشوارى نبود  ؛  امّا ،  كسانى كه ضمن هواشناسى دقيق ، استعداد زيادى در تحريف  حقايق ، خلق افتراءات  و دسيسه‏سازى داشتند ، اجازه ندادند اراده‏هاى مثبت لازم در اين‏جا و آن‏جا منعقد گردد و اوضاع سير منطقى خود را طى كند ... بايد بگويم كه فرهنگ تملق‏گويى ، چاپلوسى و كرنشگرى بسيار ناشايست است و ضرر آن متوجه همه جوانب مى‏شود .

 در سوگ  اخلاق     :                                    عناصر وابسته به‏جنبش روشنفكرى  (به‏درستى) اعتقاد داشتند :  “انتقاد وظيفه‏ى نخست هر جنبش روشن‏فكرى است”  عدم نقد و نظارت ، مساوى است با گسترش  فساد و بى‏مسئوليتى  در اركان  قدرت  و جامعه.  در عالم سياست  نيز (بالاخره) اساس كار مبتنى بر مصالحه است ؛  لكن نوعى روحيه‏ى يك جانبه‏گرايى ، نابودسازى و تماميت‏خواهى در بين مخالفان نوكيسه‏ى ما به‏وجود آمد كه براى ديگرانديشان هيچ حق حيات‏قايل  نبودند.  اصلاً امكان هرنوع  گفتمان مثبت از بين رفت. اخلاق  و انسانيت رو به‏افول نهاد  و بازار دروغ‏پردازى گرم شد.  مخالفان ما ، با مهارت در جعل و نشر اكاذب موفق شدند كسانى را فريب داده و پشت كوهاى از گزارش‏هاى دروغ قرار دهند كه هركدام براى خود عقل “نيوتنى”  قايل بودند. فى‏المثل  به‏اين نمونه از يك گزارش ساختگى توجه كنيم :

 سند شماره 1 : ... مطلبى است كه جناب شيخ ... در محفلى كه مصلحت مى‏ديده گفته است كه “ما پس از پيروزى در افغانستان حساب مان را با خمينى صاف خواهيم كرد.”

 “و يا پس از بازگشت از نزد امام ، كه با چند تن ديگر از علماى افغانستان در زمان جبهه‏ى آزادى‏بخش به‏نزد امام رفته بودند ، مى‏گويد”  :

        “آن‏چه ظلمى كه ما مى‏كشيم از دست اين مرد است××× )1( همان . ×××”

  حتى يك كودك هم به‏آسانى مى‏تواند تشخيص دهد كه اين حرف‏ها كاملاً بى‏اساس و ساختگى است. به‏خصوص بخش دوم روايت آشكارا بازبان خود مى‏گويد :  “من دروغ هستم.”

 جاعلان اين حديث نتوانستند درك كنند كه آتمسفر روانى ، عاطفى و اخلاقى ملاقات باهر انسان بزرگ ، حتى براى  دشمنانش توأم با هاله‏ى از احساسات دلپذير و نوعى رخوت لذت‏بخش است ، كه براى روزها و هفته‏هاى متمادى پايدار مى‏ماند.  (در بعضى موارد تا آخر عمر پايدار مى‏ماند. افسانه‏ى ملاقات مولاناى  بلخى با شمس تبريزى از همين نكته مايه گرفته است.)

 احتمالاً طرف‏هاى سازنده و شنونده‏ى اين روايت تا لحظه‏ى جعل ،  شنود و عمل به‏اين حديث ،  توفيق و شانس ملاقات با يك انسان  بزرگ را نداشته‏اند ، و الا بنا برتجربيات  شخصى حتماً  درك مى‏كردند كه اصولاً انعقاد يك چنان جملات ، آن هم ساعتى بعد از يك چنان ملاقات مهم و معنوى ، به‏طور قطع امكان‏ناپذير است  ؛  زيرا آتمسفر روانى اجازه نمى‏دهد. كافى است  توجه  شود كه  سخن از ملاقات  دو آيةاللّه  در بين  است .

 اگر اراده‏هاى معين ، جهت ايجاد فضاى مصنوعى وجود نمى‏داشت ، به‏جا بود كه شنونده‏ى اين حديث ، نه تنها به‏جاعلين آن اعتبار نمى‏داد كه آن‏ها را به دليل جعل  حديث توهين‏آميز نسبت به‏همه‏ى طرف‏ها ، نكوهش مى‏نمود. از همه گذشته ،  چه توهينى بالاتر از آن‏كه  “شعور مخاطب به‏بازى گرفته شود.”  همه مى‏دانيم كه تا زمان تشكيل  جبهه‏ى آزادى‏بخش  )1359(  ايران هيچ دستى در حوادث افغانستان نداشت.  چنان‏كه از محتوى نامه‏ى جناب  “جعفرزاده”  نيز مفهوم است.  جبهه‏ى آزادى‏بخش ، نقطه‏ى آغاز ورود واحد نهضت‏ها به‏ماجراى افغانستان بود. پس ، تا آن موقع  ملاقات  دو آيةاللّه  هنوز ظلمى واقع نشده بوده ، تا از آن شكايت شود :

 سند شماره     2     :      “آيا پس از تجربه‏ى تشكيل جبهه‏ى آزادى‏بخش كه به‏آن سرنوشت شوم و نكبت‏بار دچار گرديده و شيخ ... ]آصف[  فرصت طلبانه خود را به‏دبيركلى جبهه رسانيد، اين بار دوباره با چنين كارى چه تضمينى وجود دارد كه اتحاد كنونى دچار چنان سرنوشت شومى نگردد؟ آن روز عذر و توجيه مان اين بود كه ما در اثر عدم شناخت واقع بينانه و در حقيقت در اثر كم شناختى مرتكب چنان كارى شديم ؛ امّا ، براى فردا ديگر اين عذر و توجيه براى كسى قابل قبول نيست××× )2( بلاغ”  حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى ، شماره ششم ، سنبله 1378 - چاپ قم.  ×××

  بنا به‏تقرير خود جناب جعفرزاده ، تا زمان جبهه‏ى آزادى‏بخش ، سخن از هرنوع نسبت ظلم و عدل در مورد نقش ايران  در افغانستان ، بلا موضوع بود ، اصلاً محل طرح نداشت. چون هيچ كارى خوب ، يا بد ، توسط ايران انجام نشده بود.  همه چيز تازه از سال  1359  شروع شد .

 پس ،  “چنين افتراءات و دروغ‏هاى كودكانه درچه كارخانه‏هاى ساخته مى‏شد ؟”

 “چرا و چگونه توسط عقول نيوتنى به‏قيمت جواهرات خريدارى مى‏گرديد ؟”

 “آيا موضع‏گيرى سياسى براساس شايعات و افترءات ، كارى درست است ؟

 محمد حسين جعفرزاده در نامه‏ى به‏سيد مهدى هاشمى  چنين مى‏نويسد :

 سند شماره     3      :        “من از شما سؤال مى‏كنم كه اين آقاى ابوشريف كه با شانتاژ و جوسازى ، و به‏رخ كشيدن كارها و فعاليت‏هايش مى‏خواهد نظريه‏ى خود را اثبات نمايد ، آيا يك سرى به‏داخل افغانستان زده است ، كه ببيند شرايط داخل افغانستان چگونه است؟”

 “سه سال تمام است كه در مناطق مركزى هيچ‏گونه عمليات عليه روس‏ها از ناحيه‏ى حضرات صورت نگرفته است ، و نيروهاى خوب هم كه خود را مجهز و آماده مى‏كردند براى رويارويى با قواء مسلح روس ، اين‏ها غافل‏گيرانه به‏آن‏ها حمله مى‏كردند و مانع تشديد جنگ عليه روس‏ها توسط نيروهاى خوب مى‏شدند××× )1( در همين مقطع، مجله‏ى “استقامت” سلسله مقالاتى با عنوان “نيازهاى اساسى انقلاب” و ديگر “درآمدى بر سياست و استراتژى روسيه در خاورميانه و آسيا” به‏قلم اينجانب نشر مى‏كرد.  شماره‏هاى كامل هردو نشريه در كلكسيون‏ها موجود است و قابل  مقايسه مى‏باشد. ×××”

   جنگ همه  عليه همه    :                                  -   نيروهاى خوب كى‏ها بودند ؟!

 -    آقاى جعفرزاده  مبتنى بر پراكتيكال  پروگرام  موجود در  واحد  نهضت‏ها ، نيروها را از ديد خود خوب و بد مى‏كند ، كه بحثى كاملاً  جداگانه دارد و ما اصلاً وارد آن نمى‏شويم ؛  فقط در حاشيه‏ى موضوع اضافه مى‏كنم كه نيروهاى ملى -  مستقل چون  “مجاهدين مستضعفين”  و “جنبش اسلامى مستضعفين”  و  “كانون مهاجر”  و  “جناح چپ سازمان نصر”  و امثال  اين‏ها از ديد ايشان  “نيروهاى خوب” محسوب نمى‏شدند ؛ زيرا از جانب حاكمان  محلى  چون پاسداران جهاد ، شوراى اتفاق و  همسو با آنان ،  قوماندان‏هاى بى‏سواد ، دگماتيك و خودسر حركت اسلامى افغانستان “منافق”  خوانده شده و زير ضربات بى‏امان قرار گرفته بودند .

 چنين وضعى ، تأثير آشكار بر روابط و مناسبات گروها در داخل كشور و بالخصوص ميادين جنگ و زندگى عموم مردم نهاد و يك چنان “جنگ همه عليه همه” در هزاره‏جات راه افتاد. كه به‏زحمت فهميده مى‏شد : “كى با كى و براى چه مى‏جنگند.”  همه يك‏ديگر را منافق گفته ، مى‏كوفتند. بعدها از دهن اين و آن پريد كه اصلاً چنان درگيرى‏ها براساس استراتژى مشخص  و تعيين شده ، مبتنى براصل :  “اول منافق ، بعداً كافر” سامان‏دهى شده بوده××× )2( انتخاب اين عنوان ، برگردانى فرصت‏طلبانه از فضاى حاكم برايران بود ، زيرا در آن زمان درگيرى‏هاى مجاهدين خلق ايران با حكومت جمهورى اسلامى شدت داشت و رسانه‏هاى وابسته به‏حكومت ، آن‏ها را منافقين مى‏خواندند  ؛  در چنين موقع نشريه‏ى پيام مستضعفين خود را قايم مقام جمهورى اسلامى ايران فرض كرده و او نيز رقباى خود را منافقين مى‏خواند ! ×××.

  تقابل ميان  ديروز و فردا  :                                 چنان‏كه  همه  مى‏دانند ، در سال‏هاى  1360 تا 63  - 62 ميان شوراى اتفاق  و  مجاهدين مستضعفين  درگيرى‏هاى ممتد و خونين روى داد. در همان مواقع بود كه  سيّد ابراهيم‏شاه حسينى ، قوماندان  قدرتمند حركت اسلامى در دره‏ى تركمن با طرح اين حيله كه قصد ميانجى‏گرى  بين مجاهدين  و شورى را دارد ، از على‏پور غفورى دعوت به‏عمل آورد تا نزد او برود  و از آن‏جا متفقاً پيش آقاى بهشتى بروند تا بين مجاهدين و شورى رفع اختلاف گردد. على‏پور به‏اين  نيرنگ ابراهيم‏شاه  اعتماد كرد ، نزد او رفت  ، بلافاصله زندانى شد.

 سيّد ابراهيم‏شاه هردو دست  و هردو پاى على‏پور را به‏زنجير بست و قفل نمود ، سپس زنجيرهاى دست و پا را به‏وسيله‏ى عمود آهنى كه به‏بلندى يك  عصا بود و هردو سرش به‏صورت حلقه درآمده بود ، بهم مرتبط نمود تا دست‏ها و پاها بهم نرسند. با همين ترتيب حدود 9 ماه او را در پايگاه خود نگهداشت.  بعدها سربازان  سيد ابراهيم شاه در اين مورد داستان‏هاى عجيب و غريب نقل كردند كه سراسر آكنده از وحشت و شناعت است.  متعاقب اين جريانات ، مجاهدين پايگاهاى  مستحكم و فعال خود را در مناطق غزنى ، بهسود ، پنجاب ، يكاولنگ ، قول‏خويش ، سرخ پارسا ، دره‏ى تركمن ... تعطيل كرده و تنها در منطقه‏ى  “شش‏پل” باميان تمركز نمودند .

   داستانى را نقل مى‏كردند مبنى براين‏كه : در يك مورد ، هنگامى كه مجاهدين مى‏خواستند پايگاه خود در بهسود را تعطيل كنند ، ابتداء تمام در و ديوار و كف مقر را ماين گذارى نموده ، سپس محل را ترك كردند. آن‏ها روى در و ديوار نوشته بودند :

 “ما خودمان هم نباشيم ، اين ساختمان به‏مدت يك هفته با شما جنگ خواهد كرد.” پس از خروج  مجاهدين، لشكريان شورى وارد شدند و شروع كردند به‏شكستن قفل‏ها و گشودن درب‏ها ... ناگهان از هرطرف انفجارات شروع شد ، شمار زيادى از نظاميان شورى به‏هوا رفتند .

  در يك  مورد من به‏يكى از ليدرهاى مجاهدين (سيّد باقر راسخ = فعلاً ساكن كشور ناروى) كه در آن موقع سمت نمايندگى غير رسمى مجاهدين در ايران را به‏عهده داشت و در اصفهان زندگى مى‏كرد ، گفتم : “شما داريد بامرتجع مى‏جنگيد ، نه‏با ارتجاع ! و توضيح دادم كه مبارزه با ارتجاع ، يك مبارزه‏ى فرهنگى ، سيستماتيك و قانونمند است ، درحالى كه مبارزه با مرتجع ، عبارت از درگيرى  فيزيكى و حاشيه‏اى با اشخاص مى‏باشد  ؛  همان كارى كه شما با بهشتى و اكبرى مى‏كنيد به‏جاى كه مواضع سياسى - ايديولوژيك و كاركردهاى آن‏ها را نقد كنيد ، به‏ريش و بُروت  و  صَله  و  كَله‏ى ايشان چنگ مى‏زنيد و برخوردها را شخصى مى‏كنيد !”

   او صادقانه توضيحاتى داد كه معانى‏اش  چنين  بود :

 سند شماره    4    :    “اين مجاهدين نيستند كه با شوراى اتفاق تحت رهبرى بهشتى و پاسداران جهاد تحت فرمان اكبرى مى‏جنگند ، مجاهدين  داراى استراتژى روشنى هستند و خوب مى‏دانند كه تضاد اصلى شان با كيست. بلكه اين اكبرى و بهشتى هستند كه پيوسته دنبال درگيرى با ما هستند. مجاهدين به‏جهت پرهيز از درگيرى با آن‏ها كوه به‏كوه فرار مى‏كنند ؛ لكن آن‏ها اين را دليل ضعف مجاهدين تلقى نموده و از تعقيب و مخاصمه دست برنمى‏دارند. ما معتقديم كه دست واحد نهضت‏ها پشت كار است.  عناصرى از آن‏ها جنگ عليه سازمان مجاهدين را رهبرى  و تشديد مى‏كنند.”

برچسب‌ها: بخش هشتم, جنبش روشنفکری و توفان خشم, پاييز خشم

 قديس  واقعى

 اگر در اين دنيا براى همه‏ى انقلابيون وفادار به‏راه و رسم خود ، يك معبد جهانى وجود داشته باشد  ؛  در آن صورت بايد استخوان‏هاى افتخارى سرخ در آن‏جا و در كنار “چه گوارا” دفن شود. او يك قديس حقيقى بود. من آدمى به‏امانت ، خلوص ، صداقت ، عاطفه ، حس زلال ، و عرفان او كم ديدم.  به‏همان پيمانه هم مظلوم بود. به‏زحمت مى‏توانم در زواياى  ذهنم چهره‏هاى معدودى را تصور كنم كه شبيهه او باشند. او ، با اين‏كه در طول زندگى در موقعيت‏هاى مناسب قرار گرفته بود ؛ امّا ، يك لحظه شرافت خود را زير پا نكرد و يك ذره سوء استفاده ننمود.

 صرفاً به‏حيث يك همرزم صادق ، بلحاظ اخلاقى و عاطفى خود را ملزم مى‏دانم در اين‏جا يك چند نكته در مورد سوابق و خصوصيات او درج نمايم  ؛  گمان مى‏كنم اين كار ، تقدير از مردى باشد كه عمر خود را در راه مبارزه‏ى اخلاص‏مند به‏پايان رسانيد در اين دنيا مظلوم واقع شد، قربانى گرديد ، بادست خالى و شكم گرسنه زيست  ؛  لكن شرافت خود را حفظ كرد .

 در ادبيات  عرب  شعرى  انشاد شده  كه مى‏گويد :

 تموت الاسد فى الغابات  جوعاً

و لحم الطّير  يطرح للكلابِ

 =   شيران در بيشه‏ها از گرسنگى مى‏ميرند ؛ و گوشت لذيذ پرندگان پيش سگان ريخته مى‏شود

 اين برگردانى از وضعيت همه‏ى شرافتمندان گيتى است ، دنيا همواره به‏كام رجاله‏گان و نامردان بوده است و شرافتمندان همواره خون دل خورده‏اند...افتخارى سرخ يكى از آن‏ها بود:

  “نعمت‏اللّه”  مشهور به‏افتخارى سرخ ، ماشاءاللّه نورى  و درآخر “استاد بهار”  در اصل يك ملاّزاده بود. پدرش از مردم  “بينى‏گاو - ولسوالى ورس”  بود كه در سنين ميانسالى محل خود را ترك نموده و مدت‏ها در يكاولنگ  آخوندسرخانه‏ى  سيّد ميرحسين خان بزرگ بوده است. مادرش كه زنى با شخصيت ، با وقار و با ايمان بود ، سال‏ها به‏صفت نان‏پز مخصوص سيّد ميرحسين خان  عمل كرد. اين بانو كه كوه تقوى ، ايمان  و صبر و بردبارى بود ، در سنين بالاى نود سالگى  وقتى خبر كشته شدن  تنها فرزند ذكور خود را شنيد ، گفت :  “اشكالى ندارد ، بچه‏ام به‏بهشت رفته است ، او بى‏گناه بود.”  در همان سن و سال ، به‏فاصله‏ى هر سه چهار روز  يك بار قرآن كريم را دوره مى‏كرد ، او جداً  “حليفة القرآن”  بود ؛  زيرا در طول عمر خود هزاران نفر را قرآن  خوان كرده بود ، اين كار اصلى‏اش بود ...  درباره‏ى اين بانوى با عظمت بايد يك كتاب نوشته مى‏شد ؛  من در اين‏جا نمى‏توانم حق او را اداء كنم .

 خانواده‏ى پدرى افتخارى از يكاولنگ به‏نواحى بلخ و چاركنت مهاجرت نموده و در آخر در هجده‏نهر بلخ ساكن مى‏شود. گليم بخت نعمت‏اللّه از اول سياه بافته شده بود: در اوان نوجوانى پدر خود را از دست داد. دوران نوجوانى او به‏چوپانى گذشت ، يك وقت برايم تعريف كرد:

 “همراه با بچه‏هاى هم‏سن و سالم در نهر عبداللّه بلخ گاو مى‏چرانديم ، سراج‏الدّين خان پشتون كه مالك آن‏جا بود ، در ساعات تفريح خود ، سوار اسب مست خود مى‏شد و ما بچه‏ها را با اسب دنبال مى‏كرد. ما فرار مى‏كرديم  و اسب با يك نفس به‏ما رسيد. سپس سراج‏الدّين‏خان لجام اسب را مى‏گرفت و اجازه مى‏داد ما كمى دورتر شويم. همين‏كه يك فاصله و فضاى به‏و جود مى‏آمد ، بازهم خان اسب را رها مى‏كرد و اسب با يك چشم برهم زدن به‏ما رسيد ... اين براى سراج‏الدّين‏خان يك تفريح بود.”

  به‏دروس دينى رو آورد. از سال  1346  تا  1356 در حوزه علميه مشهد به‏تحصيل مشغول شد و سطوح حوزوى را به‏اتمام رسانيد. از جلسات سيّد حيدر محمودى بهره برد. با رهبران جنبش مذهبى ايران آشنا شد و با صداقت مخصوص به‏خود به‏خدمت آن‏ها درآمد. خود به‏من گفت :

 “در سال 1350 آيةاللّه خامنه‏اى (كه بعدها رهبر ايران شد) مبلغ 30 هزار تومان به‏من داد كه از زاهدان محموله‏ى شامل كتاب‏ها و پيام‏هاى آيةاللّه خمينى را (كه در پاكستان تكثير شده بود) از آيةاللّه كفعمى تحويل گرفته و به‏مشهد بياوم. من رفتم نزد آقاى كفعمى ، آن محموله را كه شامل چند بوجى كتاب و اعلاميه بود تحويل گرفتم. سپس ترتيب انتقال آن‏ها تا مشهد را دادم ، در كرمان نزديك بود به‏دست مأمورين امنيتى دولت شاهنشاهى بيافتيم ، به‏هرترتيب خود را نجات داديم ، القصه...”

  با توجه به‏شاخص افزايش قيمت‏ها و صعود نرخ تورم ، ارزش پول ملى ايران از آن زمان تا كنون به‏نسبت يك در  4 / 000 تنزل يافته است  ؛  معنى اين گفته آن است كه مبلغ 30 هزار تومان آن زمان همان 120 ميليون تومان امروز است. همان‏طورى كه امروزه مى‏توان با مبلغ 120 ميليون تومان يك زندگى ساده و محقر به‏پاكرد ، در آن زمان هم مى‏شد باهمان مبلغ 30 هزار تومان اين كار را انجام داد. باعنايت به‏اين‏كه در آن زمان نسبت ارزش پول افغانى با تومان ايرانى 10 بر 1 بود ، بنابراين مبلغ 30 هزار تومان ايرانى دقيقاً 300 هزار افغانى مى‏شد. من احتمال مى‏دهم كه شايد ممكن بود در آن زمان با مبلغ 300 هزار افغانى بهترين خانه در منطقه‏ى وزيراكبرخان كابل خريد ... منظورم اين است كه هيچ وقت نمى‏توان يك چنان مبلغى در اختيار هركسى قرار داد. چون امكان دارد برود و ديگر برنگردد. در يك موقع اقوام او به‏من گفتند :

  “ما چند خانوار وجوهات شرعى خود را جمع كرديم و به‏هدف كمك نزد افتخارى برديم و گفتيم هرطور كه مى‏توانى از مرجعى براى ما رسيد بياور ؛ او پول‏هاى ما را نپذيرفت.”

 خاطره‏ى هم از آخرين روزهاى زندگى او دارم : در نخستين روزهاى سال  1370 يعنى در زمانى كه همه گرگ بودند ، و تفنگ به‏دوشان (مانند پلنگ) اول خون مردم را مى‏مكيدند ، سپس گوشت شان را كباب مى‏كردند و مى‏خوردند ، براى مدتى در سمت شمال كشور باهم بوديم ، تقريباً سه ولايت بغلان ، سمنگان و بلخ را باهم زيرپا نهاديم. روزى در يك جلسه‏ى مهمانى ، به‏يكى از آشنايانش سفارش كرد : “تفنگ فلان جوان را (كه قبلاً از ملازمان او بوده و در يك درگيرى كشته شده بود) در فلان جا و در خانه‏ى فلان‏كس به‏امانت گذاشته‏ام ، با اين نشانى آن‏را بگير و به‏خانواده‏ى پدرى‏اش تحويل بده.”

 همه مى‏دانيم كه طى آن سال‏ها در افغانستان چه گذشته است ، كسانى كه آن روزها را از ياد نبرده‏اند ، يا در آينده بتوانند از طريق اسناد و مدارك و شواهد عينى و ذهنى حال و هواى آن روزهاى كشور را درك كنند ، قطعاً با اين نظرم موافقت خواهند كرد كه  “يك چنين سفارشى در آن سال‏ها ، منحصر به‏فرد بوده است.” چون در آن سال‏هاى زشت و سياه ، يك قبضه تفنگ ، غنيمتى بود كه از هرجا مى‏آمد خوب بود. ما كه تعارفى باهم نداشتيم ، گفتم : تو خيال مى‏كنى با اين حرف تو ، سرانجام ، آن تفنگ به‏دست خانواده‏ى پدرى آن جوان مقتول مى‏رسد ؟ تو هنوز همان افتخارى سرخ  هستى ؟!  چرا آن را پول نمى‏كنى ؟ زن و بچه‏ات در ايران خرجى ندارند .

  =      با ملايمت و اطمينان پاسخ داد :  “او جوانى بسيار خوب بود ، مدت‏ها با من همراه بود ، نمى‏توانم آن‏كار را بكنم. آن‏كار مثل اين است كه گوشت او را بخورم.”

 بالاتر از اين: در آن مواقع او مناسبات گرم با يك شخص مشهور خارجى به‏نام  “جنرال آزاد بيگ”  داشت كه  (بطور غير قانونى)  در كوهاى “رويى دوآب” قرارگاه محكم براى خود داير كرده و مشغول فعاليت عليه اتحاد شوروى بود. من چندين بار با لحن شوخى و جدى به‏او گفتم : سر “آزاد بيگ” را به‏مبلغ  سيصد هزار دالر آمريكا ،  خريدار هستم !

 و گفتم : يك جنرال خارجى  (غير قانونى)  در كشور ما چه مى‏كند؟  هربار مى‏خواستم احساسات و عكس‏العمل او را بسنجم كه اولاً تاچه حد اين حرف را جدى مى‏گيرد ؛ ثانياً تا چه ميزان به‏ارزش‏ها و هدف‏هاى خود وفادار مانده است. من به‏او صريحاً گفتم اين قراردادى است كه بين من و رياست پنج وزارت امنيت دولتى منعقد شده است و به‏امضاى جنرال غلام فاروق يعقوبى وزير امنيت دولتى نيز رسيده و تضمين‏هاى كافى گذاشته شده است .

 امّا ، او هيچ وقت تن به‏اين سخن نداد. در آن زمان مبلغ سيصد هزار دالر آمريكا آن قدر پول بود كه مى‏شد هتل معروف انتركانتينانتال كابل را با آن خريد. پيش‏نهاد يك چنان مبلغ دالر مى‏توانست چشم خيلى‏ها را از حدقه درآورد  ؛  ولى خللى در ذهن و عواطف او به‏وجود نياورد .

 شايد بتوان گفت عرصه‏ى امتحان مردان چهار چيز است  :

 1      -       خشم در مقام قدرت ،                         2      -      وسوسه‏هاى  جنسى ،

 3      -       موقعيت‏هاى  مالى  ،                         4      -      رياست  و سرورى.      

  افتخارى سرخ در موقعيت‏هاى قرار گرفته بود كه امكان پرداختن به‏همه‏ى اين موارد برايش فراهم بود  ؛  امّا ، او پاك زيست ، و پاك از دنيا رفت. در يك مورد من ، افتخارى سرخ ، ارباب اسلم ، مفيد و على زمانى به‏اتفاق شمارى ديگر ، همگى مهمان ارباب سردار دهنه‏ى غورى ، واقع در محله‏ى قشلاق  “پلخمرى”  بوديم. محور اصلى جلسه موضوع پيوستن به‏مصالحه‏ى ملى بود؛ لكن پراگنده‏گويى‏هاى زياد به‏عمل آمد و جلسه خصلت روشن‏فكرانه به‏خود گرفت. از هر درى سخن به‏ميان آمد. هركس  هرچه مى‏گفت افتخارى  سرخ بلادرنگ تأييد مى‏كرد !

 ارباب اسلم در قالب گِله‏گويى از روحيه‏ى كوته‏بينانه‏ى  قوم گفت: “روحيه‏ى مردم ما مثال فردى را مى‏ماند كه او را داخل يك باغ برده و به‏او بگوييم كه همين باغ را آب بده ، پابيل كن ، همه‏ى باغ براى خودت  ؛  امّا ، آن شخص اين طرف و آن طرف را نگاه مى‏كند ، همين‏كه اطراف خود را خالى ديد ، فقط يك دانه سيب را از شاخه‏ى درخت مى‏كند و زير بغل خود گرفته فرار مى‏كند !” افتخارى سرخ در تأييد اين گفته‏ى ارباب اسلم سرخود را مى‏جنباند كه در همين موقع ناگهان على زمانى گفت: “به راستى هندوها آن‏قدر نفهم هستند كه نمى‏دانند گاو خدا نيست ؟!”

 كسى جواب او را نداد. من كه احساس كردم تنها فيلسوف جلسه خودم هستم ، گفتم: “اين مطلب مانند بسيارى از ديگر موارد و مطالب دينى و تاريخى ، به‏ما اشتباه رسيده است. هندوها نمى‏گويند گاو خدا است. بلكه از ديد تعاليم هندو ، حرمت گاو به‏منزله‏ى حرمت مادر است.”

  افتخارى سرخ سرش را بلند كرد و گفت:  “گاو چطور حرمت مادر را دارد ؟”

  پاسخ دادم  :   “به‏جهت استفاده از شيرش.”  مثل اين‏كه يك دريچه‏ى بزرگ در ذهنش باز شود ، با حالت بُهت دهانش را تا آخر باز كرده و درحالى كه سرش را تكان مى‏داد گفت :

 “آه ... اوج  عرفان !” اين را گفت و به‏حالت خلسه رفت ، لحظاتى همچنان دهانش باز بود و سرش  را تكان مى‏داد. موضوع را در ذهن خود حلاجى مى‏كرد .

 على زمانى كه مى‏خواست مجادله كند ، گفت  :  “پس گاو نر چه ؟!”

 افتخارى اصلاً متوجه پرسش سفسطه‏آميز على زمانى نشد .

  جلسه براى لحظاتى در سكوت و خلسه فرو رفت. سپس موضوع  عوض  شد .

 در  همين  جلسه بود كه يك نوع  حشره به‏نام  “پال پالك”  يا “كفشدوزك” در اتاق پيدا شد، احتمالاً با لباس كسى از بيرون آمده بود  ؛  افتخارى آن را به‏دست گرفت و مقدارى نوازش كرد. سپس توضيح عرفانى درباره‏ى ابعاد وجودى آن حشره داد. متعاقباً حشره را در جوف پاكت گذاشت  و به‏دست  ملازم خود  داد و  به‏او  سفارش  اكيد  كرد تا  آن حشره را  بيرون برده ، در ميان مزرعه‏ى گندم رها كند. او سال‏ها قبل از آن ماهى‏هاى داخل حوض خانه‏ى ما را جمع كرده و به رودخانه انداخته بود. عادت داشت ريزترين حشره‏ى روى زمين را برداشته و نوازش كند و با آن حرف مى‏زد! ... تعبيرات خاص او در اين‏گونه موارد چنين بود كه “اين يك منظومه است - اين مساوى باكل جهان است” او ريزترين حشره‏ى روى زمين را مساوى با منظومه‏ى شمسى ، و بالاتر از آن : “مساوى  با كل  جهان” مى‏دانست  ...

 سال‏ها قبل ، عبداللّه مهاجر به‏موسوى سفيد گفته بود :  “افتخارى سرخ به‏درد انقلاب نمى‏خورد ، چون نمى‏تواند آدم بكشد !”  جداً همين طور بود ، او مانند ديگر نمونه‏هاى  مشابه ، فرزند اشتباه زمان بود ، او  نبايد در اين برهه‏ى خاص از تاريخ كشور در اين جهان پا مى‏گذاشت .

  در پايان اين بخش ، با الهام از زندگى  اخلاقى اين  “قديس عصرمان”  مى‏خواهم به‏تأكيد خاطرنشان نمايم كه مسئوليت‏پذيرى  و التزام عملى نسبت به‏اصول و ضوابط اخلاقى براى هر فرد بشرى نخستين و عمده‏ترين شاخصه‏ى انسانيت است.  اين مطلب نه تنها ارتباطى با كيش و آيين خاص ندارد ؛  بلكه بايد دانست  “حوزه‏ها و الزامات اخلاق متمدنانه  نسبت به‏اخلاق سنتى به‏مراتب  گسترده‏تر  و  سنگين‏تر است.”  درك اين مطلب  براى كسانى چون روشن‏فكران كه در عرصه‏هاى  سياسى و اجتماعى قدم مى‏گذارند ، داراى  اهميت  مضاعف و حياتى است ؛ خصوصاً  در شرايطى  چون جوامع ما كه فاقد  هرنوع قانون‏مدارى  و نظارت  و كنترل  است؛

  در غير اين صورت ، سقوط به‏ورطه‏ى ساديسم ، راسيسم ، فاشيسم ، فساد و تبهكارى  از هرنوع آن حتمى است. روشن‏فكران از آن بابت در مظان اين خطر قرار دارند كه  نگاه ايشان نسبت به‏مسايل ، عارى از تعبُّد بوده و از منظر عقلى و فرادينى نسبت به‏امور مى‏نگرند ؛ در چنين شرايطى ، هرگاه اصول و ضوابط اخلاقى  (اعم از سنتى  و متمدنانه)  نيز ناديده انگاشته شود ، روشنفكران مصاديق  عينى “دزدِ با چراغ” و “پلنگ تيزدندان”  قرار مى‏گيرند.  روشن‏فكر مى‏تواند نسبت به‏اصول  و تعاليم مذهبى باورمند باشد ، ياخير ؛ لكن هرگز نمى‏تواند اصول و ضوابط اخلاقى را زير پا كند ؛ چه‏در آن صورت ، زندگى براى همگان به‏جهنم سوزان مبدل خواهد شد. مبادا روشن‏فكر خيال كند كه عدول از ارزش‏هاى اخلاقى لازمه‏ى ورود به‏مدرنيسم است. اين چيزى است كه هر عنصر روشن‏فكرى بايد  مدام پيش چشم خود داشته باشد .

برچسب‌ها: قديس واقعى

    بخش  هفتم

================== 

 علاييم  خستگى  يك مبارز

  در  نخستين  روزهاى  سال  1363  آقايان  افتخارى سرخ و  موسوى سفيد  هردو  به‏فاصله‏ى زمانى  اندك  نسبت  به‏يك‏ديگر ،  به قم رسيدند. اين برگشت  آن‏ها كه پس از حدود يك سال و اندى  دورى و  جدايى  محقق شده بود ، براى جمع  ما هيجان‏انگيز  و  اميدبخش بود. طبيعى است كه ما انتظار شنيدن خبرهاى بزرگ و خوب از موفقيت‏هاى هردو داشتيم. در اين مدت ارتباط ما با موسوى در افغانستان به‏كلى قطع بود  ؛  لكن با افتخارى در پاكستان كمابيش ارتباط كتبى برقرار بود. او اغلب از ما كتاب مى‏خواست ، كه برايش مى‏فرستاديم. با هربار كتاب فرستادن  ،  احساس  چند قدم پيش‏روى و موفقيت  مى‏نموديم .

  افتخارى يك‏بار يك جوان شيك‏پوش و خوش‏تيپ از ميربچه‏هاى دايكندى به‏نام “عبداللّه مهاجر” را از پاكستان نزد من فرستاد و سفارش اكيد كرده بود تا او را حفظ نموده و تحت آموزش‏هاى ويژه بگيرم ، كه به‏جاى اقبال مى‏تواند فرمانده نظامى خوب باشد. احتمالاً او را موسوى از افغانستان شكار كرده ، در پاكستان به‏افتخارى پاس داده بود. افتخارى نيز او را به ايران براى ما فرستاد. مدتى او را در يك خانه‏ى امن نگهداشتيم ، سپس به‏هم‏محلى خودش ، دكتر على مظفرى در مشهد تحويل داديم. عبداللّه بعدها خوب كار كرد ، هماهنگ با موسوى سفيد از طريق سازمان نصر به‏عنوان فرمانده نظامى به‏منطقه‏ى خود اعزام شد. در آن‏جا فراز و فرودهاى زياد داشت. زمانى كه موسوى عملاً وارد فاز نظامى شده بود ، عبداللّه مهاجر يكى از استوانه‏هاى قدرت او را تشكيل مى‏داد .

 بازگشت  افتخارى  سرخ  از  پاكستان  غير  منتظره بود. در اصل قرار نبود او به اين زودى ، يا حتى  اصلاً  از  پاكستان  برگردد.  من لحظه‏ى  كه خبر رسيدن  افتخارى  به‏قم را شنيدم ، بين موتر نشسته  و  عازم  مشهد  بودم. اسماعيل مرا پيدا كرد و خبر آمدن او  را داد. هردو نفر يك راست به‏خانه‏ى من آمديم و ديديم افتخارى سرخ در خانه نشسته است. او از پاكستان مستقيماً به قم آمده و در مشهد به‏خانه‏ى خود نرفته بود. از اين جهت مى‏توان گفت كه احساس ناامنى او در مشهد تاچه حد شديد بوده است. او در منزل من هيچ مشكلى  جهت پوشش و محمل نداشت ، چون مهمان خواهر خود بود. دوستانش آزادانه  به‏ديدارش مى‏آمدند .

 روزها و شب‏ها پشت سرهم گذشت ، من و اسماعيل طبق نرم‏هاى تشكيلاتى منتظر برگزارى جلسه بوديم. مسلماً ما دو نفر در آن موقع نمى‏توانستيم برآن دو ليدر تكليف نماييم تا فراخوان تشكيل جلسه دهند. طبيعت كار چنين ايجاب مى‏كرد تا آن‏ها از ما بخواهند كه از مشهد و تهران سران هسته‏ها را بخواهيم تا تداركات يك پلنوم ، ياكنگره را ببينند. آن‏وقت حضرات در اين پلنوم گزارش دهند كه در طول اين يك سال و اندى چه كرده‏اند ، و پلان آينده چيست ؟

 اين حق سران هسته‏ها بود تا در جريان گزارش اقدامات آن دو عضو برجسته در افغانستان و پاكستان طى بيش از يك سال قرار گيرند. روزها و شب‏ها مى‏گذشت و اين انتظارات من و اسماعيل ، كه به‏واقع انتظارات همه‏ى اعضاى ارشد و سران هسته‏ها بود ، بى پاسخ مى‏ماند. چنان شد كه من و اسماعيل هرگاه همديگر را تنها مى‏يافتيم ، از هم مى‏پرسيديم: چرا حضرات درخواست تشكيل جلسه نمى‏كنند ؟

  در آن موقع جمع ما به‏اوج پختگى و چارج  فكرى و روانى رسيده بود ، درست مانند ميوه‏ى رسيده كه بايد مصرف شود  وگرنه به‏فساد مى‏گرايد. نيروهاى جوان ، پرشور و آماده ، اعم از هسته‏هاى كارگرى  -  طلبگى  - روشن‏فكرى ، جملگى ميدان عمل مى‏خواستند  ؛  سال‏ها در گوش آن‏ها خوانده شده بود ، ديگر ظرفيت شنيدن نداشتند. قطعاً آن‏ها نمى‏توانستند محدوديت‏هاى را كه ما در سطوح كلان با آن رو به‏رو بوديم ، به‏درستى دريابند. اعضاى رده‏هاى پايين فكر مى‏كردند كه ما چه آدم‏هاى بزرگى هستيم ! چه يد بيضايى و نفس مسيحايى در حل پرابلم‏ها داريم ! پس چرا پرابلم‏هاى موجوده را حل نمى‏كنيم و  چرا بن بست‏ها را نمى‏شكنيم؟!

 توقعات شان از ما مطابق با ذهنيات خودشان بود. نمى‏دانستند كه تفنگ ما  تا چه حد خالى است. كسانى كه ذهن تحليلى دارند  يا در زندگى ، با چنين موقعيت‏هاى رو به‏رو شده‏اند ، خوب مى‏فهمند  من چه مى‏گويم : كنترل نيروهاى جوان و چارج شده ، و آماده براى “عمل” كارى فوق‏العاده دشوار است. آن‏ها كارى به‏اين ندارند كه  “تو چه مشكلى دارى” .

 من فكر مى‏كنم ، در شرايط مشابه ، به‏همين دليل كسانى در اين‏جا و آن‏جا ناچار مى‏شوند به‏اقدامات غير مقعول و حتى تروريسم و انفجارات روى آورند .

  در همين‏جا جداً مى‏خواهم تأكيد نمايم كه  “عدم توسل به‏ترور و خشونت”  جزء اصول خدشه‏ناپذير مان بود ، تا آخر به‏آن وفادار مانديم  ؛  و الاّ ما براى ارضاء احساسات سرشار جوانان‏مان  ،  يا به‏هدف  عقده‏گشايى  و انتقام‏جويى  و هرفرض  ديگر ، مى‏توانستيم  به‏طور  غير مسئولانه  آنان  را وارد عرصه‏هاى  آرتيست مآبانه  نماييم .

 آشكارا مى‏گويم كه ما توانايى اقدام به‏هركارى  را داشتيم. از چنان  پتانسيل برخوردار  بوديم كه مى‏توانستيم در هر زمان و در هر مكان هركه را بخواهيم  به‏راحتى از ميان برداريم ، بدون اين‏كه  اثر انگشتى از  خود به‏جا بگذاريم.  علاوه  برنيروهاى  ورزيده‏ى  خودمان ، گروه  ضربت حركت اسلامى ، موسوم  به”شرطةالخميس”  (ستون پنجم)  نيز در  اختيارمان  بود .

  با همه‏ى اين وجود ، ما جنگ‏هاى روانى و فشارهاى عصبى سختى را تحمل كرديم  ؛  امّا ، دريغ از فكر توسل به‏خشونت   ؛   هرگز !

 -      مفسده‏جويى و توسل به‏خشونت چه فايده‏ى داشت ؟

 -      چه  مشكلى را  مى‏توانست  حل  كند ؟

 درست است كه انسان گاهى در محيط خلوت با خود فكر مى‏كند كه اگر در فلان موقعيت ، اين‏جا ، يا آن‏جا ، اين ، يا آن شخص از ميان برداشته مى‏شد ، شايد روند حركت‏هاى زمان مسير ديگرى انتخاب مى‏كرد  ؛  ولى تجربيات مشابه ، صحت اين فرض را تأييد نمى‏كند. و به‏طور قطع ثابت نمى‏نمايد كسانى كه به‏چنان روش‏ها متوسل شده‏اند ، فرض‏هاى پيش‏ساخته‏ى خود را حتماً به‏آغوش كشيده‏اند. برعكس : گورستان تاريخ پر از خشونت‏گرايان و دهشت‏افگنان ناكام است .

   تجربيات عينى و تاريخى نشان مى‏دهد : نيروهاى كه با افسارگسيختگى و عطش شديد به‏پيش مى‏رانند  ؛  قطعاً به‏مقصد نمى رسند. آشفته ساختن اوضاع سياسى كار خيلى مشكل نيست، حتى در نظام‏هاى پليسى نيز گروهاى كوچك و غير مسئول به‏آسانى مى‏توانند با انجام يك رشته ترور و انفجار سكوت را بشكنند و فضاى سياسى را درهم بريزند  ؛  امّا ، مهار اوضاع و سوق آن در جهت  هدف‏هاى معين و مطلوب ، كارى فوق‏العاده دشوار است كه اغلب از عهده‏ى چنان گروها بر نمى‏آيد.     ذهن من عادت كرده است كه هنگام كالبدشكافى مسايل ، فرض معكوس را نيز وارد معادله نمايد ، بر همين اساس ، همه‏گاه فكر مى‏كنم كه اگر آن توانايى‏هاى ما را يك عده‏ى  ديگر مى‏داشتند ، چه‏ها كه نمى‏كردند .

  و سپاس‏گزار مى‏شوم از اين‏كه در جمع ما همه‏گاه خردمندى ، دورانديشى و مسئوليت‏پذيرى حاكم بود ، هرچند كه خود قربانى نابخردان بوديم و شديم .

  عملاً ثابت شد : هرگاه  شما انسان  مسئول و منطقى باشيد ، ضمانتى  وجود ندارد كه طرف‏هاى  شما نيز منطقى و مسئولانه رفتار كنند. از طرفى هم  رفتار غير منطقى طرف‏هاى  شما ، نمى‏تواند مجوزى قاطع  جهت عدول و تخطى شما از اصولى باشد كه  براى آن مبارزه مى‏كنيد .

 باور كامل دارم كه  حفظ ارزش‏ها ،  همه‏گاه واجب است.  اين قاعده‏ى  مبارزه‏ى هدفمندانه است. در اين‏جا مرز باريكى  وجود دارد  كه ادراك و پابندى  نسبت به‏آن‏كار  آسانى نيست ؛ لكن ما اين مرز حياتى را همه‏گاه مرعى  داشتيم.  حتى به‏قيمت  خون‏هاى بهترين همرزمان مان .

  موسوى  و  افتخارى  شب‏هاى  زيادى در خانه‏ى من به‏سر برده و باهم گپ مى‏زدند. اسماعيل هم مشكلى نداشت. من هم از امتياز ميزبانى برخوردار بودم  ؛  امّا ، آن نشست قانونى و سراسرى برگزار نشد ، كه نشد. البته سران هسته‏هاى مشهد و تهران به‏طور انفرادى مى‏آمدند و ديدار مى‏كردند  ؛  اين آن چيزى نبود كه در ابتدا تصويب كرده بوديم .

 افتخارى  پس  از گذشت  چند روز ، از من خواست تا يك تماس  تلفنى  با سيّد مهدى هاشمى برقرار  نموده و  يك  وقت ملاقات حضورى  برايش بگيرم ، تا آن موقع  سيّد مهدى  هاشمى خود را  مالك‏الرّقاب همه‏ى  افغان‏ها مى‏دانست.  هرچند  از حلقه‏ى  بازيگران  قدرت  دولتى كنار گذاشته شده بود ،  ولى  در دستگاه  قدرت‏مند  آيةاللّه منتظرى  (مرد  شماره 2  وقت ايران  و قايم مقام  رهبرى)  همه‏كاره بود و انتظار فرداى  طلايى را مى‏كشيد .

 اين  تقاضاى  افتخارى  چند  فرض  متفاوت در ذهنم  پديد آورد :

 -      نخست باعث  اميدوارى شد ، كه حتماً  افتخارى در  پاكستان كارهاى بزرگى انجام داده ، ارتباطهاى كلانى برقرار نموده ، حالا مى‏خواهد سرآن‏ها با مهدى هاشمى معامله‏گرى و چانه‏زنى نمايد  ؛  امّا ، اين فرضم فوراً باطل شد :  “چانه‏زنى با سيد مهدى هاشمى ؟!”

 همه  مى‏دانستند اوضاع در ايران  به‏هيچ وجه استعداد  چانه‏زنى و  مصالحه  ندارد. در آن‏جا به‏طور قاطع خصوصيت يكجانبه‏گرايى مبتنى بر جزميت و خودشيفتگى ناشى از جنون خود بزرگ‏بينى  برقرار بود و همه چيز با دو رنگ سياه و سپيد به‏اين يك جمله‏ى ساده فرمول‏بندى مى‏شد : فقط  يا  “متابعت و تمكين محض”   ؛   يا  “برو گُم‏شو !”

  در وضعيت دوم ، تعجبم از اين شد كه كار ما را با  سيّد  مهدى  هاشمى  چه ؟

 -    ما كشته‏ى سيّد مهدى‏ها هستيم ، ما براى آزادى و استقلال و حفظ آزادگى خويش مى‏جنگيم ، داريم با سياست‏هاى غلط  و مداخله‏جويانه‏ى او مبارزه مى‏كنيم ، و از دست عوامل مهدى هاشمى‏ها پنهان‏كارى  مى‏نماييم. حالاً چه دليل منطقى وجود دارد كه نزد او برويم ؟

 فرض سوم اين بود كه افتخارى  براى رفع نگرانى‏هاى  امنيتى خود مى‏خواهد با سيّد مهدى هاشمى  ملاقات نمايد. اصلاً مى‏خواهد  وضعيت خود را محك زند ... 

 فرض هاى زيادى به‏ذهنم خطور كرد، امّا ، هيچ  دليل و توضيحى از افتخارى  نخواستم ؛ سمعاً و  طاعةً طى تماس  تلفنى با سيّد مهدى هاشمى ، به‏او گفتم :  “آقاى افتخارى از پاكستان آمده ، فعلاً در قم است ، مى‏خواهد ملاقاتى با شما داشته  باشد.”

 من مخصوصاً روى پاكستان تأكيد كردم تا از يك سو او را جهت پذيرش فورى تحريص نمايم از جانب ديگر  ضريب امنيت را  افزايش داده و خطرات احتمالى را به‏تعويق  بياندازم. روى نام “افتخارى”  (مطلق)  از آن جهت تركيز  كردم ، تا ذهن هاشمى  را مغشوش و مشغول سازم. با خود فكر  كند :  “كدام افتخارى ؟”  در آن زمان  چند نفر افتخارى نام در بين  افغان‏ها بودند.

 بالمقابل سيّد مهدى هاشمى يك كمى اين‏پا و آن‏پا كرد تا بفهمد كدام افتخارى منظور است. او حقيقةً گيج شده بود  ؛  امّا ، غرورش اجازه نداد صراحتاً بپرسد كدام افتخارى ؟ بلكه در صدد برآمد تا خودم را بشناسد ، و اين‏كه چكاره هستم  ؛  لذا با به‏كار بردن اين اصطلاحات خاص حوزوى كه: “كارشان واجب است ، يا مستحب ، واجب موسّع است ، يا مضيّق ، مطلق است ، يا مقيد ، مشروط است ، يا بلا شرط ...” مى‏خواست بفهمد كه من خودم چه كسى و چكاره هستم .

  من هم پاسخ مقتضى را دادم .

 حاصل  گفتمان  آقاى  افتخارى با سيد مهدى هاشمى هيچ معلوم نشد. من هم از او نپرسيدم تو چه گفتى ؟ او چه گفت ... ما درآن موقع نسبت به‏آن‏ها آن‏قدر بدبين بوديم كه نه تنها هيچ توقع خيرى نداشتيم ، بلكه  پيوسته شمشير داموكلس را بالاى سر خود آويزان  مى‏ديديم. بنابراين همواره فكر مى‏كرديم كه  “آغل گوسپندان از لانه‏ى گرگ  هرچه  دورتر باشد ؛ بهتر است.”

 آن‏گونه  كه بعداً جسته  و گريخته از سخنان  افتخارى  فهميده شد ، در آن روز  به‏طور اتفاقى با ابوشريف  نيز برخورد  كرده بوده. دل  افتخارى به‏اين خوش شده بود كه  ابوشريف در آن  لحظه ، تسبيح  دانه‏درشت  افتخارى  را به‏دست گرفته و  ضمن توصيف از  آن گفته بود :  اين تسبيح  مردها است ! ابوشريف  نخستين  فرمانده سپاه  پاسداران بود. سپس  تا همان  هنگامه‏ها  سفير ايران  در پاكستان  بود ولى  مى‏رفت تا به‏تاريخ  انقضاى  مصرف خود در درون نظام اسلامى ايران نزديك شود.  در آن  موقع  دستگاه آيةاللّه  منتظرى  به  “گورستان  فيل‏ها”  مبدل شده بود. هر دولت‏مردى  كه از  ناحيه‏ى مثلث قدرت‏مند  متشكل از آيةاللّه  خامنه‏اى -  هاشمى رفسنجانى و سيّد احمد خمينى از  حلقه‏ى  بازيگران  قدرت حذف  مى‏شد ، بدانجا  پناه مى‏برد و منتظر فرداى پيروزمندانه مى‏ماند. فرداى كه قرار بود آيةاللّه منتظرى جانشين آيةاللّه  خمينى بشود .

  چنين  فردايى هرگز نيامد .

 يك مبارز وقتى خسته شد منفى‏باف و مصلحت‏انديش مى‏شود و پراكنده‏گويى مى‏كند. به‏مرور  كاشف به‏عمل آمد كه افتخارى  سرخ  خسته شده است. و در  پاكستان  هم موفق نبوده است ، حتى دچار عسرت مالى  شده بوده ! او “روى اسب بازنده شرطبندى كرده  بود” به‏جاى اين‏كه با استفاده از موقعيت و شهرت خود ارتباطات گسترده بامراكز قدرت اهل سنت و كانال‏هاى رسمى قوماندان‏هاى  بزرگ  داخل كشور  برقرار نموده و  مقدمات تدارك و تغذيه‏ى يك جبهه را فراهم  آورد ،  سراغ  يك چند روشن‏فكر آسمان جُل  و مفلوك‏تر از خود رفته ، با آن‏ها  آسمان و ريسمان  بافته  بود! از نشست‏هاى خود با سيّد عباس كَل  }يكى از ليدرهاى معروف شعله‏ى جاويد -  فعلاً مقيم آمريكا{  سخن به‏ميان آورده و با هيجان ، او را به‏يك ارتش تشبيهه مى‏كرد. يك بار در جلسه‏ى گفت: “ما بايد راديو داشته باشيم” ما تعجب كرديم كه در اين وضعيت راديو به‏چه درد ما مى‏خورد ؟  آن را كجا مستقر كنيم ؟

 -   در توضيحات  نظرش گفت : “منظور از راديو افرادى هوادار و سمپاتيك  است كه  بتوانند در راستاى  اهداف  ما  فضاسازى  كنند.” !

  روزى  ديگر گفت : “در كراچى با شمارى از اعضاى سازمان  مجاهدين خلق ايران  صحبت نمودم ، بسيارى از ابهامات  جنگ  افغانستان را براى آن‏ها روشن كردم !”

 در آن موقع چهار سال تمام از اعلام جنگ مسلحانه‏ى مجاهدين خلق ، عليه نظام جمهورى اسلامى ايران مى‏گذشت ، مجاهدين در آن جنگ كه خود در تاريخ  1360 / 3 / 31 به‏طور رسمى آغازگرش بودند ، فلج شده بودند. آن‏ها با صدام حسين رئيس جمهورى عراق كه در حال جنگ با كشور شان بود ، پيمان صلح امضاء كرده و در خاك عراق پايگاه‏هاى داير كرده بودند. در بُعد فرهنگى و تبليغاتى نيز نظام اسلامى ايران موفق شده بود عنوان “منافقين” را برآن‏ها بار كند .

 -  در چنين موقعيتى صحبت با چند نفر عضو فرارى آن سازمان ، كه در كراچى پاكستان منتظر قبولى تقاضاى پناهندگى خود به‏كشورهاى غربى بودند ، چه ارزشى داشت ؟

 افتخارى  سرخ  گفت : مجموع  ملاقات‏ها و تجربيات خود را ياد داشت كرده ، به ضميمه‏ى نشريات ،  جزوات و اسناد و مدارك مربوط  به‏گروهاى مختلف روشن‏فكرى ، در يك صندوقچه‏ى مخصوص در منزل كسى در كويته نهاده است ... بالاخره زمان سپرى شد، فرصت‏ها سوخت ، سال‏ها بعد افتخارى  سرخ  در باميان توسط  عوامل  آقاى مزارى به قتل رسيد ، ولى هيچ وقت معلوم نشد كه آن  صندوقچه در منزل چه  كسى بود ؟   و حاوى  چه جواهراتى ؟!

 افتخارى  يك  چنان  فرصت‏هاى  طلايى را تباه كرد. او به‏رغم برخوردارى از همه استعدادها و ملكات  معنوى  و اخلاقى ،  داراى  سليقه‏ى  قابل ستايش  نبود. طورى  كه بعداً موسوى سفيد گفت : او در كلاس‏هاى  درس زبان  “آمريكن سنتر”  در كويته شركت مى‏كرده ، كه اعضاى آن كلاس‏ها را اغلب  جوانان مهاجر و اعضاى حلقه‏هاى روشن‏فكرى و  غيرمذهبى تشكيل مى‏دادند }كسانى كه اغلب زرنگ  بچه‏هاى شهرى بودند  و طبعاً به‏ظواهر خيلى اهمّيت مى‏دهند{  افتخارى  كه (در لباس پوشيدن  شلختگى  داشت)  همواره  در آخر كلاس  مى‏نشسته موقع  ديالك  با صداى گرفته و كرپ  خود و پاسخ‏هاى  غلط و اشتباه‏آميز موجبات  استهزاء اعضاى  كلاس  را فراهم مى‏آورده است. احتمالاً  آن‏ها او را شناخته بودند كه اصلاً چكاره است لذا “هو”اش  مى‏كردند ، چنان‏كه او سرخورده شده و آن كلاس را نيز ترك كرده بود .

 طفلك افتخارى به‏رغم آن همه مطالعه و دانش وسيع ، در امر كتابت و تحرير نيز مشكل داشت ، قلم را با بطائت و تكلُّف بسيار روى كاغذ حركت مى‏داد. با اين هم چيزى  قشنگى تحرير نمى‏شد. حروف را خيلى درشت و كج و معوج مى‏كشيد ! }او در سنين نسبتاً بالا راه درس و كتابت را در پيش گرفته بود.{ يك بار در منزل خودم مطلبى در موضوع “آموزش و تشكيلات” نوشته بود (كه نظريه‏پردازى خوب داشت) آن را به‏من داد ، صفحات را تورق كردم ، شباهت زيادى به‏دستخط  بچه‏ى آدمى‏زاد  نداشت  ؛  بيش از هرچيزى  حروف درشت آن توجه مرا جلب كرد. باعنايت به‏صراحت و يك‏رنگى كه بين ما حاكم بود ، به‏شوخى گفتم :

  “اين دست نوشت‏هاى تو مثل  ميدان  سگ‏جنگى  مى‏ماند !”

  بسيار برايش گران آمد  ؛ به‏زحمت تحمل كرد .

 او برخى اصطلاحات و تعابير را اشتباه تلفظ مى‏كرد ، از جمله اين‏كه دچار بيمارى مزمن موسوم  به”سينوزيت”  بود كه  ]طبق اظهارات پزشكان [معلول سرما خوردگى كهنه است و مركز آن ، پيشانى و مجارى و مخاط بينى مى‏باشد. از عوارض آن ، عفونت و التهاب حفره‏هاى استخوانى اطراف بينى و در نتيجه بروز سردرد مى‏باشد ؛  امّا ، افتخارى  پيوسته مى‏ناليد كه من “سينه ضد”  دارم ! همچنين اصطلاح  معروف نظامى تحت عنوان “حمله‏ى گازانبرى”  را “حمله‏ى گاو زنبورى”  مى‏گفت.  (مانند برخى عوام) اميرنشين  عربى  “دُبَى”  را  “دُبَير” تلفظ مى‏كرد ،  هرگاه از اظهار نظر در موضوعى اظهار عجز مى‏نمود مى‏گفت : سرم سنگ شده است ... هرگاه از دوران حضور خود در سازمان نصر سخن مى‏زد در همه جا و نزد همه كس با صراحت و تأكيد تمام مى‏گفت:   “گويا من  آن مدت را در مزبله به‏سر برده‏ام ، در مزبله!”

 در  قم  براى افتخارى بد نگذشت ، چون جمع ما جمع بود. جلسات به‏طور منظم داير بود. از آن‏جا كه همه‏ى اعضاى جمع ، جوان‏تر از افتخارى بودند ، طبعاً سرشار از شور و شوق جوانى قرار داشتند. به‏انواع بازى‏هاو سرگرمى‏ها ، از شطرنج گرفته تا فوتبال ، كوه‏نوردى و شنا مى‏پرداختند. من يقين دارم كه افتخارى اول بار مزه‏ى جوانى را در ميان جمع ما در  قم تجربه كرد. او بازى‏هاى مانند شطرنج ، شير و بز ، كرمبل و كتار را تازه ياد گرفت. با سماجت و تعصب تمام بازى مى‏كرد ! از ارتباط مهره‏ها و حمايت  هريك از ديگرى  شگفت‏زده مى‏شد و لذت خارق‏العاده  مى‏برد. از  سازمان منظم  هريك از بازى‏ها  به‏وجد مى‏آمد و مى‏گفت: “تازه مى‏فهمم كه سازماندهى و تشكيلات يعنى چه ؟!” و داشتن پشتوانه ، داراى چه اهمّيت حياتى است. او عادت  داشت  هربازى  را تفسير  فلسفى -  تشكيلاتى  كند !

 افتخارى با اعضاى حلقه‏ى مفيد نيز ارتباط گرم و روشن‏فكرانه داشت و مورد احترام آن‏ها بود. يك روز در شهرك قايم به‏منزل سيّد محمد اسلامى رفته و از آن‏جا به اتفاق اعضاى آن حلقه به‏بيابان رفته بود. در آن‏جا بازى لَوچَو كرده بود  ؛  پس از اتمام بازى ، آن چوب دنده‏ى مورد استفاده را كه قاعدتاً از يك عصا كوتاه‏تر و از باتوم پليس كمى بلندتر است ، در محل بازى رها نكرده و همين طور با خود به‏داخل محل مى‏آورد. چوب به‏دست در كوچه خيابان راه مى‏افتد!

  افراد امنيتى و پليس محلى وقتى كه افتخارى را با آن چوب دنده مى‏بينند ، خيال مى‏كنند كه در اين حوالى درگيرى روى داده ، يا قرار است روى دهد. راه او را گرفته ، براى تحقيق به‏مركز خود مى‏برند. از او مدرك شناسايى مى‏خواهند ، كه در آن موقع همراه خود نداشته است. او را به‏اردوگاه مهاجرين غير قانونى معرفى مى‏كنند تا به‏افغانستان ديپورت شود .

 فرداى آن روز من به‏اردوگاه رفتم او را پيدا كردم. محل پر از افغان‏هاى بود كه از  سطح خيابان‏ها ، جاده‏ها و مراكز كارگرى گرفته بودند. از پشت نرده‏هاى  پنجره باهم رو به‏رو شديم ، متوجه شدم كه از ديدنم بيش‏تر ناراحت شد ، تا خوش حال !

 احتمالاً نمى‏خواست من در اين حالت  ببينمش. او  در  آن موقع از من  مكدر بود ، چون  چند روز قبل از آن ، يك چند انتقادى محكم  از او به‏عمل  آورده بودم ، علت آن بود كه در مجلس بسيار ساده و  ذليلانه  مى‏نشست ، هميشه دم درب  مى‏نشست و با يك بازويش  به‏همان  لِنگه‏ى درب تكيه مى‏داد. در لباس پوشيدن  خيلى شلخته‏گى  نشان  مى‏داد ، مدام احساس  سرما مى‏نمود، چندين لايه كت و ژاكت كهنه و رنگ‏پريده  روى  هم مى‏پوشيد ، باز هم گرم نمى‏آمد ! در گرما و سرما يكى دوتا كلاه پشمى روى هم به‏سرش مى‏كشيد ، همه‏گاه يك دو اوركت بزرگ زمستانى برتن داشت ، كلاه آن‏ها را نيز روى كلاه‏هاى قبلى خود مى‏كشيد. مثل اين‏كه در قطب شمال زندگى مى‏كند. درست به‏هيأت اسكيموهاى قطب شمال در مى‏آمد ، شب‏ها هم باهمان حالت مى‏خوابيد ،  او دراين دنيا هيچ وقت گرم نيامد!

  ما بسيار دير فهميديم كه همه‏ى اين‏ها از اثر خستگى مفرط و افسردگى شديد است .

  من در آن موقع به‏اين نتيجه رسيده بودم كه بخش عمده‏ى از آن‏نوع رفتار ، ريشه در زندگى گذشته و شخصيت باطنى او دارد. شايد او مى‏خواست با آن لباس‏هاى مندرس براى خود يك قلعه بسازد. افتخارى ، به‏بلوغ عاطفى و روانى نرسيده بود. او در عين برخوردارى از استعداد ذاتى و فضايل حميده‏ى شخصى ، بعضاً رفتار كودكانه داشت. اغلب تضادهاى درونى‏اش بيرون درز مى‏كرد كه براى اطرافيان نا اميد كننده بود. ضعف و انفعالى كه از او بروز مى‏كرد ؛ بالاى روحيه و كار ما هم تأثير مى‏گذاشت .

  درحالى‏كه در آن موقع شهرتى بزرگ به‏هم زده بود. چشم‏هاى زيادى را به‏خود خيره كرده بود ، گوش‏هاى زيادى منتظر شنيدن خبرهاى بزرگ از ناحيه‏ى او بودند. برابر باهمين شرايط بود كه ما مى‏خواستيم از او يك رهبر كاريزماتيك و داراى پرنسيپ و پوزيشن عالى ، مطابق با فرهنگ فئودالى جامعه‏ى خود بسازيم. ما مى‏خواستيم  اشخاصى كه اول بار او را مى‏بينند ، از او يك سيماى برجسته و پوزيشن فاخر به‏ذهن بگيرند ، چنان‏كه با شهرت و پيش‏گامى او مطابقت نمايد  ؛  امّا ، او در جايگاه معين خود نمى‏نشست ، بلكه مانند يك مزدوربچه در همان دم درب ، به‏طورى يك بغله كز مى‏كرد و هردم بينى‏ء خود را بالا مى‏كشيد!

 مشاهده‏ى اين وضع مرا كلافه كرد. صريحاً به‏او گفتم : شخصاً درك مى‏كنم اين از غايت تواضع انقلابى است  ؛  ولى از آن‏جا كه جامعه‏ى ما عقب‏مانده و اسطوره‏گرا است ، قادر به‏درك اخلاق انقلابى نمى‏باشد. در اين جامعه‏ى بت‏پرست اول بايد شخصيت خود را بقبولانى ، آن‏گاه پيامت را القاء كنى ... او از حرف‏هاى  من بدش آمد ، نه تنها از لاك خود بيرون نيامد ، كه به‏نحوى سوء برداشت نمود. در آن موقع بيمارى  وهم‏گرايى  و سوءظن در او پيش‏رفت كرده بود. به‏نوعى بدبينى‏ء مطلق رسيده بود كه در ميان هر سخن صريح و روشن  دنبال معانى‏ء ديگر مى‏گشت. اقامت  در پاكستان ، حتى در معتقدات  انسان‏دوستانه‏ى او نيز درزهاى ايجاد كرده بود، چنان‏كه مسايل را طورى ديگر مى‏ديد ، از هرنوع  راهنمايى و انتقاد هم بدش مى‏آمد .

 وجود او  پر از تضادهاى  لاينحل شده بود ××× )1( خاطرات سياسى سال‏هاى 66 -1365 ، آيةاللّه محمد محمدى رى شهرى - چاپ دوم ، تير ماه 1369 - مؤسسه‏ى مطالعات و پژوهش‏هاى سياسى ، صص 164 - 167. ××× مثلاً از يكسو  چندان شيفته‏ى  عبدالحسين عاقلى شده بود كه  مبتنى بر “ديد مجنون”  همه‏كس را - جامعه‏ى اسطوره‏گرا ، اساساً بت‏پرست واقعى است ؛ عادتاً جاهل و سرشار از عقده‏هاى متراكم نيز مى‏باشد. در اين‏گونه جوامع هيچ لازم نيست كه تو حرف بزنى ، چون كسى حرف منطقى تو را نمى‏فهمد ، پس اگر حرف بزنى بيش‏تر ضايع مى‏شوى .

 تو فقط با يك حركت ماجراجويانه ، فرصت‏طلبانه و عوام‏فريبانه شخصيت خودت را بقبولان و اسطوره شو ؛ آن‏وقت خود جامعه برايت هزار و يك فضيلت مى‏تراشند ؛ چنان فضايلى كه روحت هم از آن‏ها خبر ندارد. آن‏وقت اگر اشتباه هم بكنى ، اولاً آن را نمى فهمند ؛ به‏فرض هم كمابيش بفهمند ، خودشان براى همان اشتباه تو نيز حكمت مى‏تراشند. حتماً هرخطاى تو را با حكمتى مرتبط مى‏كنند. بدين‏قرار ، خود مردم خويشتن را مجاب مى‏نمايند ، بدى‏ء تو خوبى مى‏شود. آن‏وقت است كه چپ بيانداز ، راست مى‏آيد. و تو باشى كه بتازى و جولان بدهى ... مردم كيه ؟ خدمت چيه ؟... هرچه تو در اين مسير پيش بروى ، به‏همان نسبت فضايل و ملكاتى به‏تو نسبت داده مى‏شود كه ذره‏ى از آن در وجودت نيست. كارهاى خيرى به‏تو نسبت داده مى‏شود كه روحت از آن‏ها خبر ندارد !

 تو خيال مكن كه اسطوره‏هاى تاريخ بشرى همان‏گونه بوده‏اند كه امروز من و تو مى‏شناسيم ، خير! آن‏ها در ابتداء به‏نحوى در گستره‏ى افكار و عواطف مردم رخنه كرده و براى خود جاى باز كرده و باقى قضايا را خود مردم جهت بيان احساسات و آرزوهاى سركوفته‏ى خود ، مطابق با ارزش‏ها و معتقدات خود ساخته و به‏آن‏ها نسبت داده‏اند ، زيرا مردم نياز دارند تا چنان چيزهاى داشته باشند. فقط سوژه‏ى اوليه لازم است. جز يك ماجراجويى موفقانه (هرچند كوچك) مابقى كار را بگذار عاقلى مى‏ديد و هر جوان هزاره را كه مى‏ديد ، مى‏گفت : “اين بچه حركات  و رفتارش  مانند عاقلى است ؛ اين بچه قيافه‏اش  به‏عاقلى مى‏خورد ، اين بچه استعداد عاقلى را دارد ... از ديگرسو گفت :  عاقلى در كويته چند بار قصد جان مرا  (افتخارى را) كرده است ! يك بار توضيح داد كه به‏اتفاق عاقلى از " قندهارى بازار " تا " مرى‏آباد "  (سراسر علمدار رود را پياده طى كرديم ، در طول مسير كه  گرم صحبت  بوديم ، چندين بار حس كردم  كه عاقلى دست به‏سلاح كمرى  خود برده  و با آن بازى مى‏كند ، در حقيقت قصد داشت  سلاح خود را در آورده و به‏من شليك كند ، لكن هربار منصرف مى‏شد ...

 -     ما پرسيديم :  عاقلى  چه انگيزه‏ى  براى  قتل  شما داشت ؟

 -     ولى  افتخارى  نمى‏توانست  پاسخى  قناعت‏بخش  ارايه  كند .

                 افتخارى سرخ در قم لباس كامل روحانى شامل عبا ، قبا و عمامه پوشيد ! هرروز صبح زود كتاب مكاسب شيخ مرتضى انصارى را زير بغل مى‏گرفت ، مانند بچه‏هاى خوب پاى دروس حوزه حاضر مى‏شد ! در صورتى كه جنبش روشن‏فكرى انتظارات زيادى از او داشت. رقبا و دشمنانش كما فى‏السابق نام و سايه‏ى او را با تير مى‏زدند. آن‏ها اگر جنازه‏ى او را افتاده در خيابان مى‏ديدند ، بازهم مرگ او را باور نمى‏كردند .

 امّا ،  حقيقت اين بود كه  ديگر افتخارى سرخى  باقى نمانده بود. بدون اين‏كه  خود اعتراف كند ، به‏آسانى مى‏شد فهميد كه اين پايان خط يكى از داغ‏ترين روشن‏فكران افغانى است. همو كه تا چندى قبل براى نسل ما هزار و يك دليل ارايه مى‏كرد كه تعاليم موجود كفرآميز ، شرك‏آلود ، استعدادكُش و منحط است ... افتخارى در كسوت روحانى نيز شلخته‏گى نشان داد نمى‏توانست عمامه‏ى خود را خوب بپيچد و لباس‏هاى خود را منظم بپوشد. از وامانده‏ترين ملاّها هم عقب‏تر مى‏نمود ! در حوزه هم باهمين طور آدم‏ها رفاقت  گرفت .

 امّا ، از آن‏جا كه  “سياست آب شور است”  طولى نكشيد كه  “اين كودك  خاك‏خور” دوباره پوست  انداخت ، تصميم گرفت به‏عالم سياست برگردد. به‏حركت اسلامى آمد ، با جاويد باب گفت وگو را گشود و دو آتشه حركتى شد ! يكى دو سال به‏همان منوال ادامه داد. مجدداً لباس روحانى را دور انداخت و مدتى هواخورى كرد. در پاييز سال 1366 با هماهنگى حركت اسلامى به‏داخل رفت ، در آن‏جا دوباره انقلابى شد ، به‏عالم روشن‏فكرى روى كرد ، ارتباطات گسترده با مجاهدين مستضعفين برقرار نموده و هوادار سرسخت آن‏ها گرديد كه تاآخر ادامه داد. سرانجام، در سال 1371 در باميان به‏دستور دشمن سابق خود ، در حال خنده و با چشم بسته كشته شد. 

برچسب‌ها: افتخاری سرخ یا قدیس واقعی

 در تدارك  حزب  بزرگ

 بافرا رسيدن  فصل تابستان  سال  1362 و تعطيلات حوزه ، ما سه نفر ]موسوى سفيد ، اسماعيل و من[  طبق برنامه به‏مشهد رفتيم. در محله‏ى مهاجرنشين گلشهر براى مدت سه ماه يك خانه اجاره كرديم. در مشهد كار من كم‏تر از همه بود. اسماعيل نيز تاحدودى آزاد بود ، براى خود گردش و تفريحات داشت  ؛  امّا ، موسوى سفيد صبح تا شب مى‏دويد ، عجيب ارتباط گسترده داشت.  در طول روز دو شيفت مى‏دويد.  من با استفاده از رفاقت شخصى خودم ، يك دستگاه موتورسيكلت از جنبش عاقلى براى او گرفتم تا سريع‏تر به‏كارهاى خود برسد .

  موسوى يك انقلابى‏ء به‏تمام معنى بود. نظرات تمام انقلابيون دنيا ، از لنين گرفته تا مائو ، فانون  و  چه‏گوارا را هم مى‏خواند ، هم درك مى‏كرد. در نشست‏هاى سياسى ، ظريف‏ترين برخوردها و نكات را به‏درستى متوجه مى‏شد و عكس‏العمل مناسب ارايه مى‏داد. در همان حال يك طلبه‏ى فارغ‏التحصيل از “حوزه علميه قم” و جامع علوم منقول و معقول هم بود. با همه‏ى اين اوصاف داراى  چنان عواطف لطيف بود كه مى‏توانست بايك بچه‏ى دوساله بازبان خودش ارتباط كامل برقرار كند. چنين جامعيت را من فقط در او ديدم و بس !

  مطابق مصوبات تهران قرار بود سران حلقه‏هاى قم و مشهد بايك‏ديگر نشسته و تركيب جديد به‏وجود آورند. من تا آن موقع به‏درستى نمى‏دانستم كه ما در مشهد به‏لحاظ كمى چقدر نيرو داريم. شمارى از آن‏ها را مى‏شناختم ، مابقى را به‏اسم شنيده بودم ، ولى صورتاً نديده بودم .

  به‏زودى متوجه شدم كه مشهدى‏ها دچار از هم‏پاشيدگى و باندبازى شديداند. هرگاه جلسه‏ى تشكيل مى‏شد عده‏ى در آن شركت نمى‏كردند. آن‏ها يك خانه‏ى امن مشترك در محله‏ى سى‏مترى طلاب داشتند كه شمارى آسمان جُل در آن بيتوته مى‏كردند .

 ما  جلسات متعدد و بى‏حاصلى را در همان خانه تشكيل داديم. جلساتى كه هدفش ايجاد يك پارچگى بيش‏تر بود ؛ امّا، هربار از يگ ديگر دورتر مى‏شديم. هيچ عاملى مهمى جهت بروز گُسل در بين نبود ؛ ولى از آن‏جا كه ميدان عمل وجود نداشت ، افراد در وادى ذهن و نظر دچار گنديدگى شده بودند. در هرجلسه عده‏ى از سران هسته‏ها غايب بودند افتخارى سرخ  در هيچ جلسه شركت نمى‏كرد. در حقيقت ميدان‏دار اصلى از طرف عراقى‏ها ، هادى ، از طرف مشهدى‏ها على مظفرى و از جانب ما موسوى سفيد بود. بقيه سياهى لشكر بوديم .

 هادى در تدارك برآمده بود تا ميان من و موسوى سفيد گسل ايجاد كند ، هرگاه من سخنى در مخالفت  با نقطه نظرات موسوى سفيد اظهار مى‏كردم ، هادى فوراً تأييد مى‏كرد ، سپس گفته‏ى مرا  فى‏المجلس تفسير مى‏نمود و چند برابر بزرگش مى‏كرد .

  يك‏بار در ساعت تنفس ، مشغول صرف خيار سبز بوديم ، كارد بزرگ آشپزخانه به‏دست من بود ، حين كندن پوست خيار ، نكته‏ى در مخالفت با سخنان موسوى به‏ذهنم رسيد كه به‏او گفتم. حين صحبت ، نا خودآگاه با نوك كاردم به‏سوى موسوى اشاره‏ى تأكيدآميز كردم  ؛

  هادى كه درست رو به‏روى من نشسته بود ، متوجه صحنه شده و با فرصت‏طلبى ، فوراً گفت: “موسوى خوب گوش كن و ببين قاطعيت  فلانى را كه تو را با خنجر تهديد مى‏كند.”

  من از اين اشتباه خود پوزش نخواستم ، تا موضوع بزرگ نشود .

 -       بهترين كار در اين موقع تغيير موضوع بحث بود ، كه انجام شد .

 هادى جوانى خوش‏تيپ ، شيك‏پوش و سريع‏الانتقال بود. از هيكل و سيماى رشك برانگيز بهره داشت. طبيعت نسبت به‏او سخاوت به‏خرج داده و خوبى‏هاى زيادى به‏او بخشيده بود. محصل سال دوم دانشگاه فردوسى بود و در رشته‏ى ادبيات تحصيل مى‏نمود .

  معهذا ما موسوى را با صد تا هادى معامله نمى‏كرديم ، فُكُل قشنگ هادى به‏درد خودش مى‏خورد ، با اين وجود ، موسوى در يك مورد لازم ديده بود به‏ما بگويد :

  “هادى آدمى بسيار زيرك و تيزهوش است ، در كار تشكيلاتى استادى بى‏همتا است  ؛  لكن به‏درد انقلاب افغانستان نمى‏خورد ، چون اولاً آن زجرها و دردهاى كه ما كشيده‏ايم ، او نكشيده است ، گرسنگى نديده ، سرما و گرما نچشيده ، در ناز و نعمت بزرگ شده ، شناسنامه‏ى ايرانى دارد ، حساب بانكى دارد ، فعلاً در دانشگاه درس مى‏خواند ، فردا براى خودش در ايران كار و زندگى خواهد داشت  ؛  او كى حاضر است اين امتيازات را گذاشته و بيايد در كوهاى افغانستان گرسنگى و تشنگى و سختى و سرما تحمل نمايد. به‏ويژه كه اصلاً افغانستان را نديده و هيچ‏كس را در آن‏جا ندارد ، كار اصلى او بامجاهدين خلق ايران است ، افغانستان بازيچه‏ى او است.”

 بالمقابل ، در چند مورد هادى خود به‏من گفت :

   “به اين باور رسيده‏ام كه اگر بنا باشد كسى بشوم ، بايد در ميان جامعه‏ى خود باشم ، يك لقمه نان در هرجا پيدا مى‏شود  ؛  امّا ، نام فقط در سرزمين خويش.”

  من احساس كردم اين يك تقليد دراماتيك از سخنان " فرانتس فانون " است كه درآن مواقع در مجامع روشن‏فكرى به‏حيث  “وصيت‏نامه‏ى فانون”  و متن مقدس تلقى مى‏شد و در آن‏عصر وِرد زبان هرفرد روشن‏فكرى بود. فانون كه ضد استعمار فرانسه بود ، مى‏گويد :

 “برويم رفقا!   بهتر است از هم اكنون تصميم بگيريم و از اين ساحل دور شويم ، برما است كه ديواره‏ى اين شب ديرپا و تيره‏دلى را كه در آن غرقه بوديم بشكافيم و از آن بيرون آييم ، خورشيدى كه فردا در برابر ما طلوع مى‏كند بايد ما را استوار ، انديشمند و گستاخ بيابد.”

 “وقتمان را با توهّمات و اباطيل و تقليدهاى ميمون‏وار و مهوّع تلف نكنيم...”

 سرانجام ،  جمع مشهد به‏طور آرام و صلح‏آميز به‏دو گروه تقسيم شدند. طبيعى بود كه جَو بيرونى اجازه‏ى اعمال  كينه‏توزانه و  كدورت‏آميز  عليه يك‏ديگر را نمى‏داد. با اين وجود كنش‏هاى يك‏ديگر را زير نظر داشتند. درحالى كه  هريك چنان  وانمود مى‏كردند كه در اصل به‏كلى جمع از هم پاشيده و ديگر هيچ‏كس كارى نمى‏كند. در همان  حال هريك از دو طرف در پى شكار افراد يك‏ديگر برآمده بودند. جمع ما يك چند جلسه‏ى مخفى در خانه‏ى امن ما و منزل افتخارى سرخ تشكيل داد ، كه طى آن محورهاى كار آينده مشخص شد .

 يك روز تنگ غروب ، همين‏كه از منزل افتخارى سرخ خارج شدم ، فوراً چشمم به‏هادى خورد ، او را ديدم كه به‏فاصله‏ى حدود صد و چند مترى مقابل درب خانه‏ى افتخارى در يك محوطه‏ى باز ، گردن بايسكل خود را گرفته و در ميان تعدادى بچه‏ى قد و نيم قد }كه مشغول بازى بودند {ايستاده و منزل افتخارى را زيرنظر دارد  ؛

  هردو يك‏ديگر را خوب ديديم و شناختيم  ؛  امّا ،  خودمان را به‏گاوبازى زديم .

  هادى در آن موقع سعى كرده بود وضع لباس و هيأت خود را عوض كند  ؛  ولى خيلى موفق نشده بود. من كه پياده بودم ، هادى مسير مرا تشخيص داده و سريعاً سوار بايسكل شيك و كورسى خود شد و به‏فاصله‏ى صد مترى مسيرم قرار گرفت. در همان‏جا توقف نمود تا من برسم ، سپس به‏تظاهر به‏اين‏كه گويا بايسكلش عيب برداشته و مشغول رفع اشكال آن است ، مبادرت كرد. پشت خود را به‏طرفم كرده و با بايسكل خود كلنجار مى‏رفت. در حقيقت مى‏خواست بداند كه من مسيرم را عوض مى‏كنم  ؛  ياخير. يا وقتى به‏او رسيدم چه عكس‏العملى ارايه خواهم داد .

  مسلماً او از هرنوع برخورد احتمالى ، يك تفسير به‏خصوصى نموده و آن را به‏كل جمع تسرى مى‏داد.  من به‏طور عادى ، مستقيماً به‏طرف او رفتم. كما فى‏السّابق سلام و عليك گرم نموديم. هادى هم سعى كرد مانند هميشه ، موأدب و باكلاس برخورد كند :  -     “چطور از اين طرف‏ها ؟”

 =      “ديدن افتخارى سرخ رفته بودم.” 

 هادى قطعاً پى برده بود كه ما جلساتى داريم. علاقه‏مند بود بداند چه كسانى در آن اشتراك مى‏كنند ... در يكى از جلسات منزل افتخارى سرخ با كسى آشنا شدم كه به‏او “اقبال” مى‏گفتند. من درآن جلسه تأخير داشتم ، درحالى كه افتخارى و اقبال در كنار هم نشسته بودند ، موسوى سفيد و على مظفرى نيز حضور داشتند ، افتخارى با كف دست راست خود پشت شانه‏ى اقبال زد، و با شوخى رو به‏من گفت : “...از اين پس ديگر تنبلى و كم‏كارى ممنوع ! شما را به‏دست اين فرمانده كل‏قوا مى‏دهم كه تا جان داريد روى خارها و سنگ‏ها بدواند.”

 سپس يك قهقهه‏ى  مستانه زد ، چنان‏كه صداى كرپ و گرفته‏اش در فضاى اتاق پيچيد. گويا همين اكنون مى‏بينم كه افتخارى سرخ قهقهه مى‏زند ، و هردو چشمش به‏كلى بسته شده است! اتفاقاً اقبال و موسوى سفيد نيز همين رقم بودند. آن هرسه نفر داراى چشمان بادامى بودند ، وقتى از ته‏دل مى‏خنديدند ، چشمانشان به‏كلى بسته مى‏شد. من }به‏مناسبتى{ قبل از اين به‏افتخارى و موسوى سفيد گفته بودم كه شما دو نفر درحال خنده فريب مى‏خوريد ، چون چشمانتان بسته مى‏شود. و اضافه كردم : “اين حالت شما حكايت آن خروسى را تداعى مى‏كند كه فريب روباه مكار را خورد و بانگ بى‏جا سر داد ، حين بانگ چشمهايش بسته شد و گرفتار روباه گرديد.” گرچه اين نكته‏ى من سبب كدورت خاطر آن دو را فراهم آورده بود  ؛ متأسفانه عاقبت‏الامر چنين شد. هردو نفر به‏طور غافل‏گيرانه ، در فاصله‏ى كم‏تر از دوسال ، توسط افرادى نزديك به خودشان ترور شدند. و سرنخ‏ها هم به‏يك‏جا مى‏رسيد .

  حاصل جلسات منزل افتخارى سرخ اين شد كه بايد افتخارى سرخ به‏پاكستان و موسوى سفيد به‏افغانستان بروند. جمع مشهد را اقبال ، دكتر على مظفرى ، سيّد محمد حسين رحيمى ، عسكرى و عالمى اداره كنند. قم و تهران را من و اسماعيل احمدى بچرخانيم. در آن موقع دانش عملاً در سازمان نصر مستهلك شده بود. مسئوليت نشريه‏ى پيام مستضعفين را به‏دوش داشت و يك ضرب و صادقانه براى آن سازمان كار مى‏كرد. روابط خود را با ما به‏حداقل رسانيده بود. دانش مصداق اين ضرب‏المثل شده بود كه مى‏گويند: غلام رفت آب بياورد ، آب آمد غلام را برد.

 با اين وجود ، همكارى او با موسوى در درون سازمان نصر خوب و مفيد بود. ما به‏عنوان يك عضو سمپاتيك روى او حساب مى‏كرديم. حتى آن هنگام كه موسوى از طريق “جامعه‏ى روحانيت مبارز” به‏عنوان رئيس هيأت به‏داخل اعزام شد ، رابطه‏ى اسماعيل و دانش قطع نشد . بعدها كه دانش به‏كلى از مابريد ، بازهم ما نشانه‏ى سوء از او نديديم. اصول اوليه‏ى جمع اين اجازه را مى‏داد كه  “هركس به‏هردليلى نتواند در جمع كار كند ، مى‏تواند دوستانه جدا شده و به‏زندگى شخصى ، يا كار در حلقات ديگر بپردازد ؛ لكن تحت هيچ شرايطى اجازه نداشت خصوصيات  جمع  را افشاء نموده و ارتباطات اشخاص را برملا كند.”  چون اين مستقيماً با هدف‏هاى  جمع و امنيت اشخاص وابسته به‏آن مرتبط بود كه بالمآل دامن همه را مى‏گرفت. خوش‏بختانه اين‏اصل همه‏گاه رعايت شد. در غير اين‏صورت مى‏توانست اتفاق‏هاى بد روى‏دهد.

 پس از سر و سامان دادن مجدد به‏جمع مشهد افتخارى سرخ عازم پاكستان شد. و ما به‏قم برگشتيم. بنا شد شمارى از اعضاى با استعداد هسته‏ها وارد حركت اسلامى شوند. در مشهد دكتر على مظفرى را در رأس عده‏اى وارد حركت اسلامى نموديم و در قم سيّد عبدالحميد ناصرى از يكاولنگ را ؛ او جوانى با استعداد بود كه در نجف تحصيل كرده بود و بر متون حوزوى تسلط داشت. به‏همان اندازه غوغاسالار بود. با خيلى‏ها پهلو مى‏زد. دايماً موقعيت خود را با هريك از رهبران گروها مقايسه مى‏نمود و براى خود برترى‏هاى قايل مى‏شد. خودش ، به‏خودش نمره مى‏داد : هميشه بيست ! ابتدا استماله‏ى به‏سازمان نصر نشان مى‏داد ، سپس از آن رو گردان شد و قصيده‏ى طولانى اندر هجو و ذَم آن سازمان  (به‏زبان عربى)  سرايش كرد كه بيت الغزلش اين بود:

 يا سازمانُ اَنتُمُ الفُسّاقُ

طَرِيقُكُم الكُفرُ وَالنِّفاقُ

 ناصرى در ايجاد جمع و جوش ، استعدادى ويژه داشت. به‏همين جهت ما در ابتداء از او به‏عنوان باز شكارى استفاده مى‏كرديم. طبق برنامه وارد حركت اسلامى شد. توانست در زودترين فرصت جناحى به‏نام “شوراى روحانيت مناطق مركزى” در جوف حركت اسلامى به‏وجود آورد ، كه در ظاهر همپاى شوراهاى ولايتى و ساير بخش‏هاى تابعه‏ى حركت اسلامى از رسميت كامل برخوردار بود. شوراى روحانيت آقاى ناصرى به‏قدرى فربه شد كه جلب نظر عمومى را به‏دست آورد. بسيارى از ملاّهاى مناطق مركزى خيال كردند كه حتماً آيةاللّه محسنى (بعد از هرگز) گوشه چشمى به‏هزاره‏جات انداخته و بدين‏ترتيب ، عضويت در آن را يك فرصت پنداشتند !

 مسلماً در اين موقع كم‏تر كسى مى‏دانست كه آن شوراى روحانيت از كجا آب مى‏خورد. هيچ‏يك از دو جناح قدرت‏مند حركت اسلامى ، نه تنها از خود نپرسيدند كه چگونه آن شورى ناگهان مانند قارچ ظهور كرده و تورم كسب نمود ! بلكه هريك از آن‏ها در ابتداء سعى داشتند تا شوراى روحانيت مناطق مركزى را زير چتر خود درآورده و از آن كارت جديد براى ادامه‏ى بازى‏هاى خود بهره ببرند. اين امر به نوبه‏ى خود امكان مشاركت در بازى‏هاى بزرگ را براى جمع ما فراهم مى‏كرد  ؛ لكن آن عده از اعضاى جمع كه مسئوليت تشكيل و سازماندهى آن شورى را عهده دار بودند ، از آن پتانسيل لازم برخوردار نبودند تا در آتمسفر فشرده‏ى موجود ، رفلكس‏هاى لازم به‏خرج دهند. در آن موقع سه نفر جهت كنترل و هدايت آن شورى مقرر بود:

 1    -    سيّد عبدالحميد ناصرى ، مسئول سازماندهى ؛

 2    -    سيّد ناصر احمدى ، رياست تشكيلات ؛

 3    -    على ياور رضايى ، امور پرسنلى و ارتباطات  .

 آقاى ناصرى احساس قدرت فوق‏العاده كرد و هدف اصلى را فراموش نمود. او از پرنسيپ‏هاى مقرر جمع عدول نموده و خيال كرد كه همين شوراى روحانيت يك قدرتى بى‏مانند است. سلطه بر آن را يك افتخار بزرگ تاريخى دانست. بسيارى از رفقاى خود را از دست داد. حتى حاضر نشد ضرورت مساعدت دوستان اصلى خود را جهت حفظ قدرت خويش درك نمايد. همان دوستانى كه با حمايت همه جانبه از درون و بيرون حركت اسلامى او را به‏آن‏جا رسانيده بودند. لذا مسير تك‏روانه و خودسرانه در پيش گرفت. در قدم‏هاى بعدى نتوانست وجود تعادل قواء در ارگانيسم حركت اسلامى را به‏درستى ارزيابى كند و براساس روابط و مناسبات مقتضى عمل نمايد. زيكزاك‏ها و چلنج‏هاى بى‏جا و تغيير مواضع بى‏حساب او در ميان دو جناح قدرت‏مند ، در درون حركت اسلامى ، موجب نابودى‏اش شد .

 در پاييز سال  1362 هنگامى كه افتخارى سرخ به‏پاكستان رفته بود ، موسوى سفيد درحالى كه طبق برنامه ، سرگرم تدارك مقدمات سفر به‏افغانستان بود ، در مشهد توسط مأموران امنيتى زندانى شد. اين روى‏داد موجى از نگرانى در بين ما به‏وجود آورد. طبعاً هزار و يك عامل براى آن لحاظ كرديم. همين چندماه پيش بود كه جمع مشهد دچار انشعاب شده بود. من و اسماعيل باهم نشستيم ، پس از بررسى اوضاع قرار شد من چند روزى در تهران در ميان هسته‏هاى كارگرى رفته و منتظر انكشاف اوضاع باشم. اسماعيل به‏مشهد برود و گزارشى از اوضاع بياورد .

 عمده نگرانى ما اين بود كه مبادا اعضاء و جناح‏هاى جمع سابق در مشهد باهم درگير شده باشند. و كار به‏انتقام‏گيرى از يگديگر كشيده باشد ، در نتيجه ، سر و كار شان با پليس افتاده و جمع ما لو رفته باشد. طبعاً نشانه‏هاى تحقق اين توهم اين بود كه كسان بيش‏ترى از اعضاى مهم و موأثر دستگير مى‏شدند. مدتى منتظر مانديم تا ببينيم اين اتفاق مى‏افتد ، يا خير .

  هيچ راهى براى اطلاع از سرنوشت  و موقعيت موسوى وجود نداشت .

 اسماعيل در مشهد توانسته بود با اعضاى موأثر هسته‏ها نشسته و تا حدودى تحليل درستى از اوضاع به‏دست آورد. در آن موقع عاقلى تازه كشته شده بود. چنان‏كه قبلاً يادآور شديم: شايع شده بود كه او در آن ساعت با بچه‏هاى دايكندى قرار ملاقات داشته است ، بناءاً موسوى سفيد به‏حيث چهره‏ى فعال و سرشناس دايكندى مظنون قرار گرفته بود .

  اسماعيل از مشهد به‏تهران آمده و مرا پيدا كرد. همان تحليل مورد قبول هردوتامان قرار گرفت. موسوى حدود 7 - 6 ماه به‏اتهام آدم‏ربايى و دست داشتن در اختفاء ، يا قتل عاقلى در زندان به‏سر برد. خوش‏بختانه از آن‏جا كه در قتل آن‏شخص مشاركت نداشت ، آزاد شد .

 زندانى شدن موسوى سفيد اختلال در برنامه‏ى عزيمت او به‏داخل ايجاد كرد  ؛  امّا ، اصل كار را برهم نزد. پس از آزادى از زندان ، او موفق شد در رأس هيأت “شوراى روحانيت مبارز افغانستان” كه از سوى آيةاللّه منتظرى و سيّد مهدى هاشمى طراحى شده بود ، به‏داخل كشور رفته و در آن فرصت توانست از بسيارى مناطق هزاره‏جات ، پايگاه‏هاى گروها و سران هريك ديدار كرده و گزارش دقيق و جامع تهيه نمايد. در حقيقت مأموريت اصلى موسوى در اين سفر اين بود كه شرايط و زمينه‏هاى ايجاد يك پايگاه مستقل ، يايك جبهه‏ى مشترك براى جنبش ملى - مستقل را مطالعه نمايد. اين جزء مصوبات نشست تهران بود. در همين راستا افتخارى سرخ وظيفه داشت تا اوضاع و شرايط در پاكستان را بررسى نمايد. ما در ايران به‏جذب ، سازماندهى و تربيت هرچه بيش‏تر نيروى انسانى شتاب بخشيم .

 در زمستان سال  1362 شهريه‏ى حوزوى تعداد زيادى از طلبه‏هاى خوش‏ذوق و روشن‏فكر افغانستانى مشمول حوزه علميه مشهد از سوى مديريت آن حوزه قطع شد. اين به‏معنى اخراج آنان از حوزه علميه بود. در بين آن‏ها عده‏ى از اعضاى جمع ما نيز  بودند. اين براى جمع ما مشكلاتى ايجاد كرد. به‏ويژه بار روانى ما را بيش‏تر نمود. اتهام وارده برآن‏ها ]به نحوى رجماً بالغيب[  مطالعه‏ى كتاب‏هاى ضاله و عضويت در گروهاى التقاطى و روشن‏فكرى بود. يكى از طلاب خوب جمع مشهد ما زنده‏ياد سيّد محمد حسين رحيمى از ناهور غزنى بود. او به‏من گفت:

  به‏اتفاق  سيّد علوى كوچك رفتيم نزد مدير حوزه ، به‏او گفتيم :

 “آيا سند و مدركى در زمينه‏ى علت قطع شهريه و اخراج ما از حوزه داريد ؟”

 او پاسخ داد : “سند و مدرك نداريم كه به‏اخراج تان اكتفاء كرديم  ؛

 اگر سند و مدرك مى‏داشتيم كه شما را مى‏كشتيم !”

 مشهدى‏ها مؤظف بودند جزئيات كار خود را به‏ما گزارش كنند. در صورت لزوم تقاضاى برگزارى اجلاس اضطرارى نمايند. كارها طبق روال ادامه داشت كه پيك موأكد از جانب اقبال از مشهد آمد: “الغياث ! الغياث ! مرا دريابيد كه كُشت !”

 -  “خطر جدى تهديدم مى‏كند !” هرچه فكر كرديم كه چه خطرى ممكن است او را تهديد كند ، فكرمان به‏جاى نرسيد. همين چندماه پيش بود كه جمع مشهد از هم پاشيده بود ، خطر آن مى‏رفت كه برخوردهاى روى داده باشد. به‏اسماعيل مأموريت دادم كه برود به‏مشهد طبق تشخيص خود ، در مورد ابقاء ، اختفاء ، يا انتقال اقبال عمل نمايد. حدود 10 روز گذشت ، يك‏شب ديرهنگام ديدم هردو نفر خسته و كوفته ، وارد شدند. اقبال گفت :

  “منزلم در مشهد مورد بازرسى قرار گرفته و خود از درك علل و عوامل آن عاجزم.”

برچسب‌ها: در تدارك حزب بزرگ

 در  حركت اسلامى

 در سال  1357 با بروز مشكلات در فراگرد حكومت احزاب خلق و پرچم در كابل و و قوع آشوب‏ها در مناطق مختلف روستايى و شهرى كشور ، اين دولت در يك اقدام سراسرى تعدادى زيادى از علماى دينى اعم از شيعه و سنى را دستگير نموده و به‏محل نامعلوم انتقال داد. آقاى محسنى كه در آن موقع در سفر حج بود ، به‏وطن باز نگشت و از عربستان به‏سوريه رفت. پس از دو سه ماه اقامت در دمشق ، در ماه ثور 1358 به‏قم آمد ، و اعضاى خانواده نيز به‏او ملحق شدند.

 در ماه‏هاى ثور و جوزاى همان سال ديد و بازديدها و گفت و گوها به‏تشكيل جريان حركت اسلامى منتج شد. آقاى محسنى  از همان ابتدا حركت اسلامى را برپايه‏ى دو جناح تشكيل داد :

 1   -     جناح متشكل از سادات بهسود ، و همان اقوام و حواريون سابق آقاى واعظ .

 2   -     جناح متشكل از سادات شمال كه در رأس آن‏ها آقاى جاويد قرار داشت .

 حركت اسلامى خيلى زود موفق شد تعداد اشخاص سرشناس در داخل كشور جذب نموده و جبهات قوى در حواشى شهرهاى بزرگ داير نمايد. حتى موفق شد تعداد زيادى جوان دانشگاهى پاك و مؤمن را دور خود گرد آورد. رشد حركت اسلامى در يكى دو سال اول در همه‏ى عرصه‏ها خيلى سريع بود. آقاى محسنى طى چند مرحله سفر به‏كشورهاى عربى (به ويژه كويت) مبالغ كلانى به‏دست آورد و جبهات نظامى خود را در داخل اكمال كرد. در همان حال از كمك‏هاى پاكستان هم محروم نبود. يك ابتكار جالب حركت اسلامى كه براى آن پول و اعتبار به‏ارمغان آورد اين بود كه يك كتاب بزرگ تصويرى (آلبوم) حدود 400 صفحه ، حاوى هزاران قطعه عكس از صحنه‏هاى دلخراش جنگ افغانستان تهيه نموده و نام آن را “عكس‏ها سخن مى‏گويند” گذاشت. تورق آن كتاب و مشاهده‏ى آن عكس‏ها دل سنگ را نرم مى‏كرد .

  افزون براين ، كانون مهاجر طى افشاگرى عليه آقاى محسنى ، متن دستخط او را منتشر نمود كه ضمن آن از ملك فيصل پادشاه وقت عربستان سعودى تقاضاى كمك شده بود .

  در آن زمان تب انقلاب ايران نيز بالا بود. در سيزده‏هم عقرب (آبان‏ماه) سال 1358 تعدادى دانشجوى ايرانى سفارت آمريكا در تهران را به‏اشغال در آوردند و متعاقباً اسناد موجود در آن را طى مجموعه‏هاى انتشار دادند كه بيش از صد جلد كتاب گرديد. كتاب‏هاى شماره  29 و 30 درباره‏ى افغانستان است. در يكى از آن‏ها مطلبى آمده كه اذعان مى‏دارد:

  “شخصى به‏نام ضياء ناصرى ، آمريكايى افغان‏تبار در چند نوبت با آقاى محسنى ديدار داشته و راجع به‏اوضاع افغانستان گفت و گو كرده است.”

 حركت اسلامى به‏هرچيزى مى‏ماند ، جز يك گروه و حزب سياسى. آن ، معجونى از اقشار ، طبقات ، اقوام و قبايل مختلف ساكن در كشور بود  ؛ جداً نماينده‏ى واقعى جامعه‏ى افغانى بود؛ زيرا مانند خود جامعه‏ى افغانى ، شتر گاو پلنگ بود ! هيچ‏چيزش به‏هيچ‏چيزش نمى‏خورد. از گرگ‏هاى اقتصادى و كلاه‏برداران مالى گرفته تا ادارى‏هاى متقاعد و جوانان پاك و ميهن‏دوست در آن‏جا گرد آمده بودند. هر بخش ساز جداگانه‏ى خود را مى‏نواخت  ؛ در همان حال ، همه حركتى هم بودند ! سران جناح‏ها و بخش‏ها چه عشوه و كرشمه كه به‏خرج نمى‏دادند. گويا از دماغ فيل افتاده بودند ، اداء و اطوار شان مسخره بود ، درست مانند نوعروسان طنازى مى‏كردند ، با چه غرور كبريايى انتظار سلام و تعظيم داشتند. آن‏ها هيچ هدفى بزرگ و هيچ دردى جز خودخواهى و هواى نفس نداشتند ، انگار كه نه مملكت شان در حال جنگ است و نه خود آواره هستند. آن‏ها به‏جاى اين‏كه به‏منافع ملى بيانديشند ، فقط به‏نفع خود فكر مى‏كردند. در كوران زمان معلوم شد هريك از آن‏ها چه آدم‏هاى كوچك و بى‏مايه‏ى بودند ! چه آسان بخار شدند و به‏هوا رفتند !

 مع‏الوصف ، حركت اسلامى به‏جهت داشتن افرادى باسواد و مدير در بدنه‏ى خود ، چيزى از شوراى اتفاق بالاتر بود. با آن شورى  مناسبات نيك داشت. اين حسن روابط ، علاوه برهمگونى آن دو آيةاللّه در سطوح عالى ، ناشى از عوامل زياد بود : از جمله اين‏كه حركت اسلامى به‏مناطق هزاره‏جات اهمّيت نمى‏داد ، بنابراين رقيب و مزاحم شوراى اتفاق نبود. حركت اسلامى بيش‏تر به‏حواشى شهرها و امتداد شاهراه‏ها توجه داشت ، درحالى كه قلمرو شوراى اتفاق همان هزاره‏جات بوده و اين سازمان‏هاى نصر و سپاه بودند كه تحت رهبرى سيّد مهدى هاشمى تمام توجه خود را معطوف خارج كردن آن منطقه از دست شوراى اتفاق كرده بودند. به‏همين سبب شورى و حركت هردو با نصر و سپاه مشكل داشتند. مبتنى بر رقابت‏ها در عرصه‏ى مرجعيت مذهبى ميان پيروان آيات عظام خمينى و خويى، وضعيت حركت اسلامى در ايران همواره شبيهه همان بره‏ى بود كه قرار بود در مدت يك سال وزنش ثابت بماند ؛ چوپانش بعد از هر وعده كاه و علف ، يك بار كارد را زير حلقش مى‏كشيد ؛ بره مى‏ترسيد و هرچه خورده بود باطل مى‏شد .

 سياست سيد مهدى هاشمى و ستاد پشتيبانى نسبت به‏حركت اسلامى همواره همان روش : “امروز بكشم  -  فردا بكشم  ؛  امروز دير شده ، فردا حتماً مى‏كشم.”  بود.  يك روز ، طى جلسه‏ى در دفتر مركزى حركت اسلامى ، محسنى  از ملاقات خود با سيد مهدى هاشمى گزارش مى‏داد ، در خلال صحبت گفت : “اين مرد (هاشمى) ديوانه است ، او جنون قدرت دارد.”

  محسنى وضعيت حركت اسلامى را در جزوه‏ى باعنوان “نظريات” چنين توصيف مى‏كند :

  سند شماره    107     :      “... حركت اسلامى به‏خاطر شيعه بودن و علاقه‏ى كه به‏استقلال و عدم وابستگى داشت ، مورد بى‏مهرى دولت‏هاى همسايه قرار گرفت و ناراحتى‏هاى را هم تحمل كرد ، ولى تا كنون جان سالم بدر برده است. ما از دولت ايران توقع همكارى داشتيم ، ولى عكس آن واقعيت يافت كه عجيب بود! من به‏حق و نا حق مورد علاقه‏ى بسيارى از مؤمنين افغانستان بوده‏ام و قهراً مورد رشك جمعى هم واقع شده‏ام و در مقابل مدح مداحان ، تهمت و نا سزاگويى بدخواهان را نيز زياد شنيده‏ام ، هركسى مشهور مى‏شود ، چنين حكمى دارد  و بايد صبر كند!”

  من كه به‏دلايل كارى ، وقت ملاقات زياد با محسنى داشتم ، يك بار گفتم:

  “وقتى حركت اسلامى در ايران با اين همه موانع و مشكلات مواجه است ، چرا مانند گروهاى روشن‏فكرى ، ايران را ترك نمى‏كند ، و به‏پاكستان نمى‏رود ؟ ما كه در پاكستان موقعيت خوب داريم ، چرا مركز خود را به‏آن‏جا منتقل نمى‏كنيم ؟”

 ايشان پاسخ مفصلى به‏اين مضمون داد : (غالب عبارات از اينجانب و معنى از او است)

  سند شماره     108    :       “ما اگر ايران را ترك كنيم ، مثل مجاهدين خلق مى‏شويم ، يعنى رو در روى نظام و رهبرى ايران قرار مى‏گيريم. اين به‏صلاح ما نيست ، زيرا قريب دوميليون مهاجر ما در اين‏جا است ، ما براى آن‏ها كار مى‏كنيم ، از آن‏ها پول مى‏گيريم ، سرباز مى‏گيريم. در پاكستان ما اين‏قدر مهاجر شيعه نداريم. از آن گذشته ، مردم ما در داخل كشور نيز شديداً به‏ايران عقيده دارند ، وقتى ما رو در روى ايران قرار بگيريم ، يعنى كه ملت داخل را هم از دست داده‏ايم. تو فكرش را بكن مردمى كه (مثلاً) در كابل يا باميان زندگى مى‏كنند  ؛  امّا ، آن‏قدر خودباخته‏اند كه در ماه مبارك رمضان روزه‏ى خود را با اذان راديو تهران افطار مى‏نمايند! عيد فطر شان هم همين‏طور و امورى ديگر ...  به‏علاوه :   بسيارى از اعضاء و پرسنل حركت اسلامى از طلاب حوزه هستند ، آن‏ها درس مى‏خوانند ، شهريه‏ى حوزه مى‏گيرند  ؛ شب در خانه‏هاى خود مى‏خوابند ، صبح هم مى‏آيند براى حركت اسلامى كار مى‏كنند. كى حاضراند با ما به‏پاكستان بيايند. ما نمى‏توانيم در پاكستان براى آن‏ها جا و مكان مناسب ، حقوق و مصارف ماهانه‏ى مكفى ، سرويس ويژه‏ى رفت و آمد تهيه نماييم ...”

  “محسنى” داراى شخصيت پيچيده و چندبعدى است. آناتومى شخصيت او صفات مثبت و منفى زياد به‏دست مى‏دهد كه موقعيت‏شناسى و رفلكس‏هاى حساب شده ، بخشى از آن است .

 با همه‏ى اوصاف ، طى سى سال گذشته شخصيت قابل اعتبار در عرصه‏هاى سياسى و دينى كشور بوده است. او داراى صفات مثبتى چون تيزهوشى ، بيان رسا ، غرور ملى ، قدرت تصميم‏گيرى ، ظرفيت  سياسى و برخوردار از مزاج سالم و سطوح عالى دانش دينى  است .

 مخالفان محسنى در جوانب چپ و راست ، با انگيزه‏هاى متفاوت و منطق غير قابل قبول به‏او حمله مى‏بردند ؛ منطق پذيرفته آن است كه كاركردها و موضع‏گيرى‏ها نقد گردد ؛ لاغير:

  سند شماره     109    :       “هيچ فرقى ميان مسعود و محسنى وجود ندارد ، چون او بلوچ است! افغان است! آريانژاد است! قزلباش است! تاجيك است! و گرچه كه جوانان هزاره بدرقه و استقبالش مى‏كنند و تبليغ مى‏كنند كه محسنى رهبر. مردم او را تا جاى بالا مى‏برند كه به‏جاى مذهب مى‏نشانند كه محسنى - مذهب  ؛  مذهب - محسنى. ولى بازهم از ما نيست  و رهبر هزاره شده نمى‏تواند.××× )3( ع - افسرده خاطر = عليجان زاهدى: “نبرد هزاره‏ها در كابل ، صص: 28  27. قم 1371” ×××”

  سند شماره    2‑   :   110 - نمايان شدن چهره‏ى واقعى آيةاللّه محسنى.”

 “دومين پيامد اين جنگ ، نمايان شدن چهره‏ى واقعى حضرت آيةاللّه المجاهد هميشه در سنگر ، آقاى محسنى قندهارى بود. مى‏دانيد كه محسنى براى به‏دست گرفتن رهبرى جامعه‏ى تشيع در افغانستان ، رنج‏هاى فراوان برد و راه‏هاى پرپيچ و خمى را پيمود و يكى از پيچيده‏ترين و موفق‏ترين برنامه‏هاى كه در اين زمينه بازى كرد ، دو گانه عمل كردن ايشان بود و همه مى‏دانند كه آيةاللّه المجاهد ، اصولاً يك فرد ضد تشكيلات ، ضد تحول و ضد حركت‏هاى انقلابى و انقلابيون مسلمان بوده و هست و در اين راستا انقلابيون مسلمان را تكفير كرد. با امام‏خمينى و آثارش با تمام قوا مبارزه كرده و گاه از امام به‏نيكى ياد كرده گفت: اگر يك شب امام‏خمينى نباشد همه دنياى اسلام را آب مى‏برد !! و دوباره با امام مخالفت كرده باز موافقت و باز مخالفت و همين‏طور !!!××× )1( محمد حليم تنوير: “تاريخ و روزنامه‏نگارى افغانستان” چاپ پيشاور/ 2000 ، ص: 457. ××× و به‏همين دليل توانست هم از توبره نوش‏جان نمايد و هم از آخور ، هم در ايران انقلابى بماند و از امكاناتش استفاده كند و هم از سفره‏ى رنگين غرب كه دشمن ايران بود ، بهره‏ها ببرد ، آلاف و الوفى بيندوزد !! و نيروهايش تا قبل از ظهر يك روزه ، نيروهاى حزب اسلامى را زير عنوان حركت اسلامى وارد ميدان‏شهر و دشت برچى كند و بعد از ظهر اقدام به‏قتل عام افراد تحت پوشش خويش بنمايد !!!”

 “امّا ، در جنگ شهر كابل پرده‏ها كنار رفت ، پشتون‏ها كه به‏آيةاللّه دل خوش كرده ، فكر مى‏كردند از ايشان به‏عنوان ستون پنجم در داخل جامعه‏ى شيعه استفاده مى‏نمايند ، دريافتند كه آيةاللّه يا دوگانه بازى مى‏نمايد ، خودش در كنار آن‏ها نشسته، سخن از وحدت عمل مى‏گويد ... در زير اين ريش دراز پيشانى پينه بسته و ... چه موجود مقام‏پرست و پارت‏بازى چهره پنهان كرده است ؟!”

   “اين كشف براى شيعيان به‏ويژه هزاره‏ها بسيار با ارزش و حياتى است. و حتى با ارزش‏تر از كشف پاستور براى جامعه‏ى انسانى! بدين جهت ، اين جنگ را مى‏توان سر فصل بسيار بر جسته‏ى براى شيعه‏ها به‏ويژه هزاره‏ها به‏حساب آورد××× )2( عليرضا على‏آبادى: افغانستان / از انتشارات وزارت خارجه‏ى ايران / سال 1372 ص:222 ×××”

 گروهى از فلاسفه معتقداند :  “كلام عين متكلم است.”  اگر واقع  چنين باشد ، اين نوع ادبيات به‏روشنى نشان مى‏دهد كه مخالفان محسنى در چه جايگاه و منزلتى قرار داشتند :

 -    براى درك  عميق‏تر ، يك بار ديگر روى فرازى از  مطلب پيش‏گفته تمركز نماييد :

 =    :   "  كشف محسنى   "    “با ارزش‏تر از كشف پاستور براى جامعه‏ى انسانى!”

 -   آيا گوينده‏گان اين مطالب ، از تعادل لازم روانى برخورداراند ؟ و مى‏دانند چه مى‏گويند؟

 -   مى‏توانند ادعا كنند كه نيروى سياسى -  فرهنگى‏ء با كاراكتر و مسئوليت‏پذير هستند؟

  =     محسنى بايد از اين بابت ناراحت باشد كه مخالفانش در قد و قواره‏ى خودش نيستند!

 چون  همآوردى  با حريفان  ضعيف  لطفى ندارد و انسان را نشأخار مى‏كند .

   خوشمزه‏تر از همه اين‏كه : آقاى زاهدى همراه با تمام بدنه‏ى سازمان مربوطه ، كم‏تر از يك سال بعد از اين ، زير چتر شيخ آصف محسنى درآمدند ! و اين محسنى بود كه در دوران فروپاشى ملى  ميان  “پاسداران جهاد اسلامى”  و دولت ربانى وساطت كرد.  همچنين  محسنى بود كه در ماجراى 23 سنبله‏ى 1373  زندگى زاهدى  و ديگر رهبران  “پاسداران جهاد”  را خريد .

  محسنى در راه تلطيف روابط اقوام و مذاهب افغانى خيلى كار كرد و دراين راه موفق  هم بود.  قلم به‏دستان وطنى  و برون‏مرزى  به‏او اين‏گونه نمره داده‏اند :

   سند شماره            111      :                                         “شيخ محسنى با ويژه‏گى اصالت ملى خود هميشه سعى نموده مصالح ملى خود را جدا از فرقه‏گرايى مذهبى نگهدارد. و خود را هميشه افغان خوانده و از حاكميت ملى ، تماميت ارضى ، آزادى افغانستان و وحدت ملى دفاع و جانبدارى مى‏كند. محسنى زمانى كه به‏كويته برگشت روابط خود را با حكمتيار و ربانى خيلى گسترده و وسيع بنياد نهاد. ولى گرايشات محسنى بيش‏تر به‏مجددى و ربانى بود. خاصتاً اين‏كه حكومت مجاهدين به‏قدرت رسيد و حركت اسلامى در ائتلاف با ربانى از موقعيت خيلى خوبى برخوردار شد. محسنى منحيث ايديولوگ و سخنگوى حكومت هميشه حرف مى‏زد. از آن‏جا كه وى در فصاحت زبان و تحليل گسترده‏ى اوضاع مسلط بود ، پيامد نيك داشت و هواداران بسيارى را به‏خود كشانيد.××× )1( به‏عهده‏ى اغنام‏اللّه ، خود آن‏ها تكميل مى‏كنند .

  آن‏وقت گوش كن و ببين كه چه‏ها مى‏گويند!

 اگر فاصله مان را با هريك از آن اسطوره‏هاى تاريخ بشرى كم‏تر كنيم ، و پرده‏هاى پندار را كنار بزنيم ، با چشم حقيقت‏بين به‏فضاى عينى عصر آن‏ها بنگريم ، درخواهيم يافت كه هريك از آن‏ها آدم‏هاى مانند من و تو بوده‏اند. اين خصلت طبع بت‏سازى و بت‏پرستى بشر است كه براى اِعمال حبّ و بغض‏هاى خود آنان را بزرگ مى‏كنند. فقط براى رفع نياز خود ؛ نه محبت تو. ×××”

 سند شماره     112     :       “محسنى داراى افكار ملى‏گرايانه است و انديشه‏هاى كلاسيك او به‏نظرات دكتر على شريعتى نزديك است. فصيح و گيرا سخن مى‏گويد و شنوندگان را تحت تأثير خود قرار مى‏دهد .××× )1( فلسطينيان شده است.” (همين)

 “ما حساس شديم و فكر كرديم كه آوارگان فلسطينى بلحاظ مالى ، قادر به‏صرف چنين گوشت اعلاء نيستند ، جريان را دنبال كرديم و در شبى كه قرار بود فداييان فلسطينى وارد اردوگاه شده و پس از صرف شام مفصل ، به‏عمليات عليه اسراييل بپردازند ، درحالى به‏حمله‏ى پيش‏گيرانه دست زديم كه همه‏ى فداييان با لباس راحت ، سر سفره‏ى غذا نشسته بودند.”

 درجاى ديگر مى‏گويد:  “در آستانه‏ى يكى از سفرهاى بانو “گلداماير” (صدر اعظم وقت اسراييل در دهه‏ى 1970( به‏ايتاليا ، از طريق منابع‏مان  در قبرس اطلاع يافتيم كه فلان رهبر فلسطينى به‏رابطش گفته :  “تمامى 14 عدد كيك را ببُريد.”     (همين)    -   “يعنى چه!”

 (... النّهايه  ؛  پس از تلاش‏هاى فراوان كه شرح مبسوط و مهيجى دارد) مى‏گويد:

  “موفق شديم در روزها ، ساعات ، دقايق و لحظاتى قبل از نشستن هواپيماى حامل گلداماير به فرودگاه رم ، تعدادى راكت ضد هوايى كه به‏قصد زدن آن هواپيما ، هنگام فرود به فرودگاه رم ، در مناطق مختلف شهر رُم و اطراف فرودگاه تعبيه شده بود ، پيدا كرديم ، بالاخره اين تعداد با آن تعدادى كه هنگام پديد آمدن هواپيما در فضاى شهر رم فير شده بود ، به 10  9  7 ... و 13 فروند رسيد  ؛  امّا ، هنوز يكى مانده ، 14 عدد كيك است! تمام تلاش‏ها بى‏حاصل بود ، همه نا اميد شده بوديم  ؛  لكن فرمانده گروه‏تفحص اصرار مى‏داشت كه “14 عدد كيك است.” ... و چهاردهمين كيك در لحظه‏ى تماس تاير هواپيما به‏زمين ، از حاشيه‏ى خود فرودگاه كشف شد.” ×××”

  محسنى  در اوايل جنگ ، كتابچه‏ى با عنوان  “توضيح‏المسايل جنگى”  نوشت كه حساسيت واحد نهضت‏ها و سيد مهدى هاشمى را در بالاترين حد برانگيخت. نگرانى هاشمى و ديگر معاندان اين بود كه  محسنى قصد مرجعيت دارد. در آن زمان بحث مرجعيت مذهبى يك بخش مهم را به‏خود اختصاص مى‏داد و ايرانى‏ها مى‏خواستند آن را در انحصار خود داشته باشند. محسنى  قبل از آن مجموعه‏ى فقهى  “حدود الشريعة”  را تحرير كرده بود كه تا هنوز متن مرجع در حوزه علميه قم مى‏باشد و در سال  1388 من‏حيث  “كتاب سال”  حوزه علميه قم برگزيده شد.

  محسنى اعمال عبادى اهل سنت را مجزى و صحيح مى‏داند. با تدوين كتب  “تقريبى”  گام بلندى در مسير مفاهمه و تقريب مذاهب  (خمسه) برداشت و زمينه را جهت تبيين دكترين مبانى و ميكانيسم وحدت ملى در افغانستان مهيا نمود. انتظار آن است كه يك چنين دستى برادرانه از جانب ديگر طرف‏ها و برادران اهل سنت  نيز دراز شود و كشور ما به‏يك الگوى شايسته جهت همزيستى مسالمت‏آميز ميان پيروان مذاهب سنى و شيعه مبدل گردد. اين ضرورت حياتى است .

 بالاخره :  اين وطن هست و همين اقوام و قبايل با همين مذاهب و گرايش‏هاى موجود ؛ هر شخص  عاقل و مسئول درك مى‏كند كه فرزندان اين وطن بايد بتوانند راهاى همزيستى و تعامل در جامعه‏ى  متثكر را كشف  و عملى نمايند. بياييد فتنه‏جويان و بدخواهان را تنها بگذاريم . 

برچسب‌ها: در حركت اسلامى

 يك گام  به‏پس ،  دو گام به‏پيش

 اين  از  تعبيرات  بديع  ولاديمر  ايليچ   “لنين”  است.  ضرورت  انجام  يك  چنين  اقدامى در مقاطع  مختلف  مبارزه ،  براى  همه‏ى  مبارزان  تجربه شده  است.  تشخيص  موارد  و  ميكانيسم آن  به‏عهده‏ى  خود  ارباب  فن مى‏باشد  كه  غالباً  در  شرايطى  چون  بن‏بست  سياسى ،  يا مخاطرات  شديد اتخاذ  مى‏گردد.  به‏همين  نمط ، در بهار سال  1362  مركزيت  “جنبش روشنفكران  ملى”  طى  نشستى  در  تهران  تصويب  كرد  تا نيروها را از  حالت ذهن‏گرايى  و بازى با  الفاظ  و  كلمات  خارج  نموده  و  به‏وادى  عمل  بكشاند.  اين  نشست  در نوع  خود  يك كنگره بود كه  تحت عنوان  “ضرورت عمل”  در يك خانه‏ى امن در بهارستان تهران تشكيل شد .

 حاصل مباحثات اين شد كه بايد اهداف ، استراتژى و تاكتيك‏هاى روشن عملى مشخص گردد تا از سردرگمى و ايزولاسيون اشخاص مستعد و آماده براى عمل ، در هربخشى جلوگيرى به‏عمل آيد. در آن موقع اين نكته مورد توجه قرار گرفت كه نيروهاى  چارج  شده و آماده براى عمل ، به‏مانند ميوه‏ى رسيده برشاخه‏ى درخت مى‏مانند  ؛  اگر به‏موقع چيده نشوند امكان ريزش و فساد شان هرآن محتمل است. تعداد قابل توجه از نيروها دقيقاً در همين وضعيت قرار داشتند .

  طبعاً در آن جلسه صحبت از گشودن يك جبهه‏ى مستقل در داخل كشور به‏ميان آمد  ؛

 لكن عقلاى قوم گفتند : اين قمارى غير قابل قبول است ، چون درحال حاضر شرايط و امكان ظهور مستقلانه در عرصه‏ى نظامى آماده و مقدور نيست. فضاى سياسى به‏شدت مغشوش و مسموم است. تداركات يك جبهه‏ى مستقل ، اعم از اين‏كه در هرجاى كشور گشوده شود ، يك امر حياتى است كه سرمايه و پشتوانه‏ى مالى  -  فنى  -  لجستكى دوام‏دار و لاينقطع مى‏طلبد ؛ درغير اين صورت  به‏يك آرتيست‏بازى كوتاه مدت و گذرا مبدل خواهد شد ، كه پى‏آمدش مى‏تواند اتلاف نيروها و پذيرش ضربات نابود كننده باشد .

 من به‏سهم خود مخالف هرنوع حركت جزيره‏اى و محدود كردن نيروها در فضاهاى بسته و آسيب‏پذير بودم. و مثال زدم : “بچه‏نهنگ‏ها تنها مى‏توانند در درياى آزاد زنده بمانند و رشد كنند.”  منظورم از  “درياى آزاد”  افق فكرى كلان در سطوح سياسى و ملى بود .

 براى من معنا نداشت كه چند نفر بروند در يك كمركوه ، يا يكى از دره‏هاى هزاره‏جات ، يك دو قبضه تفنگ گرفته زير يك كله‏ى سنگ بنشينند و دل‏خوش باشند كه جبهه دارند ! (كارى كه مجاهدين مستضعفين كرده بود)  در آن فضاى  مغشوش  نتيجه اين مى‏شد كه چند نفر عامى‏ء بى‏سواد ،  امّا ، تفنگ به‏دست ، با تحريك تيپ‏هاى معين به‏جنگ آن‏ها بيايند ...

  آن‏وقت  اگر آن جبهه  سماجت كند ، براى چه ؟ و اگر مقاومت نكند ،  چه مى‏شود ؟

 در هرصورت ، نتيجه ،  تفنگ گشيدن  عليه هموطن و قتل و كشتار مردم خود بود كه  حتى اگر داراى  ظواهر هيجان‏طلبى و قهرمان‏بازى  هم باشد ، با اصليت قهرمانى  منافات  تام دارد.  در تاريخ  ملت‏ها هيچ قهرمانى  عليه مردم خويش اسلحه نكشيده است.   قهرمان ملى كسى است كه لوله‏ى تفنگش مدام  و  بلاانقطاع  به‏سمت دشمنان  ميهن و  مردم نشانه رود .

  زندگى ثابت كرد كه هرگروهى جز چنين كرد ، ناگزير راه گورستان در پيش گرفت .

  من به‏اين باور بودم (و هستم) كه اسلحه  وسيله‏ى  مطمئن براى نيل به‏هدف نيست.  حتى دفاع  مطمئن را نيز تضمين نمى‏كند  ؛  امّا ، سخت تحريك‏آميز و دشمن‏ساز است.  انسان  را  دچار جهل  و غرور  كاذب  مى‏كند ،  خون‏ها را به‏جوش مى‏آورد و عقول را تحت تأثير قرار مى‏دهد .

  مطالعات روان‏شناسى جنگ‏ها ثابت كرده است كه مردان جنگى از مشاهده‏ى خون افراد همگروه خود به‏خشم مى‏آيند  ؛  و از استشمام بوى خون افراد دشمن مست مى‏شوند و به‏وجد مى‏آيند.  در همين حال ، ترشح ماده‏ى كيمياوى  موسوم به”آدرى‏نالين”  فعاليت دماغى مردان جنگجو را مختل مى‏كند  و احساسات آن‏ها را تحت تأثير قرار مى‏دهد. به‏همين سبب  هم تحمل زخم‏هاى  عميق امكان‏پذير مى‏شود  و  هم از درك عواقب و پى‏آمدهاى اقدامات  جنگى خود عاجز  مى‏گردند.    از وجه ديگر ،  همين مردان جنگى از ضعف و فشالت فرمانده گروه خويش ، و از  شكست و ناكامى در جنگ ، افسرده و كدر مى‏گردند .

 قدرت فكر      :                      مى‏خواهم خاطرنشان نمايم : هرگاه در پشت ميادين جنگ ، افكار قوى سياسى و  فلسفه‏ى روشن و نيرومند ، توأم با اهداف و استژاتژى مشخص جهت مديريت منطقى جنگ وجود نداشته باشد ، جنگ‏ها ]بلااستثنا[ به‏جنايت عليه بشريت مى‏انجامد .

 در واقع، اين جنگ افكار و فلسفه‏ها است كه عرصه‏هاى نظامى را مديريت مى‏كند و پيروزى ، يا شكست مى‏آورد. در دنيا هيچ قدرتى مطمئن‏تر از  “قدرت فكر” براى نيل به‏هدف‏ها و دفاع از خود وجود ندارد. اسلحه محصول فكر است  و “فكرى برتر” مى‏تواند آن را عليه خودش به‏كار برد. هيچ قدرتى نمى‏تواند با  “نيروى فكر” برابرى كند ،  مگر “فكر برتر”  و “فكر برتر”  بازهم  “فكرى برتر” ... اين تسلسل همچنان ادامه مى‏يابد. فكر آدمى نيروى بسيار لطيف است  كه نيروهاى خشن در مقابله با آن ، سلاحى بسيار ضعيف و ناتوان  هستند ... ما در پرتو فكر برتر پيروز مى‏شويم ، در سايه‏ى آن تكامل مى‏كنيم ، و بدون فكر برتر هيچ مى‏شويم ... در طبيعت هم ثابت است كه همه‏ى حيوانات از بنى‏آدم مى‏ترسند ، و در ميان خود آدم‏ها نيز ، بسيارى آدم‏ها از “آدم‏تر” مى‏ترسند و آدم‏هاى سطوح پايين در برابر آدم‏هاى “برتر” حس كم‏بودى دارند .

 به‏گمان من وظيفه‏ى بزرگ نيروهاى برابرى طلب ، ايجاد بستر مناسب جهت تشكيل جامعه‏ى مدنى و دموكراتيك بود. لذا همچنان جانب‏دار كار فكرى‏ء  عميق و گسترده ، جهت تأثيرگذارى برروند جنبش سراسرى }تا سرحد اتوريته‏ى ملى{ بودم  و هستم. اين كار از رهگذر تربيت كادرهاى فكرى و  معنوى‏ء  نيرومند و تأمين ارتباطات هدفمند با ديگر نيروهاى سالم‏انديش ملى ممكن بوده و است  ؛  نه نظامى‏گرايى ، قهرمان‏بازى و تقليد كورانه از “نبرد من هيتلر”!

  به‏هرترتيب ، پس از جر و بحث زياد چنين تصويب شد كه طى يك پروسه‏ى دو ساله ، هركس كه در ايران زمينه‏ى كار با هرگروهى را دارد ، آن زمينه را تقويت كند و به‏منزله‏ى سكوى پرش جهت به‏دست‏گيرى اهرم قدرت در منطقه‏ى خود قرار دهد  ؛  كسانى كه در ايران و در جوف گروهاى موجود مستقر در آن داراى موقعيت مناسب نيستند بايد به‏پاكستان رفته و در آن‏جا ميدان‏هاى جديد را مورد بررسى قرار دهند .

  هسته‏هاى كارگرى و طلبگى كماكان به‏كار خود ادامه دهند و تلاش‏ها در جهت “رشد همه جانبه”  افراد جمع توسعه يابد.  تعبير  “رشد همه جانبه”  از تعبيرات بديع افتخارى سرخ بود ، كه در توضيح آن گفت : “رشد خصلتى - رشد معرفتى -  توان عملى”  افتخارى عادت داشت تا هريك از خطاهاى افراد را به‏يكى از دو ضعف خصلتى -  يا ضعف معرفتى منتسب كند. اگر در وادى عمل بود به‏ضعف خصلتى نسبت مى‏داد. اگر در حوزه‏ى نظر و اعتقادات بود به‏ضعف معرفتى مدلل مى‏كرد.   هم‏چنين مقرر شد تا اشخاصى داراى استعدادهاى ويژه در درون حلقه‏ها شناسايى شده و با اجراى برنامه‏هاى آموزشى كمپلكس براى آينده‏ى جنبش كادرسازى شود .

 در آن جلسه از ميان مجموع گروهاى شيعى كه تعدادشان به‏رقم 10 مى‏رسيدند ، فقط دو گروه ، شامل  “سازمان نصر”   و   “حركت اسلامى” به‏عنوان گروهاى ميزبان ، يا هدف ، مورد تصويب قرار گرفته و باقى  گروها ضعيف ،  فاقد امكانات و  سرمايه ، ابتر و بى‏آينده ارزيابى گرديدند  ؛  كه نبايد روى آن‏ها سرمايه‏گذارى مى‏شد .

 “پاسداران جهاد اسلامى” كه بلحاظ كمى گستره بود ، به‏دليل حمايت‏هاى فنى ، تداركاتى و لجستيكى در مرتبه‏ى سوم قرار گرفت. از آن‏جا كه افراد آن را اغلب نيروهاى گسسته‏ى شوراى اتفاق  تشكيل مى‏دادند ، بلحاظ فكرى و معنوى بسيار ضعيف و بى‏مايه ارزيابى شد.  بناءاً نفوذ در سطوح فوقانى و مراكز تصميم‏گيرى آن ناممكن به‏حساب آمد  چون تصميمات اصلى توسط سيّد مهدى هاشمى  -  واحد نهضت‏ها  و بعداً  قرارگاه انصار اتخاذ مى‏شد .

  براى موسوى سفيد و دانش زمينه‏هاى مثبت در جوف سازمان نصر وجود داشت. آن‏ها مؤظف شدند تا زمينه‏ها را هرچه بيش‏تر توسعه بخشند. روابط خوب من با سازمان نصر ، از دو سال قبل در اثر افشاء شدن حمل نامه‏ى “كانون مهاجر”  به‏قسيم اخگر و افتخارى سرخ آسيب جدى برداشته بود. لذا قرار شد من با حركت اسلامى به‏رهبرى آيةاللّه محسنى كار كنم ، بچه‏هاى تهران روابط خود را با دفتر تهران سازمان نصر }كه در اختيار جناح خليلى بود{ تحكيم كنند ، مشهدى‏ها كماكان به‏كار خود ادامه دهند و از طريق تسخير و به‏انحصار در آوردن كتابخانه‏ى رسالت كه به‏طور سنتى در تملك بچه‏هاى منطقه بود ، هرچه بيش‏تر نيرو جذب كنند تا در فرصت مناسب ، دفتر سازمان نصر از بدنه‏ى آن جدا گردد .

 استتار ، انطباق  با محيط  و التزام نسبت  به‏چهار صفت سقراطى ، يعنى : حكمت ، شجاعت ، عدالت و عفت  به‏اضافه‏ى  پرهيز از هرنوع خشونت ، ماجراجويى يا شعارهاى روشن‏فكرانه در صدر توصيه‏هاى تشكيلاتى و امنيتى قرار داشت.  من زمينه‏هاى اندكى با سيّد محمد على جاويد (بازوى پرقدرت آيةاللّه محسنى در حركت اسلامى)   داشتم. اين زمينه‏ها نه از مجارى هم‏فكرى، بلكه منحصراً از جهت همجوارى حاصل شده بود. ما در آن‏موقع در يك محل زندگى مى‏كرديم،  جلسات  هفتگى و مناسبات محلى ما را به‏هم  پيوند داده بود .

 جاويد نيز ]در خفاء[ از شنيدن كلمات روشن‏فكرانه و اداهاى روشن‏فكرى بدش نمى‏آمد ، او ذاتاً آدمى بدسليقه و بدنيت نبود  ؛  لكن نمى‏خواست در مسير هدف‏هاى روشن‏فكرانه مايه بگذارد و ضررى متحمل شود ، تاجاى جلو مى‏رفت كه علنى نشود و به‏موقعيتش در فضاى سياسى و درون و بيرون حركت اسلامى لطمه نزند. جاويد بيش‏تر طبع خان خانى داشت. فرمول افكار نامبرده كه گاه از خلال سخنانش بيرون مى‏زد چنين مهندسى شده بود :

  “كلماتى چون "حق " و "باطل " مفاهيمى انتزاعى هستند كه مصاديق خارجى ندارند ، شخص موقع استفاده از آن كلمات ، غرايز ، ملاك‏ها و مدركات خود را به‏كار مى‏برد و مبتنى برمحوريت "خود" برآن مفاهيم مصداق مى‏بخشد. انسان‏ها از هرچيز مى‏توانند بگذرند  ؛ امّا ، از "خود" نمى‏توانند عبور كنند ، حتى فداكارى‏ها و ايثارها در جهت بقاء و اعتلاء آن " خود فرضى " است. يعنى همان خودى كه شخص مى‏خواهد در تاريخ به‏جا بگذارد. بنابراين دونوع برخورد با مقوله‏ى" خود" متصور است:

 1 -  "خود" نقد و موجود امروز  ؛          2 -  "خود" مفروض و موهوم فردا .

 هردو يكى است: همان “من”  ؛  در لسان عربى “نفس” و در روانكاوى غربى “سوپراگو”.  همه چيزى متعلق به "من " صرفاً از آن بابت خوب است ، كه مال "من" است، و در جهت بقاى "خودم" مساعدت مى‏كند: مال من ، ملك من ، كشور من ، حزب من ، ايديولوژى من ، مذهب من ، قوم من ... آن‏چه به‏همه‏ى اين مفاهيم روح و معنى مى‏بخشد، همان “من” است ، در اين‏جا يك سوپر "من" خيلى مخفى ، و در عين‏حال خيلى علنى وجود دارد كه همه چيز را به‏نفع خود سامان مى‏دهد ، بدون آن سوپر “من” هيچ چيز نمى‏تواند وجود داشته باشد ... بگذار هستى‏ء بدون آن " من " را آب ببرد×××

)1( امروز ما ، 1. و 9. پس از صد سال سكوت ، عصرى براى عدالت ، 1. و 3. ×××”

  جاويد در آن موقع مشغول تدوين كتابى تحت عنوان “پيرامون انقلاب اسلامى و تجاوز روس‏ها به‏افغانستان” بود. در خلال روابط و مناسبات گرمى كه ميان ما برقرار شده بود ، قصد خود مبنى برهمكارى با حركت اسلامى را باجاويد در ميان نهادم. اين موضع براى او خالى از تعجب نبود  ؛ گفت : “ما نيازمند نيروى فرهنگى هستيم ، فقط با آيةاللّه محسنى گپ بزنم تا از شما دعوت به‏كار شود.” پس از مدتى گفت: “مشكلى وجود ندارد ، مى‏توانى در بخش فرهنگى كار كنى  ؛  ولى رعايت ظواهر ، احساسات پرسنل دفتر و وضعيت كلى حركت اسلامى ضرورى است.” به‏عنوان حرف آخرش ، با لحن شوخى گفت: “من اين قدر فهميده‏ام كه در ميدان سياست جگر گاو بايد داشت  ؛  نه مقعد مرغ !”   من هم فقط در يك كلمه گفتم :   “چشم”.

 مديريت نشريه‏ى “فجر اميد” سردبيرى و ويرايش مجله‏ى “استقامت” در تمام سال‏هاى 1362 تا  1366 با من بود. تغييرات محسوسى در محتويات آن نشرات به‏وجود آمد. شايد ضرورتى نداشته باشد كه در اين‏جا بخش‏هاى از موضع‏گيرى‏هاى مثبت و سازنده‏ى آن نشريات در آن دوران را كپى نمايم  ؛  زيرا همين مواضعى كه در اين كتاب به‏روشنى بيان شده و روى آن پافشارى گرديده ، تاحدى منعكس كننده‏ى ديدگاه كلى آن نشريات در آن مقاطع نيز باشد. به‏خاطر دارم كه در نخستين روزهاى شروع به‏كارم ، كسى كه تا آن موقع در سمت مسئوليت فرهنگى قرار داشته و عضو جناح مخالف بود ، خواست مطالب و نوشته‏هاى مرا تصحيح كند ، ما همديگر را خوب مى‏شناختيم ، او خود مى‏دانست كه در آن مقام و مرتبت قرار ندارد  ؛ لكن از اثر غرض‏ورزى و ذهنيت بيمار مى‏خواست نكته بگيرد و غوغاسالارى كند. آمد روى كلمه‏ى “طبقه” انگشت نهاده و گفت: “ما در اسلام طبقه نداريم !” ... توضيحات من براى او هيچ اهميتى نداشت ، چون او غرض خاصى را دنبال مى‏كرد××× )2( علامت نگارشى  "  !!!  " در متن سند به‏همين ترتيب آمده است. احتمالاً نگارنده از كشف بس بزرگ و محيّرالعقول خود ، خودش دچار شگفتى‏ء فوق‏العاده شده و مبهوت گشته است . ××× بالاخره تير و تبرش به‏سنگ خورد ، ابتدا از بخش فرهنگى و سپس از حركت اسلامى بيرون رفت و ديگر پشت سر خود نگاه نكرد .

برچسب‌ها: يك گام به‏پس, دو گام به‏پيش

 در كوران  عمل

 پس از مدتى كار پرثمر ، ما سه نفر تصميم گرفتيم جمع مان را بزرگ‏تر كنيم. اين كار را از طريق ايجاد حلقه‏هاى اقمارى متشكل از جوانان ]اغلب طلبه[ همسن و سال و جوان‏تر از خود انجام داديم. با آن‏ها به‏طور منظم و سيستماتيك كارهاى فكرى - فرهنگى و تشكيلاتى كرديم. هسته‏هاى موازى سه نفرى ابتداء در حوزه‏هاى علميه ، سپس در مراكز كارگرى در شهرهاى قم تهران ، مشهد و اصفهان داير كرديم. هسته‏ها ، به‏صورت خوشه‏انگورى بود. هرهسته بدون ارتباط بايك‏ديگر ، تحت سرپرستى يكى از ما سه نفر اداره مى‏شد. افراد آن هسته‏ها در وهله‏ى نخست بايد يك دوره ادبيات سياسى و شيوه‏هاى درست مطالعه را فرا مى‏گرفتند تا سطح ادراك شان نسبت به‏مباحثات سياسى ، اجتماعى افزايش مى‏يافت .

  براى كارگران مواد آموزشى بخصوص تحت عنوان “ادبيات كارگرى” از بازارچه‏ى كتاب تهران تهيه مى‏كرديم كه در آن زمان توسط گروهاى چپ معتدل ايران منتشر مى‏شد ، كتاب‏هاى پرمحتوى و مفيد بودند. بخصوص آثار كسى‏نام “آقابزرگ تهرانى” تحت عناوين: "انگل‏ها ، مفت خوارى ، مفت خوران ، خستگى ، عرق پيشانى ، آبله دست ، سرمايه‏دار ، كار و كارگر " و غيره در جزوه‏هاى جيبى با خطوط خوانا و الفاظ و عبارات مناسب براى كارگران كم‏سواد تهيه مى‏شد كه مفيد و سازنده بود. براى جوانان نيز كتاب‏هاى مفيدى چون: مجموعه‏ى تاريخ براى نوجوانان (از انتشارات مازيار) آثار جواهر لعل نهرو ، مجموعه‏ى علمى تحت عنوان “به من بگو چرا ؟” ، “بيش‏تر به‏من بگو چرا ؟” رابيسون كروزوئه ... تهيه مى‏كرديم. افراد را تشويق مى‏نموديم كه رفتن به سينما را حتماً در برنامه‏ى خود بگنجانند. و موسيقى بسيار گوش كنند تا قدرت خيال شان بالا رود .

 در قدم بعدى هريك از افراد هسته‏هاى اقمارى ضمن اين‏كه خود موظف به فراگيرى آموزش و انجام تكاليف معين بودند ، بايد يك چند هسته‏ى كارگرى تشكيل مى‏دادند و حداقل هفته‏ى يك‏بار به‏هريك از آن‏ها سر مى‏زدند. با آنان كتاب مى‏خواندند. و گزارش كامل از موقعيت و وضعيت همه جانبه‏ى هسته‏هاى كارگرى تحت تعليم خود ارايه مى‏نمودند .

 ما دشمنان و رقباى داشتيم كه همواره سايه به‏سايه ما را زير نظر داشتند و از هر نوع جوسازى و شانتاژ عليه ما استفاده مى‏كردند. عوامل آن‏ها با هريك از افرادى كه به طور مستقيم ، يا با واسطه با ما مرتبط بودند تماس مى‏گرفتند تا به‏قول خود آن‏ها را واكسينه كنند تا خراب نشوند !

 ما مى‏دانستيم آن‏ها هدف‏هاى سياسى دارند .

 از  آن‏جا كه اصل اول ما پنهانكارى مطلق بود ، دشمنان هرگز موفق نمى‏شدند ضربه‏ى مستقيم به‏ما وارد كنند  ؛  ولى تير در تاريكى همواره جريان داشت. هرجا ما پا مى‏گذاشتيم ، سعى مى‏كردند به‏هرقيمتى پاى ما را از آن‏جا كوتاه كنند:

 ارزش گفتن دارد كه در يكى از حلقه‏هاى تحت آموزش ما شخصى عضويت داشت ، نسبتاً خوش استعداد و خوش فهم  ؛  امّا ، سُست و تنبل بود  ؛ بنا به‏دلايل نسبى و عاطفى ، كمى با مجاهدين مستضعفين مرتبط بود ، ولى كار اصلى‏اش با ما بود. قرار شد گروهى از كارگران هم محلى خود را سازماندهى نموده و در بين آنان هسته‏هاى كارگرى تشكيل دهد. با آن‏ها كتاب‏هاى آقابزرگ تهرانى بخواند و رشدشان دهد .

  او عده‏ى را دور هم گرد آورد  ؛  لكن نتوانسته بود آن‏ها را در حلقه‏هاى منظم ، با رعايت اصول ايمنى سازماندهى نمايد. كار او شبيهه جلسات هفتگى برخى محافل مذهبى درآمده بود كه در اوقات معين دور هم گرد مى‏آيند ، اوراد مذهبى مى‏خوانند ، با الحاح و التجاء خود را گناه‏بار و خطاكار معرفى مى‏كنند ، با مقدارى سر و سينه زدن و تظاهر به‏گريه و عزادارى ، خيال مى‏كنند گناهان‏شان شسته شده است. لذا به‏نوعى رضايت خاطر دست مى‏يابند و جلسه را خاتمه مى‏دهند. مى‏روند تا هفته‏ى بعد. كه باز همان آدم‏هاى  هفته‏هاى قبل‏اند ، كه با مقدارى گناهان هفتگى آلوده شده‏اند ... اين تسلسل ماه‏ها و سال‏ها ادامه مى‏يابد  ؛  هيچ چيز تغيير نمى‏كند چيزى بر دانش و آگاهى و قدرت تجزيه و تحليل‏شان افزوده نمى‏شود .

 جلسه‏ى آن همرزم ما نيز به‏اين حالت درآمده بود. چنان عمل‏كرد موجبات افشاء شدن آنان و برانگيخته شدن حساسيت و حسادت ساير رقباى محلى او را فراهم آورده بود. آن‏ها كه از قبل مشكوك به‏عضويت او در گروه مخفى مجاهدين مستضعفين بودند ، زيركانه كارهاى او را زير نظر گرفته و در لحظه‏ى حساس وارد جلسه شده و مچ دست آن آقا و هسته‏هاى كارگرى او را مى‏گيرند. در اين جلسه مقاديرى زيادى از كتاب‏هاى مربوط به‏ادبيات كارگرى را كه در آن زمان ممنوع هم نبود و در بازارچه‏هاى كتاب تهران آزاد و در حد فراوان فروخته مى‏شد ، از جلسه جمع‏آورى كردند. سپس شارلاطانى به‏راه انداختند كه اين كتاب‏ها كمونيستى و منحرف كننده است ، و كارگران را برضد خدا تحريك مى‏كند .

 خوش‏بختانه آن عضو جمع ما از آن مهلكه جان سالم به‏در برده بود. وقتى به‏خانه‏ى خود آمد، جريان را فوراً به‏من گزارش داد. به‏او چند روزى استراحت داده شد. چند ساعت از روز را نزديك‏ترين دوستش به‏ديدنش مى‏رفت ، تا به‏بازسازى روحى‏اش كمك كند. تصميم داشت فرار كند. به‏او تسلى داده شد تا در خانه بماند. چند روزى از خانه بيرون نيامد. هركس به‏منزلش مى‏رفت ، مى‏پرسيد  :   بيرون‏ها چه خبر است ؟

 =     طبعاً جواب مى‏شنيد :   هيچى ، خير و سلامتى .

 سپس مى‏پرسيد: مردم در كوچه - بازار ، بين خود كتاب ، كتاب نمى‏گويند ؟!

 البته او اين سخن را بالحن شوخى مى‏گفت  ؛  امّا ، معلوم بود طفلك روز بدى ديده بود.

 -      اين يك نمونه از خروار بود .

 جمع ما يك صندوق وجهى اختصاص داد كه هريك از اعضاى اصلى ماهانه مبلغى معين بابت حق‏العضويت مى‏پرداخت. مطابق با پيش‏نهاد موسوى سفيد كه مسئول صندوق بود ، هريك از اعضاء كه درآمد مافوق مقررى ثابت ماهانه داشته باشد ، مبلغ 20 % آن‏را به‏صندوق جمع كمك نمايد. من شخصاً در كمال صداقت و حس زلال  مكرراً به‏اين مصوبه عمل كردم. قرار بود وجوه اين صندوق به‏مثابه هسته‏ى مالى جمع ، در مبارزه عمل كند. به‏خاطر ندارم كه تاآخر كسى از موسوى سفيد پرسيده باشد كه سر وجوهات متعلق به‏آن صندوق چه آمد .

  من تا همين لحظه اطمينان كامل دارم كه او مبالغى چندين برابر سرمايه‏ى صندوق از جيب خود در راه آن جمع خرج كرد. ايمانى كه او به آن‏جمع و آن‏كار داشت هرگز در توصيف نمى‏گنجد. من در برابر ايمان ، هدف‏مندى ، شجاعت ، مهارت و استقامت او اظهار عجز مى‏كنم. موسوى سفيد گفتن شوخى نيست !   مشهور است كه : قبرستان‏هاى سرزمين‏ها و ملل عقب‏مانده مملو از نبوغ نشكفته است. مسلماً افغانستان در صدر اين عنوان قراردارد .

  يك تيم فوتبال تشكيل داديم كه گروه بزرگى شامل 40 - 30 نفر از جوانان مهاجر و با استعداد را در خود جمع كرده بود. به‏همين خاطر نام آن‏را “تيم مهاجر” گذاشتيم. بسيارى از اعضاى آن تيم در حقيقت اعضاى همان حلقه‏هاى ما بودند ، بدون اين‏كه از ارتباط يك‏ديگر خبر داشته باشند. مطمئناً يگانگى اعضاى آن تيم ]به ظاهر ورزشى [در سطوح عالى ، روحيه‏ى واحد و حسن تفاهم بى‏مانندى را در ميان اعضاى تيم به وجود آورده بود كه موجب پيش‏رفت حيرت‏انگيز آن مى‏شد. تيم ما در بسيارى از مسابقات شركت كرده و اغلب با سربلندى و افتخار زمين بازى را ترك مى‏كرد. آن تيم نام و آوازه‏ى بلندى در شعاع عمل خود كمايى كرد. چنان‏كه توانايى و استعداد بالذات فرزندان اين وطن را در عالى‏ترين وجه به‏نمايش گذاشت .

  تيم ما به‏طور رسمى در تمام تورنمنت‏ها و جام‏هاى منطقوى دعوت مى‏شد و اغلب سربلند بيرون مى‏آمد. هيچ از خاطرم نمى‏رود كه در فينال يك جام محلى ، طرف تيم ما يك تيم محلى ايرانى بود ، بازى در محله‏ى برگزار شد كه ساكنين آن اكثراً از خانواده‏هاى مهاجر هموطن بودند ، بناءاً افراد زيادى از هموطنان مهاجر براى تماشاى مسابقه آمده بودند. چهار طرف زمين از تماشاچى پر شده بود ، افراد روى خاك نشسته ، يا ايستاده بازى را مى‏ديدند ، و تيم ما را تشويق مى‏كردند. تيم مهاجر تقريباً بازى را برده بود. دروازه‏بان اصلى تيم يك پسرك دوست داشتنى به‏نام “حسين‏داد” بود كه خيلى خوب كار كرد  ؛  در دقايق آخر ، يك شوت پرقدرت از جانب تيم مقابل آمد ، حسين‏داد نتوانست آن را مهار كند ، توپ زمين را ليسيد و مستقيماً وارد دروازه شد. حسين‏داد مانند برخى موارد پنالتى ، مسير توپ را به درستى تشخيص داد و مستقيماً خود را به‏قصد مهار آن به‏زمين انداخت  ؛  لكن به توپ نرسيد. وقتى متوجه شد كه توپ وارد دروازه شده است ، لحظاتى با صورت روى خاك خوابيد ، سپس با چشمان اشك‏آلود به‏كار ادامه  داد .

 بسيار پيش آمد كه من و موسوى سفيد ]طبق‏برنامه[ در تمرين‏ها و مسابقات تيم ، به عنوان تماشاچى شركت مى‏كرديم تا از روى نحوه‏ى كار و واكنش اشخاص ، روحيه و خصلت‏هاى هريك را تفسير كنيم .

  درست مانند فوتبال ، گروه كوهنوردى ما فعال بود ، ما طبق برنامه در اوقات تعطيلى ، ساعت‏هاى طولانى افراد را در كوه و دشت راه مى‏برديم. آن‏ها را در آب بندها و سدها برده ، با فنون مختلف شنا }اين ورزش مفرح و نجات‏بخش{ آشنا مى‏ساختيم. و براى روزهاى سخت آماده مى‏نموديم. ورزش‏هاى رزمى ، مانند جودو و كاراته نيز مورد علاقه‏ى افراد گروه ما قرار گرفت. بعداً يك باشگاه “كاراته” در شهر سنگ تهران به‏وجود آورديم ، محل برگزارى جلسات يك سالن بزرگ زيرزمينى ، در يكى از كارخانه‏هاى سنگ‏برى همان محل بود ، كه به‏دليل وجود چند كارگر خودمان ، اجاره نمى‏داديم .

  از ارتباط با جامعه‏ى ورزشى دريافتيم كه ورزش و لذات پايدار آن روح آدمى را صفا مى‏بخشد ، غم‏ها و گرفتارى‏هاى زندگى را به‏ورطه‏ى فراموشى مى‏سپارد ، اراده را تقويت مى‏كند و صفات فاخر روحى چون صبر و بردبارى ، تواضع و گذشت ، صداقت و درست‏كارى ، همنوع دوستى ، حس زلال ، و كمك به‏ديگران را بارور مى‏سازد  ؛  مسلماً  در فرهنگ ما قهرمانان  و پهلوانان از اين جهت مورد احترام عموم نيستند كه قدرت بازوى بيش‏تر دارند ؛  به‏اين سبب مورد تكريم عموم افراد بشر هستند كه هريك از آنان در عين كه قوى‏ترين افراد جامعه‏ى خود هستند ، متواضع‏ترين آنان نيز مى‏باشند. قدرت و توانايى خود را بى‏مورد به‏كار نمى‏برند. اين صفت مخصوص ورزش‏كار است.  هكذا اين روح بزرگ ورزش‏كار است كه مى‏تواند در مقابل شكست و پيروزى پايدارى نمايد. اين قابل ستايش فوق‏العاده است. لذا افلاطون گفت : “ورزش مكتب شرافت است.” و ايمانوئيل كانت مى‏گويد : “ورزش پايه‏ى اخلاق است.”

 ما به‏اين حقيقت رسيده بوديم كه اگر افراد به‏ميدان‏هاى عمل و تجربه كشيده نشوند ، صرف كتاب‏خوانى و ماندن در حوزه‏هاى علميه ، يا كارخانه‏ها و كوره‏پز خانه‏ها ، از آنان آدم‏هاى ذهن‏گرا بار خواهند آورد ، خود را آدم‏هاى بسيار مهم مى‏پندارند. در همان حال از ما انتظارات معجزه‏آسا خواهند داشت به‏موجب اين توهمات ما بايد از طريق اِعمال نيروى خارق‏العاده‏ى آنان را بدون زحمت به‏جايگاه‏هاى فاخر رسانيم  ؛  امّا ، وادى عمل و تجربه مى‏توانست از آن‏ها آدم‏هاى واقع‏بين سازد ، و اين‏كه  “هيچ چيز بدون زحمت و قبول خطر به‏دست نمى‏آيد.”

 اكنون من مى‏توانم در اين‏جا با افتخار بنويسم كه همه‏ى كسانى كه با ما ، مطابق با برنامه‏هاى ما كار كردند ، امروزه در هرجاى دنيا كه هستند ، يك سر و گردن بالاتر از بقيه مى‏باشند .

 در آن زمان دشمنان به‏ما تهمت مى‏زدند كه بچه‏هاى مردم را بدبخت مى‏كنيم ؛ خوش‏بختانه امروزه مى‏بينيم كه آن عده از اعضاى ما ]كه به‏كشورهاى غربى نرفته‏اند[ هم‏اكنون در داخل كشور داراى كرسى‏هاى  عالى و افتخارآميز خدمت به‏مردم و ميهن خود قرار دارند. كم‏ترين شان در حد دكتر و انجنير محلى هستند. در اين خصوص  هيچ‏گروه  بيش‏تر از  ما  كار  نكرده است .

 هسته‏هاى كارگرى ما در تهران فعال شدند ، حدود 100 هسته‏ى 5  - 4 نفرى در مناطق مختلف تهران و متشكل از جوانان خوش‏استعداد هموطن با شرط حداقل خواندن و نوشتن سازماندهى شدند ، باآن‏ها از ادبيات كارگرى گرفته تا سطوح بالاى از كتب مطالعاتى كار شد . خوب به‏خاطر دارم كه در تهران  چند نفر جوان بى‏سواد مطلق را با سواد نموديم ، تا آن حد ارتقاء داديم كه مى‏توانستند كتاب‏هاى دكترعلى شريعتى را به‏خوبى بخوانند و درك كنند .

 به‏عنوان نمونه : يكى از آن‏ها " محمد على شيدا "  از كوه بيرون بهسود بود. او خواندن و نوشتن را از صفر شروع كرد ، بعداً روى كتاب‏هاى دكتر على شريعتى افتاد ، سپس خود همين كتاب‏ها را تدريس مى‏كرد. پس از چندى داخل رفت. از آن‏جا كه پدرش خرده‏مالك بود }به‏زعم شيدا ، فيودال بود و به‏دهقانانش ظلم مى‏كرد !{ شيدا در مقابل مظالم پدر ايستاد و قسمتى از اراضى پدرى را بين دهقانان تقسيم نمود. (شايد به‏تقليد از آن‏چه اكرم و صادق يارى كردند.)

  سه نفر ديگر به‏نام‏هاى خادم ، ديدار و رسول - همگى از دره‏ى تركمن - بودند كه در بهارستان تهران سكونت داشتند. شانس آن‏ها زده بود كه در مجموعه‏ى زندگى مى‏كردند كه ما در آن‏جا چند هسته داشتيم. ما آنان را به‏دست افرادى متعلق به هسته‏هاى ارشد سپرده و توظيف نموديم تا هرشب باهم كار كنند. سپس هفته‏ى يك‏بار }طبق نوبت{ من ، يا موسوى سفيد ، يا اسماعيل احمدى با آن هسته‏ى اصلى برنامه داشتيم. اول سراغ نوآموزان را مى‏گرفتيم و پيش‏رفت كارشان را ملاحظه مى‏نموديم. به‏درد دل آن‏ها گوش مى‏داديم. اگر مشكلى داشتند مرتفع مى‏ساختيم .

   با كمال صداقت مى‏گويم كه از هيچ‏يك از افراد هسته‏ها در طول مدت چند سال آموزش ، يك پول به‏عنوان كمك ، حق‏العضويت ، حق‏الزّحمه ، كرايه‏ى ماشين و هرعنوان ديگر نگرفتيم. جز نان همان شب‏كارى كه به‏دوش هسته‏ى ميزبان بود. حق‏العضويت براى صندوق جمع فقط از اعضاى اصلى و ارشد  -  مخصوصاً از طلاب و مسئولين واحدها اخذ مى‏شد. هيچ‏كس حق نداشت تحت هيچ عنوانى از مردم اخاذى نمايد.  در آن موقع هيچ گروه و حزب افغانى مانند ما كار نمى‏كرد. آن گروها جيب جوانان مردم را خالى نموده و خودشان را در تنور آتش خانمان‏سوز جنگ داخلى مى‏انداختند. لكن ما از جيب خود خرج مى‏نموديم ، جوانان هموطن را رشد مى‏داديم ، باسواد شان مى‏كرديم و از اشتراك در منازعات مخرب داخلى ممانعت مى‏نموديم. امروزه در هرجاى هستند ، زندگى شرافتمندانه‏ى خود را مديون همين جريان  ما مى‏باشند .

 به‏جا است از نقش همكار خردسال مان  “اسماعيل احمدى”  نيز ياد كنم ، كه در چند سطر گذشته وارد بحث شده و هم‏طراز بامن و موسوى سفيد هسته‏هاى تهران و حلقه‏هاى قم را اداره مى‏كرد. او هم‏محلى خودم بود. خانواده‏ى پدرى‏اش از جمله مهاجرانى بود كه در پى خشك‏سالى 1350 منطقه را ترك كرده و تا سوريه و لبنان رفته بود ، سپس به‏ايران مراجعت كرده و در حواشى شهر مشهد ساكن شده بود. در يكى از سفرهايم به‏مشهد مادرش به‏من گفت :

 “اگر مى‏شود تو اين بچه را باخود به‏قم ببر تا بلكه از من دور باشد ، درس بخواند.”

 من اسماعيل را به‏قم بردم ، در نخستين اقدام ، سواد پارسى او را تقويت كردم ، سپس از كتب مقدماتى حوزه شروع نمود. خوب رشد كرد. چند سالى گذشت و مدرسه‏ى ما عوض شد. از هم جدا شديم ، خوش‏بختانه او اين بار با شخصى به‏نام وحيدى (يا اوحدى) از جاغورى  هم‏حجره شد. اوحدى از معدود كسانى بود كه نشريه‏ى “رنجبر” ارگان نشراتى حزب رنجبران ايران و به‏تبع آن مطبوعات گروهاى سه جهانى را مى‏خواند. از اين رو مشهور به‏شعله‏اى بود .

  او را “جغتاى” نيز مى‏گفتند. درياى مواجى از معلومات سياسى بود. عجيب مطالعه مى‏كرد، سخت عميق مى‏انديشيد ، درك كاملى از اوضاع داشت ، پرتحرك و داراى سلامت مزاج بود ، معلوم بود كه كار تشكيلاتى نمى‏كرد ، ما ساعت‏ها باهم گپ مى‏زديم ، نفهميدم به‏چه دليل در  قم است. هرچه بود ، خدا براى اسماعيل خواسته بود. هم‏نشينى با جغتاى براى او آب حيات مضاعف شد ، با تمام خط و خطوط و زبان سياست آشنا گرديد .

 صغر سن اسماعيل موجب مى‏شد تا در صفحات رادارها ديده نشود .

  اين هم‏زمان بود با كار ما سه نفر ]موسوى ، دانش و من[  قرار شد كار اصلى با اسماعيل را موسوى  به‏عهده گيرد ، براى او  برنامه‏ى  مخصوص گذاشت.  از اين  پس آن دو نفر مريد و مراد يك‏ديگر  شدند.  اسماعيل  آن‏قدر بالا آمد  كه به‏زودى  متوجه  تمام  كارها  و  ارتباطها  شد.  از اين  پس  او بهترين  مهره  جهت  تأمين  ارتباط  ميان  اعضاء  و  هسته‏ها  در  قم ، تهران  و  مشهد گرديد.  براى جمع  تلاش  فداكارانه  كرد.  بعدها  مسئول  آموزش كارگرى شد .

برچسب‌ها: جنبش روشنفکری در كوران عمل

 فصل  پنهان 

  پس از تنظيم پلاتفرم كارى و الحاق دانش به‏جمع ما ، جلسات ما سه نفرى تشكيل مى‏شد: موسوى ، دانش و بنده. صميمت غير قابل وصف ميان ما به‏وجود آمده بود. ما سراسر سال‏هاى 1363  -  1361 را در كمال دوستى و تفاهم ، همراه با موفقيت‏هاى بزرگ فكرى و عملى كار كرديم. جلسه‏ى ما هرهفته شب‏هاى سه شنبه در حجره‏ى موسوى  سفيد در مدرسه‏ى  فيضيه‏ى قم ، يا در منزل من برگزار مى‏شد  ؛  تا صبح كار مى‏كرديم. هرجلسه شامل سه بخش بود:

 1   -    گزارش‏هاى سياسى هفتگى ، همراه با تحليل وقايع و روى‏دادها .

 2   -    ارايه‏ى وظايف هفتگى ، توسط هريك از اعضاء و بررسى موضوع بحث .

 3   -    برنامه‏ريزى جهت هفته‏ى آينده .

 وظايف هفتگى ما شكافتن واژه‏هاى دينى و تبيين مفاهيم آن‏ها بود. بعدها متوجه شدم كه اين طرح از سوى افتخارى سرخ ارايه شده بوده. يك‏بار موسوى گفت : من در بيمارستان با افتخارى ديدار داشتم ، از او پرسيدم كار اساسى در اين موقعيت چيست ؟ پاسخ داد : براى رشد معرفتى بچه‏ها الفاظ و مقولات دينى را از نو بشكافيد. بسيارى از الفاظ و مفاهيم دينى در طول زمان تحريف گرديده و بد معنى شده است .××× )1( جاويد در دوران حكومت ربانى وزير پلان و سپس سرپرست صدارت عظمى شد. در حكومت كرزى وزير ترانسپورت گرديد. بعداً به‏عضويت پارلمان درآمد. در اين موقع رهبر حركت اسلامى هم بود  ؛  امّا ، هيچ فهميده نشد كه اين مرغ عنقا در كجا تخم گذاشت! ×××. ××× )2( در آن زمان ذهنيت‏ها چنان بيمار بود كه محافل انگيزيسيون الفاظ و كلمات را تأويل مى‏بردند. از روى كاربرد الفاظ و اصطلاحات درباره‏ى معتقدات تو قضاوت نموده و فوراً حكم صادر مى‏كردند. مثلاً اگر مى‏گفتى “طبقه” فوراً مى‏گفتند: “هوم! كمونيست است.” مى‏گفتى: “توحيد” مى‏گفتند: “هوم! التقاطى است.” مى‏گفتى: “آزادى” مى‏گفتند: “هوم! ليبرال و غرب‏زه است.” مى‏گفتى: “خلق” مى‏گفتند: “هوم! از منافقين است”! ... ×××

   ما در هرجلسه يك مقوله‏ى دينى را به‏كنكاش مى‏گرفتيم. نتايج حاصله عالى بود. ما دريافتم كه مخالفت  كورانه با دين ، با اطاعت جاهلانه از آن ، در ماهيت خود داراى وجوه يكسان است ؛ ما به‏گروه اولى مى‏گوييم “بى‏دين” به‏گروه دومى “بد دين”. قرن‏ها است كه بى‏دينان و بددينان باهم مخاصمه دارند ؛  ولى اين  بى‏دينان  نيستند كه  صدمه  بر دين وارد مى‏آورند ؛ بددينان‏اند كه با تزريق  خرافات ، تحريفات  و بدعت‏ها ، از درون دين بر آن لطمه مى‏زنند .

  بنابراين ، هرنوع انديشه‏ى اصلاحى بايد از درون  دين آغاز گردد. در اروپا همين طور شد .

 من در خلال كار ، به‏قدرت و توانايى بى‏مانند موسوى سفيد پى بردم. او يك اعجوبه بود ، جلسه را با شيوه‏هاى مفيد و آموزنده اداره مى‏كرد ، دانش مانند يك كبوتر در چنگال آن باز شكارى بود. در عين كه دانش نيز منطقى كار مى‏كرد ، وظايف محوله را به‏خوبى انجام مى‏داد ؛ لكن اهل ابتكار نبود ، هيچ وقت ، هيچ خبر يا طرح تازه به‏همراه نداشت ، لذا در بخش سياسى جلسه ، مثل موش ساكت بود. اين سكوت او به‏ويژه مرا عصبانى مى‏كرد .

  ما از او توقع نداشتيم براى جلسه اخبار و اطلاعات تازه داشته باشد ، چون مى‏دانستيم در اين مورد ارتباطاتش محدود است ، كسى را نمى‏شناسد ؛ بلكه ميل ما اين بود كه براى رشد خود، احساسات كافى بروز دهد ، سعى كند در جريان موشكافانه‏ى اوضاع قرار گيرد ، تاخود رشد كند؛ لكن ، موسوى وضعيت دانش را درك مى‏كرد و با توضيحاتش مرا مجاب مى‏نمود. اكنون از اين بابت خود را نمى توانم ببخشم كه چگونه در هرفرصتى تحكّماً از او مى‏خواستم تا فى‏الفور نظر خود را در مورد برخى مواردى كه ما نسبت بدان حساسيت‏هاى ويژه داشتيم ، صريحاً بيان دارد!

 طفلكى خيلى حوصله به‏خرج مى‏داد ، جز سكوت ، هيچ عكس‏العملى از خود بروز نمى‏داد .

 او ذاتاً آدمى خلاق و تيز هوش نبود  ؛  امّا ، پركارى و انجام درست وظايف محوله ، مى‏توانست از او يك عضو قابل قبول و اميدبخش معرفى كند .

 در تمام آن دو سه سال ، ما متوجه نشديم كه موسوى سفيد ارتباطى با مشهد داشته و هفته‏ى يك‏بار مخفيانه به‏آن‏جا مسافرت مى‏نموده است. همواره جلسه‏ى هفتگى با سران حلقه‏هاى مشهد برگزار مى‏كرده. در آن موقع بچه‏هاى مشهد به‏لحاظ كمى و كيفى فعال‏تر از  قم بودند. چون مشهد به‏طور سنتى پايگاه جناح مستضعفين محسوب مى‏شد كه غالب افراد آن از شاگردان سيّد حيدر محمودى بودند. حجم عظيمى از نيروهاى بالفعل و بالقوه‏ى ما در آن‏جا مستقر بودند. به‏علاوه ، محل كار و سكونت رهبرانى چون افتخارى سرخ - قسيم اخگر و ناطقى عينك هم بود.

 موسوى سفيد با شايستگى و كفايت توانسته بود ارتباط ميان اين دو مركز مهم را تأمين نمايد. به‏همين خاطر او همه‏گاه حرف تازه داشت. هرهفته انبوهى از اطلاعات جديد و حتى اسناد و مدارك كتبى با خود داشت كه در جلسه مطرح مى‏كرد. جديدترين تحليل‏ها و نشريات گروهاى چپ را نيز به‏دست مى‏آورد ، از جديدترين يافته‏ها و گرايش‏ها اطلاع داشت ، يك دوره تفسير قرآن ، از گروه فرقان در اختيار داشت كه من در هيچ جاى ديگر نديدم. جداً كار با او مفيد بود.

برچسب‌ها: فصل پنهان

 جنبش  روشنفكران  ملى

   دو سه ماه بعد از وقوع كودتاى جناحى در درون سازمان نصر (بهار سال  1361( ناطقى عينك در قم به‏ديدنم آمد و طرح كارى ارايه داد. ما كه بچه‏هاى يك منطقه محسوب مى‏شديم ، يك‏ديگر را خوب مى‏شناختيم و نسبت به‏هم اعتماد داشتيم. باهم قرار كارى گذاشتيم. پس از مدت اندكى سيّد عبداللّه موسوى ، مشهور به‏موسوى سفيد نيز به‏ما ملحق شد. در آن موقع كانون مهاجر از هم پاشيده بود و من بى‏كار بودم. نخستين كار ما به‏تحليل گرفتن دقيق اوضاع و بررسى تعادل موجود قواء در عرصه‏ى سياسى - نظامى كشور بود. كل جريان‏هاى موجود كشور را تحت بررسى گرفتيم و اوضاع را شفاف نموديم. طى چند جلسه ما سه نفر به‏توافق بنيادى رسيديم تا باهم كار كنيم. نام جمع خود را “جنبش روشنفكران ملى” نهاديم .

  درآن زمان بت‏هاى روشنفكران ملى -  مستقل  در همه جا ،  همان سه نفر شامل  سيّد جمال، اقبال  و شريعتى بودند. ما نيز چون ديگر  حلقات همسو ، اهداف و استراتژى خود را مرتبط با نام و اهداف آن‏ها ، برپايه‏ى اصول آزادانديشى  به‏قرار  ذيل تنظيم كرديم :

 1   -    استقلال ملى .

 2   -    اسلام منهاى روحانيت .

 3   -    تفكيك ميان دو مقوله‏ى ديانت و سياست .

 4   -    جمهورى  سكولار .

 5   -    برابرى  طلبى .

 6   -    آزادى و حقوق شهروندى .

  هريك از اين اصول به‏نوبه‏ى خود بر مبانى ذيل استوار بود  :

 1   -    ضديت بامرجع قدرت .

 2   -    بازگشت به‏خويش .

 3   -    روشنگرى .

 4   -    حقوق بشر .

 5   -    مسئوليت‏پذيرى  و پرهيز از خشونت .

 6   -    تلاش در جهت ايجاد مبانى وحدت ملى مبتنى بر اصالت زبان پارسى .

 قرار شد كارها تشكيلاتى و هسته‏اى باشد ، نه محفلى و گروهى. اصل بر مخفى‏كارى مطلق نهاده شد. من نمى‏دانستم كه افتخارى سرخ در پشت اين جريان قرار دارد. آن دونفر كه پخته‏تر از من بودند ، چنين وانمود كردند كه در واقع ما سه نفر هسته‏ى اوليه‏ى يك تشكيلات هستيم. بعداً بايد بكوشيم تا گروه‏مان را گسترده‏تر و بزرگ‏تر كنيم. اين در حقيقت دروغ بود ، چون آن‏ها بين خودشان كار مى‏كردند ، همگى زير مجموعه‏ى جناح چپ سازمان نصر را تشكيل مى‏دادند .

  قرار شد هريك از ما سه نفر درباره‏ى مقولات و مفاهيم فوق مضمونى نوشته و در نشست بعدى مطرح كنيم ، تا ضمن تبادل افكار ، نتايج به‏دست آمده در جزوه‏ى تنظيم شود تا براى آموزش هسته‏هاى بعدى مورد استفاده قرار گيرد. موضوع  “انسان‏شناسى”  و  سؤال  “دين براى انسان ، يا انسان براى دين؟” نيز در دستور كار قرار گرفت. معلوم است كه موضوع گسترده است ، از خلقت آدم گرفته تا مباحثات مربوط به‏مالكيت ، حكومت ، آزادى و حقوق شهروندى را دربر مى‏گيرد. جلسات ما هفته‏ى يك بار در كمال اختفاء تشكيل مى‏شد ، جداً پربار بود .

 در آستانه‏ى تعطيلات تابستان قرار گرفتيم ، ناطقى عينك و موسوى سفيد از من خواستند تماسى با دانش بگيرم ، اگر امكان داشت او را نيز به‏جمع خود وارد كنيم. شيخ  سرور دانش  (كه بعدها به‏وزارت  عدليه  رسيد) در آن موقع تازه از محيط  خلوت و امن  سوريه به‏قم آمده بود ، او را مورچه نگزيده بود و ذهنش خالى از بازى‏هاى جارى در قم و مشهد بود. من و دانش  توانستيم باهم توافق كنيم تا كار فرهنگى نماييم ، طى يكى دو جلسه متوجه شدم كه ذهن او بيش‏تر معطوف مسايل جهان عرب است.  روشن‏فكران  لبنانى  -  مصرى  را بيش‏تر مى‏شناخت تا ايرانى و افغانى. چنين ويژه‏گى او در روابط ما  مشكل به‏وجود مى‏آورد ، زيرا درست برعكس او من انديشمندان  عربى را نمى‏شناختم ، طبعاً زبان عربى را مانند او پاس نبودم ، به‏همان نسبت او در مورد انديشمندان  پارسى‏زبان و پيچ و خم‏هاى مختص به‏روابط افغان‏ها با يك‏ديگر ، مشكل داشت.  موضوع را با ناطقى عينگ و موسوى  سفيد درميان نهاده ، به‏شوخى گفتم :

  اگر شما به‏كمكم نياييد ، شكار از دستم مى‏رود !

 ترتيبى داده شد تا موسوى سفيد نيز به‏جمع ما دو نفر بپيوندد. به‏محضى كه ما سه نفر به‏هم پيوستيم ، ناطقى عينك با بهانه‏هاى  پاى خود را پس كشيد.  او در اين مقطع كار مهمى انجام داده بود.  چون افتخارى  سرخ و قسيم اخگر به‏دليل  حساسيت‏هاى ويژه  و تهديدهاى كه متوجه آن‏ها بود ، نيمه مخفى به‏سر مى‏بردند ، او در اين موقعيت به‏عنوان تنها رجل سياسى توانست هواداران پراكنده‏ى آن‏ها را در  قم و مشهد در هسته‏هاى  منظم و مخفى سازماندهى  نموده و از استهلاك و ايزولايشن  آن‏ها جلوگيرى  نمايد .

برچسب‌ها: جنبش روشنفکران ملی

قيام  توحيدى  مستضعفين

 برگرديم به‏گذشته ؛ يادآور  شديم كه در بهار سال  1361  پس از حدود چهار سال كش‏مكش و مشاجرات بلاوقفه‏ى زيرپوستى ، و در نتيجه‏ى امدادهاى غيبى ، برپايه‏ى وضع جارى در ايران ، كودتاى مخملين  در درون سازمان نصر روى داد كه تحت نظر مستقيم سيّد مهدى هاشمى به‏ثمر رسيد و عواقب  تلخ داشت.  در نتيجه‏ى آن ،  جناح  چپ  سازمان نصر متلاشى شد و رهبرى  آن از هم پاشيد ؛ كش‏مكش‏ها به‏ويژه در سال  1360  چندان شديد بود كه انتشار نشريه‏ى  “پيام مستضعفين” براى  مدت يك سال  متوقف  شد. از ماه ميزان  1360 از شماره  27  (تا سنبله‏ى 1361( به‏مدت يك سال  نشر نشد .

 طى آن كودتا ، آقايان افتخارى سرخ و  قسيم اخگر }كه رهبرى آن جناح را به‏عهده داشتند {در رأس عده‏ى }كه اغلب بچه‏هاى مناطق مركزى و اعضاى  جناح مستضعفين بودند{ بدون هيچ جرم ، يا اتهام  و  حق دفاع  ، تنها با صدور اعلاميه‏ى رسمى از آن  سازمان اخراج  شدند. سازمان مذكور مجملاً  آن‏ها را  “عناصر نا مطلوب” خوانده بود. به‏كار بردن يك چنين  تعبير در مورد آن‏ها ، يادآور  تقليد كورانه از ادبيات ديپلماتيكى  حاكم  برروابط بين‏المللى  بود××× )2( اتفاقاً يك عامل مهم پيدايى رنسانس در اروپا ترجمه و نشر گسترده‏ى انجيل به‏زبان‏هاى مختلف بود كه متعاقب گسترش صنعت چاپ و آگاهى‏طلبى همگانى روى داد. در قرون وسطى متن انجيل و آداب دينى فقط به‏زبان لاتين بود ، تنها كشيشان و راهبان آن را قرأت مى‏كردند آن‏ها بخش‏هاى از آن را به‏ميل خود براى مردم نقل و تفسير مى‏نمودند   ؛  امّا ، وقتى كه انجيل به زبان‏هاى مختلف ترجمه شد و در اختيار عموم قرار گرفت ، آن‏گاه همه محتويات آن را با گفتار و كردار روحانيون مقايسه نموده و نتيجه گرفتند. از اين پس رابطه‏ى شخصى فرد با خدا بسيار مهم‏تر بود تا رابطه‏ى او با دستگاه كليسا. بحران و بى‏اعتمادى از بيرون و درون بر كليسا غلبه نمود و ناقوس اصلاحات را به‏صدا درآورد . ××× .

 به‏رغم تلاش‏هاى نابود كننده و همه جانبه ، كه با هدف عقيم‏سازى مغزها از ناحيه‏ى مراكز معين سامان‏دهى و اجراء مى‏شد ، خط روشن‏فكرى و آزادانديشى كه در نسل جوان كشور آغاز شده بود ، كور نشد. سلول‏هاى “جنبش ديگرگون خواهى و برابرى طلبى” در همه‏جا ، از جمله در بطن سازمان نصر فعال شده بود. هريك از آن دو رهبر مغلوب   طرف‏دارانى در سازمان  نصر داشتند كه از يك‏سو نخواستند آن‏ها را از سازمان بيرون بكشند ، مخصوصاً بچه‏هاى مناطق مركزى و اعضاى كتاب‏خانه‏ى رسالت كه در آن موقع  “جناح مستضعفين” سازمان خوانده مى‏شدند ، عموماً جانب‏دار افتخارى سرخ  و قسيم اخگر بودند  ؛  از سوى ديگر بنا گذاشتند تا آن نيروها را در زيرسطح سازمان ، مخفيانه سامان‏دهى نمايند .

 آن دو ليدر ، در تابستان سال  1361 در تهران به‏سر بردند. قسيم اخگر به‏طور نيمه مخفى در منازل اقوام و شاگردانش در گردش بود  ؛  افتخارى سرخ به‏علت بيمارى سل در بيمارستان  دارآباد واقع در شمال تهران  بسترى شد. در عين‏حال روابط شان  با شاگردان و هواداران  خود در جوف سازمان به‏طور محرمانه  گرم بود. از جمله كسانى كه منظماً به‏ديدار هردو مى‏رفتند و اخبار گرم و تازه مى‏آوردند ، آقايان موسوى سفيد و ناطقى عينك بودند .

  احتمالاً هردوليدر در اعماق ذهن خود اميد داشتند كه مجدداً و محترمانه به‏سازمان دعوت و اعاده‏ى حيثيت مى‏شوند! ولى اين اميدها واهى بود. پس از چند ماه انتظار و بلاتكليفى سرانجام، واقعيت ماجرا را پذيرفتند و از اين پس هردو نفر در دومسير موازى به‏راه افتادند .

  قسيم اخگر به‏پاكستان رفت و در آن‏جا گروه موسوم به  “قيام توحيدى مستضعفين”  را بنياد گذاشت كه نشريه‏ى “فجر آزادى” را منتشر مى‏كرد. ولى افتخارى سرخ تاپاييز سال  1362 در ايران ماند و طرف‏داران خود را تحت عنوان “جنبش روشن‏فكران ملى” گرد آورد. در پاييز سال 1362 افتخارى سرخ هم به‏پاكستان رفت و يك سال و اندى در آن‏جا اقامت گزيد كه در بخش ديگرى  شرح خواهم داد. خوب است در اين‏جا يادآور شوم كه در سال 1363 هنگامى كه افتخارى سرخ از پاكستان برگشت ، در مورد چند و چون كار قسيم اخگر پرسيديم ، جواب داد:

 “دو نوع اپورتونيست وجود دارد  ؛  اپورتونيست “چپ” و اپورتونيست “راست”. اپورتونيست چپ آن است كه امروز را فداى فردا كند ، درحالى كه اپورتونيست راست فردا را فداى امروز مى‏نمايد. و قسيم اخگر اپورتونيست چپ است. او هرنوع آسايش و رفاه و لذت را برخود حرام كرده است.”

برچسب‌ها: قسیم اخگر و سازمان تحت رهبری او

  بازى  با  شعور  مخاطب            

                                  در مجموع ، نيونازى هزارگى در اين مرحله از تاريخ، اسنادى از خود به‏جا گذارده است كه جداً موجبات استهزاء خويش و سرافكندگى هزاره‏هاى شرافتمند را فراهم كرده است. از اين مضحك‏تر ديگر چه باشد:

 سند شماره      105      :         «طرح‏هاى نظرى استاد در دوران سه سال مقاومت در غرب كابل به‏مرحله‏ى عملى رسيد و ايشان قادر به‏تشكيل حكومتى كوچك در درون حكومت كابل گرديد ، حكومتى كه مايه‏ى افتخار تشيع و هزاره‏ها به‏حساب مى‏آيد ، حكومت غرب كابل نمود عينى يك حكومت ملى و اسلامى بود ؛  همين حكومتى كوچك چنان وحشت و رعبى در دل‏ها انداخت كه تمامى قدرت‏هاى منطقه و جهان در پى حذف آن از صحنه‏ى گيتى شدند. روشى كه بابه مزارى در حكومت‏دارى پيش‏نهاد مى‏كرد و خود در غرب كابل به‏مرحله‏ى اجرا گذاشت ، روشى بود كاملاً ابتكارى و نو  ؛  ترس از فكر مزارى ، نه تنها حكومت‏گران در كشور را فرا گرفت ، بلكه حكومت‏گران بيرون هم به‏وحشت افتادند كه نشود راه و رسم مزارى جهانى گردد. و اين‏جا بود كه سرانجام ، در يك توافق  سرّى اين مغز مبتكر درهم كوبيده و متلاشى گشت.»××× )1( همه مى‏دانند كه هنگام بروز تنش سياسى ميان دو دولت ، يكى از دولت‏ها به‏فرد ، يا افرادى از كادر ديپلماتيكى جانب مقابل و مقيم در كشور ميزبان ، عنوان: «عنصر ، يا عناصر نامطلوب» اطلاق مى‏كند كه معنى آن دقيقاً «اقدام به‏عمل غير قانونى جاسوسى براى كشور متبوع است.» و قطعاً منجر به‏اخراج موأجل آن ديپلمات مى‏گردد اغلب هم مقابله به‏مثل مى‏شود ××× 

  قرار است چه كسانى فريب داده شوند؟ خواننده‏ى اين سطور حق دارد بپرسد: هرگاه اوضاع چنان بود كه نويسنده ادعا مى‏كند، پس چرا هزاره‏ها فوج فوج از كابل مى‏گريختند؟ چرا به‏حكومت ربانى و مسعود تسليم مى‏شدند؟ چرا خروج قاچاق رونق گرفت؟ (اسناد 54 - 52( چرا 23 سنبله به‏وجود آمد؟ ... همه مى‏توانند بفهمند كه وقتى اوضاع در يك محيط بهبود مى‏يابد مردمان گرسنه براى كار و زندگى بدان‏سو هجوم مى‏برند؛ نه كه از آن‏جا فرار مى‏كنند!...

 وجدان‏هاى خفته به‏آهستگى بيدار مى‏شوند          

                        در صُحُف دينى و متون اخلاقى آمده است كه انسان داراى چندگونه نفس مى‏باشد از آن جمله نفوسى موسوم به«اماره» و «لوامه» است كه هريك اندكى قبل و بعد از ارتكاب جنايت و جرايم بيدار مى‏شود، يعنى هيچ جرم و جنايتى واقع نمى‏شود ، مگر به‏فرمان نفس اماره  (نفس وسوسه‏گر) و بلا فاصله پس از حدوث جنايت ، نوبت به‏نفس لوامه (نفس ملامت‏گر) مى‏رسد ؛ لذا است كه ارتكاب هرنوع جنايت  لامحاله منجر به‏پشيمانى عميق مى‏گردد. اين هيچ استثناء ندارد .

 در كشور ، خاصه در جريان جنگ‏هاى ديوانگى در غرب كابل جراييم و جنايات بى‏شمار (از هرنوع آن)  صورت گرفته ؛ اين نبود ، مگر به‏فرمان نفوس اماره و رزيله  ؛  اكنون پرسش اين‏جا است كه نفوس لوامه‏ى جنايت‏كاران جنگى و شركاء  «گوساله‏پرست»  كى بيدار مى‏شود ؟

 =      نشانه‏هاى وجوددارد كه اين نفوس به‏آرامى و آهستگى حلزون بيدار مى‏شوند. همين‏كه امروزه همه‏ى طرف‏ها و شركاء جنگ ديوانگى در تدارك آنند تا آن جنگ را محكوم كنند ، گناه جنگ را به‏گردن اين و آن بياندازند ، خود را تبرئه كنند××× )1( علامه‏ى طباطبايى ، صاحب تفسير «الميزان» هم همين نظر را دارد ، مى‏فرمايد: «بسيارى از الفاظ قرآن مجيد براثر مرور زمان و تكرار در افواه مردم معنى اصلى خود را از دست داده و صورت مبتذلى به‏خود گرفته است.»

  (تفسيرالميزان ، پارسى ، ج 1 - ذيل تفسير آيه‏ى124 سوره‏ى بقره.) ××× و اين‏سو و آن سو شعار عقلانيت و خردورزى سر دهند ، به‏مفهوم اين است كه نفوس لوامه‏ى يك عده در حال بيدار شدن است. و تازه كم كم مى‏فهمند كه چه كار كرده‏اند ، آن‏ها به‏آرامى و آهستگى متوجه مى‏شوند كه الگوى مزارى  يك تجربه‏ى  شكست خورده است ، هركس به‏اين الگو اقتدا كند ، بايد پيشاپيش  شكست توأم با افتضاح و محكوميت  تاريخ را بپذيرد. مگر با وحشت و شناعت مى‏توان به‏جاى رسيد؟

 امروزه گفته مى‏شود : اگر در افغانستان  جامعه‏ى مدنى و نهادهاى نظام‏مند وجود مى‏داشت، آقاى مزارى و همگنانش حتماً در ديوانه‏خانه نگهدارى مى‏شدند تا به‏خود و ديگران آسيب نزنند

  كتاب  «ريشه‏هاى اصلى بحران بى‏هويتى در جامعه‏ى هزاره»  كه به‏هدف تبرئه‏ى آقاى مزارى از افتضاحات  جنگ ديوانگى نگاشته شده در صفحات 21 و 22 و 23 و 25 و 31 گويد :

 سند شماره    106       :            «بنابراين بايد به‏سراغ مشاوران شهيد مزارى رفت و آنان را به‏محاكمه كشاند كه اين مشاوران چه كردند و چگونه مشورت مى‏دادند كه مزارى به‏اين نتيجه رسيد كه با چه‏كسى وارد جنگ شود و با چه‏كسانى پيمان دوستى ببندد؟»    -         «از كسانى كه به‏عنوان مشاوران شهيد مزارى نام برده مى‏شوند عبارتند از: كريم خليلى ، عزيزاللّه شفق ، سيد محمد سجادى ، قربان على عرفانى يكاولنگى ، حكيمى جاغورى و آيت اللّه صادقى پروانى.»

 «از ميان اين‏ها دو شخصيت از همه مشهورتر و برجسته تراند» :

 1  -   «مرحوم سيد محمد سجادى كه در حادثه‏ى سقوط هواپيما در باميان پايتخت وقت حكومتى آقاى خليلى جان خود را از دست داد. سيد محمد يكى از بازيگران نقش‏آفرين در جدايى محمد اكبرى از آقاى مزارى و دو شقه شدن حزب وحدت بود.»

 2    -   «كريم خليلى است كه حكم دست راست شهيد مزارى را داشت و تئورسين ائتلاف شهيد مزارى با گلب الدين حكمتيار و قرار ملاقات و صلح شهيد مزارى با طالبان همين آقاى كريم خليلى بود و نقش كريم خليلى در جدايى محمد اكبرى و فروپاشى قدرت و هيمنه‏ى حزب وحدت نه قابل انكار است و نه چيزى پنهان و پوشيده از نظرها. زيرا كريم خليلى مزارى را به‏مذاكره و صلح با طالبان تشويق و ترغيب كرد، اما خودش شب قبل از شهادت مزارى از غرب كابل به‏پاكستان گريخت...»

 «امروز كريم خليلى در شهادت مزارى با طالبان هم دست بود، او بعد از دبير كلى حزب وحدت ماجراى شهادت رهبر شهيد را به‏فراموشى سپرد با اين كه بارها با طالبان به‏مذاكره نشست ، اما از شهادت شهيد مزارى سخنى نگفت و به‏ديگران هم اجازه‏ى مطرح كردن و تحقيق پيرامون شهادت شهيد مزارى را نداد.»

 «هرگاه ناكامى‏هاى حزب وحدت مطرح مى‏شود خليلى پاى مزارى را مى‏كشاند و به‏همين جهت بود كه او هيچ‏گاه حاضر نشد تا چگونگى و چرايى شهادت مزارى را مورد تحقيق قرار دهد اگر خليلى راست مى‏گويد كه صادقانه در كنار مزارى بوده و به آرمان او متعهد بود، اكنون چرا در جهت تفرقه‏ى جامعه‏ى هزاره گام بر مى‏دارد؟»

 «به‏نقل قول از آقاى داكتر غلام محمد ايلاقى، سهم محرز و برجسته‏ى آقاى خليلى در قتل آقاى مزارى يكى از اين واقعيت‏هاى تلخ است كه براى خيلى‏ها مستور و نا شناخته مانده است ؛ چيزى كه شايد براى خيلى‏ها غير قابل تصور باشد ...»

 «متأسفانه علماى عناصر شيعى غير هزارگى ناخواسته با استاد شهيد دشمنى مى‏كنند، به‏قول يكى از علماى با تقوى و منبرى كشور، هرگاه نام از استاد شهيد برده مى‏شود، گويا در خشتك علماى سادات، قزلباش‏ها و حتى برخى علماى جهال هزاره مار انداخته مى‏شود، چنان ناراحت و بى‏قرار مى‏شوند كه گويا مار گزيده است.»

برچسب‌ها: لومپن شووینیسم را بشناسیم, هماغوشی لومپن شوینیسم با فاشیسم

 مناسبات با حزب اسلامى

 حزب اسلامى از همان ابتداى سال  1358 با اغماض  و شماتت دولت‏هاى ميزبان ، در پاكستان و ايران ، اقدامات نابود كننده عليه نيروهاى برابرى طلب را در صدر وظايف خويش قرار داد. ترورهاى كه اين حزب در طول مدت فعاليت خود در پاكستان انجام داده ، از حد فزون است. حتى برابر با گواهى پيام مهاجر  (شماره‏هاى 18  - 17 اسد و سنبله  1359(  و ديگر منابع قابل اعتماد ، حزب اسلامى در شهرهاى مختلف پاكستان و ايران داراى زندان‏هاى خصوصى بوده و مطابق با ميل خود افراد را مى‏ربود ، بازجويى و شكنجه مى‏نمود ، حتى حكم اعدام صادر و اجرا مى‏كرد. از داخل كشور كه اصلاً مپرس  ؛  آن‏جا سراسر جزيره‏ى وحشت بود .

 حزب اسلامى ، رهبرى سازمان نصر  (بعداً حزب وحدت)  را نيز فريب داده و با طرح دوستى فريبكارانه ، او را در جهت اجراى منويات خويش استخدام كرد××× )2( همان  ؛  ص: 456. ×××.  همانگونه كه حزب اسلامى در پيمانه‏ى كل كشور به‏خود حق مى‏داد ديگر گروها را با تهديد ، ارعاب ، تهمت ، آدم‏ربايى و ترور ناكام -   پيش‏تر اشاره كردم كه در نخستين روزهاى سال 1358 آقاى مزارى به‏همراه ابوذر غزنوى در پيشاور به‏عضويت حزب اسلامى درآمده بودند. من شخصاً در سال 1361 فتوكاپى كارت عضويت آقاى مزارى در حزب اسلامى را ديده‏ام كه به‏سال 1358 از دفتر پيشاور صادر شده بود. (مى‏دانيم كه حزب اسلامى در تهيه و ثبت و ضبط اسناد و مدارك خيلى جدى و با انضباط است. به‏همين‏قرار ، هم‏اكنون تمام دفاتر ثبتى آن حزب محفوظ است و به‏احتمال قريب به‏يقين، نسخه‏ى از اين " سياهه " نيز به‏آن مواصلت خواهد كرد ؛ بنابراين، حزب مى‏تواند در اين مورد اظهار نظر صريح  نمايد.) مزارى در آخرين روزهاى بهار همان سال به‏ايران آمده و در تشكيل سازمان نصر حصه گرفت ؛ لكن ابوذر در پيشاور ماند و به‏حيث نماينده‏ى اهل تشيع در حزب اسلامى به‏كار ادامه داد. او در اين موقع با تخلص " فاضلى " (حسينعلى) شناخته مى‏شد. در سال‏هاى 1359 تا (...) فاضلى در ايران بود و در چارچوب حزب اسلامى فعاليت مى‏كرد، در همان زمان‏ها حزب اسلامى در قم نيز دفتر گشوده بود و فاضلى اغلب در همان دفتر قم سكونت داشت، دو نفر مولوى‏ء درى زبان نيز به‏همراه او در همين دفتر فعاليت مى‏كردند، ما اغلب همديگر را مى‏ديديم و بسيار صميمانه گپ مى‏زديم فاضلى داراى خصايل برجسته، از جمله صراحت لهجه بود او در هرموقع نوشته‏هاى با آرم و نشان حزب اسلامى و امضاى حكمتيار از كيف خود بيرون مى‏آورد كه متضمن وعده‏هاى رنگين حكمتيار به‏جامعه‏ى تشيع افغانى در فرداى پيروزى بود. فاضلى جداً باور داشت كه حكمتيار به‏اين حرف‏هاى خود عمل خواهد كرد. بعدها معلوم شد كه آقاى مزارى نيز به‏همين باور بوده است  .

   فاضلى توانست پايگاه نظامى حزب اسلامى را در غزنى برقرار نمايد و سلاح‏هاى زيادى از آن حزب گرفته در سراسر منطقه توزيع نمود. فاضلى  در سال 1364 به‏سازمان نصر پيوست. (گمان مى‏كنم) بعد از اين " ابوذر " شد. در همان سال مجله‏ى پيام مستضعفين عكس بزرگى در قطع يك صفحه از او چاپ كرد كه قوماندان آن سازمان در غزنى معرفى شده بود. متعاقباً به‏عضويت  سازد ؛ سازمان نصر در بخش اهل تشيع نفس همان اعمال را تقليد مى‏نمود. آمار و ارقام ترورها ، آدم‏ربايى و گروگانگيرى كه قوماندان‏هاى سازمان نصر در حوالى هزاره‏جات و نواحى شمال كشور انجام داده‏اند ، سرسام‏آور است : «خليفه ياسين» ]از شولگر [يك تن از قوماندان‏هاى متوسطالحال سازمان نصر در سمت شمال بود. او كه بعداً اختلال حواس برداشت ، در زمان سلامت در سال  1370 به‏من و افتخارى سرخ اظهار داشت : «تنها در يك مأموريت ، از ليست 25 نفرى كه به‏ما داده شده بود ، فقط 3 نفر زنده در رفتند.» !

 اين داستان بسيار مفصل است و من نمى‏توانم همه‏ى آن را در اين‏جا نقل كنم .

 هكذا ، در اجراى  «طرح تعفن»  و  سپس  واقعه‏ى 23  سنبله  جناح سازمان نصر به‏رهبرى مزارى از جانب حكمتيار حمايت مى‏شد ؛  و جناح پاسداران به‏رهبرى اكبرى  هوادار دولت ربانى و مسعود بود  ...  محمد حليم تنوير در تحليل نهايى ، به‏سازمان نصر اين‏گونه پاداش مى‏دهد:

 سند شماره    83    :      «سازمان نصر در هرات ، مزار شريف و هزاره‏جات نفوذ داشته و در جنگ‏هاى چريكى كابل نيز باحوزه‏ى مركزى حزب اسلامى افغانستان نيز فعاليت مى‏نمود.××× )3( بلاغ» حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى، شماره ششم، سنبله 1378 - چاپ قم.  ×××»

 سند شماره    84     :      «سازمان نصر بيش‏تر خود را به‏سوى حزب اسلامى افغانستان و روش‏هاى حكمتيار نزديك مى‏ديد ، درحاليكه حركت اسلامى با ربانى تشابهاتى داشت.××× )4( دكتر چنگيز پهلوان: مجله‏ى كلك/ 55/ تهران/ 1374«  ××׫

 سند شماره     85    :     «كاخ دارالامان كه محل موزيم كابل بود بعد از يك جنگ موفقيت‏آميز به‏دست نيروهاى حزب وحدت افتاد و از نيروهاى دولت ربانى تخليه گرديد. از اين‏كه بر سر موزيم كابل چه آمد، بگذريم كه قصه‏ى شگفت‏انگيز و غمناك دارد  ؛  امّا ، آقاى مزارى به‏دستور حكمتيار اين كاخ را «مقر صدارت عظمى» عنوان داد. آقاى حكمتيار هم صدراعظم دولت اسلامى بود! اين اقدامات آقاى مزارى كه به‏نفع يكى از جناح‏هاى متخاصم همت گماشته بود ، باعث بحران ديگرى شد كه نقش بى‏طرفى حزب را كاملاً از بين مى‏برد. آقاى حكمتيار كه طرفى از صدراعظمى خود نبست ، كاخ دارالامان را به‏پايگاه مستحكم نظامى خود تبديل كرد و از آن‏جا به‏درگيرى‏هاى پراكنده با دولت ربانى و حزب حركت اسلامى مى‏پرداخت كه عاقبت منجر به‏جنگ شديد شد و آقاى حكمتيار اين مقر را نيز از دست داد.××× )1( چنگيز پهلوان: «كلك» شماره 60، اطلاعات سياسى - اقتصادى، 123. و كتاب افغانستان. ×××»

  متعاقب پيش‏روى  طالبان  به‏سوى  كابل ، در  روز  24  دلو  1373  آقاى  حكمتيار نيروهاى خود را از چهار آسياب  عقب  كشيد و گروه  طالبان جاى  آن‏ها را گرفت. اين  خبر در دنيا مثل بمب صدا كرد و بى‏وفايى  حكمتيار  در مطبوعات  منطقه  چنين تحليل  شد :

 سند شماره     86    :        «آقاى مزارى كه با سياست‏هاى ماجراجويانه‏اش از اعتبار اين حزب كاست، امروز عملاً در محاصره است. او خواست هم نمايندگى اهل تشيع افغانستان را به‏دست بگيرد، و هم نمايندگى هزاره را در وجود خود خلاصه كند، حال روشن است كه او ديگر در بين مردم شيعه‏ى افغانستان پايگاهى جدّى ندارد. مردم هزاره كه به‏طور سنتى از پشتونيزم رنجيده خاطر بودند، بى‏دليل به‏مخالفت با دولت ملى افغانستان كشانده شدند و در مسير پشتيبانى از سياست‏هاى حكمتيار قرار گرفتند. حكمتيار تا حالا هيچ‏گونه دلسوزى عملى نسبت به‏مردم ستمديده‏ى هزاره نشان نداده است كه هيچ  ؛  حتى به‏آقاى مزارى هم توجهى نكرده است. با اين حال پس از پيروزى جهادگران، برخى از فعالان خواستند ورود افغانستان به‏مرحله‏ى ملى را ناديده بگيرند و بر خصلت‏هاى قومى خود تكيه بزنند، همين امر به‏خصومت‏هاى تازه ميدان داد كه به‏زيان حيثيت و اعتبار جنبش مردم افغانستان انجاميد.»

 «مزارى در گيرودار خصومت‏هاى تازه، به‏كسانى تمايل نشان داد كه مى‏كوشيدند خصلت‏هاى قومى هزاره را در ميان شيعيان نيرومند بسازند و مرحله‏ى ملى افغانستان را ناديده بگيرند. شمارى از مردم هزاره به‏اين‏گونه گرايش‏هاى قومى دل بستند، به‏اميد آن‏كه سهم بيش‏ترى در ساختار قدرت به‏دست آورند، اين‏كسان از ستم‏هاى كه در طول تاريخ افغانستان برمردم هزاره رفته بود، بهره جستند. بهرحال زياده‏طلبى‏هاى از اين دست، همراه با سرسختى‏هاى غير ضرورى از سوى مزارى نسبت به‏متحدان تاريخى و مردم هزاره، و ديگر شيعيان اين كشور، سرانجام ، بخشى از جنبش شيعى هزاره را كه زير رهبرى او بود به‏بن‏بست كشاند، در بحران‏هاى اخير در افغانستان، مزارى به‏سبب خوى خاص خود و براثر تشويق كسانى كه به‏سرنوشت مردم هزاره با دلسوزى نمى‏نگريستند، گرفتار دام بدانديشان شد.××× )2( احياى هويت - ص: 65. ××׫

 سند شماره    87    :      «حكمتيار تا حالا هيچ‏گونه دلسوزى عملى نسبت به‏مردم ستمديده‏ى هزاره نشان نداده است كه هيچ، حتى به‏آقاى مزارى هم توجهى نكرده است. او به‏هنگام عقب‏نشينى از چهارآسياب، بيش از همه، متحدانش را در شوراى هماهنگى - حزب وحدت و جنبش شمال - دچار حيرت كرد. حكمتيار عملاً ناهماهنگ با شوراى هماهنگى دست به‏تصميم‏گيرى زد و نامتحد با متحدانش عمل كرد.××× )3( همان - 220. ××׫

 سند شماره    88    :       «آقاى حكمتيار خودش پيش بى‏سيم آمده بامن صحبت كرد كه تكليف ما چيست ؟ اجازه مى‏دهيد كه ما به‏حمايت از شما دراين جنگ وارد شويم ؟ من گفتم: نه. ما نمى‏خواهيم جنگ گسترده شود، ما هيأت‏هاى صلح فرستاديم و آتش‏بس اعلان شد، شما وارد نشويد.××× )4( همان - ص: 222. ××׫

  آقاى مزارى در آخرين سخنرانى خود راجع به‏موضوع ، اين‏گونه سخن گفت :

 سند شماره     89    :       «چون آقاى حكمتيار خبردادند كه ما نيروهاى خود را مى‏كشيم.××× )5( بلاغ»  حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى، شماره ششم، سنبله 1378 - چاپ قم. ×××»

 سند شماره    90     :      «براى اين‏كه شايعه پخش شده بود كه آقاى حكمتيار نيروهاى خود را كشيده.××× )6( بلاغ» حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى، شماره ششم، سنبله 1378 - چاپ قم.  ×××»

 سند شماره    91     :      «مزارى براى تهيه‏ى مهمات سخت در مضيقه بود و مجبور بود به‏جيره‏بندى حكمتيار در تهيه‏ى مهمات قناعت كند. اگر طالبان هم سراغ مزارى نمى‏آمد، او قادر نبود بدون حزب اسلامى به‏يك جنگ تمام عيار دست بزند.××× )7( همان .  ×××»

 سند شماره    92    :       «گروه طالبان در ابتدا بيش‏ترين درگيرى‏هاى نظامى را با حزب اسلامى داشت و در نتيجه مواضع حزب اسلامى در مناطق وسيعى از قندهار، هلمند و زابل به‏دست اين گروه افتاد. حزب اسلامى عزم داشت تا اين گروه نوظهور را از پيش‏رفت باز دارد. به‏تبع حزب اسلامى، آقاى مزارى نيز عليه اين گروه شديداً اعلام موضع نمود و متعاقباً نيروهاى قابل توجه را به‏كمك حزب اسلامى به‏سوى غزنى گسيل داشت ؛  امّا ، نا هماهنگى و يا بى‏وفايى حزب اسلامى باعث شد كه نيروهاى آقاى مزارى با قومندانى شفيع ديوانه متحمل شكست گردد.»

 «با نزديك شدن طالبان به‏مركز كشور آقاى حكمتيار چاره‏ى جز تخليه‏ى موضع خود نمى‏بيند، زيرا او در برابر دو جبهه‏ى قدرتمند ياراى مقاومت در خود نمى‏ديد ... اين دشوارى جديد باعث شد كه آقاى مزارى در برابر يكى از دو جبهه نرمش نشان بدهد. آقاى مزارى مى‏توانست با گزينش خود ميان طالبان و ربانى سرنوشت خود و حزبش را رقم بزند آقاى مزارى كه از سوى طرفدارانش خردمند كم‏نظير و رهبر رشيد و مدبر شناخته شده بود در انتخاب يكى از اين دو گزينه نه تنها يك خطاى فاحش سياسى و نظامى مرتكب شد، بلكه اصل تدبير و خردمندى خود را هم زير سئوال برد ؛ زيرا توافق با طالبان تنها يك معنى داشت: و آن تسليم بى‏قيد و شرط و بدون چون و چرا است. آقاى مزارى وقتى خود را دراين بن‏بست مى‏بيند خصومت جديد با طالبان را هيچ مى‏انگارد و دشمنى چند ساله‏ى خود با مسعود را مهم ارزيابى مى‏كند. بدين‏سان به‏خاطر نفرت از مسعود، تن به‏درخواست رنج‏آور طالبان مى‏دهد.»

 «با پذيرش خواسته‏هاى طالبان تمام توان نظامى و لوجيستكى  حزب را به‏طالبان تحويل مى‏دهد بازهم موفق نمى‏شود كه مروت و رحم اين گروه را نسبت به‏خود جلب كرده و براى خود مصونيت جانى كسب كند ...»

 «شبى كه آقاى مزارى بالحن بسيار ضعيف و شكسته در مصاحبه با بى بى سى از توافق با طالبان حرف مى‏زد، سخن‏گوى اين گروه به‏شدت هرگونه توافق را تكذيب نموده و اعلام داشت: آقاى مزارى تسليم طالبان شده است. و عجيب‏تر از همه اين‏كه طالبان خواستار تحويل سلاح از سوى آقاى مزارى مى‏شود و اين خواست به‏راحتى از سوى مزارى پذيرفته مى‏شود.»

 «آقاى مزارى در توجيه جنگ هاى كه عليه مردم غرب كابل به‏راه مى‏افتاد از عدالت اجتماعى و حقوق سياسى سخن مى‏گفت ؛  امّا ، هنگامى كه با طالبان مواجه مى‏شود نه از حقوق سياسى و عدالت اجتماعى سخن به‏ميان مى‏آورد و نه از آن‏ها پست كليدى مى‏خواهد ... تصميم مى‏گيرد با تغيير قيافه و لباس مبدل از معركه جان سالم به‏در ببرد، در مسير كابل و چهار آسياب توسط طالبان شناسايى و دستگير شد.××× )1( همان .  ×××»

 سند شماره     93    :         «آقاى مزارى با اتخاذ روش‏هاى بحران‏ساز و التهاب‏آفرين ، براى دفاع از مردم ، جز سلاح به‏چيزى ديگر نيانديشيد. آن را هم با تدبير عالى خود از مردم دريغ كرد و به‏گروه طالبان بذل و بخشش نمود !! عاقبت همين مردم را با دست خالى در ميان امواج خصومت و انتقام رها كرد.××× )2( امروز ما»  شماره 2 ××׫

 سند شماره     94     :        «با اين‏كه آقاى مزارى توسط طالبان به‏قتل رسيده بود  ؛ امّا، لبه‏ى تيز حملات آقاى خليلى و همراهان به‏سوى قطب مخالف او در داخل هزاره‏جات معطوف شد.××× )3( عصرى براى عدالت ، شماره‏ى  9  ××׫

  نيازى به‏گفتن نيست كه عمل بُزدلانه‏ى گروه طالبان از منظر اصول و ضوابط سياسى ، حقوقى اخلاقى و انسانى مذموم و نكوهيده است  ؛  در حالى‏كه قبل از اين حوادث ، نشريه‏ى جانب‏دار آقاى مزارى ظهور طالبان را به‏فال نيك گرفته و حوادث آينده را چنين پيش‏بينى كرده بود :

 سند شماره  95 :  «ظهور طالبان برخلاف آن‏عده‏ى كه براى شان آغاز نابودى تلقى مى‏گردد، براى ما نويد ظهور حق‏گويى و عدالت‏گويى ديگر است. شعارهاى عدالت اجتماعى طالبان براى ما نويد حضور يك سنگر جديد در برابر حاكميت فاشيستى و يكه‏تاز موجود است. استاد مزارى و رفقايش جدا از اين‏كه در جبهه‏ى نظامى اين‏ها را همكارى‏هاى بيدريغ كردند ، حتى در نشريات خود از آن‏ها عملاً تبليغ كردند.»××× )4( عبدالكريم خليلى: نشرات : صفحه‏ى نو ، 15 - عصرى براى عدالت ، 1374/2/ كويته ×××

    متعاقباً ، پس از قتل آقاى مزارى  چنين نگاشتند :

 سند شماره    96     :        «با يقين مى‏توان گفت كه اگر جمهورى اسلامى ايران در افغانستان شكست خورد ، اين شكست ناشى از صداقت رهبر تاريخ ما است. مزارى اگر مصلحت پيوند مذهبى با ولايت فقيه را خطمشى‏ء سياست ملى خويش در افغانستان قرار مى‏داد ، امروز شايد زنده بود ، و حالا دست‏آورد مقاومت در برابر اين جمهورى است كه حتى ملت ايران نيز مديون اين رهبر تاريخ است ... بالاخره فتواى قتل رهبر شهيد از سفارت‏خانه‏ى جمهورى اسلامى ايران در كابل صادر مى‏گردد...××× )5( عصرى براى عدالت/ كويته/ شماره 1365 /6.   ××׫

 سند شماره 97 : «برهمگان معلوم است كه سقوط مقاومت غرب كابل زمانى به‏سر رسيد كه سياست ايران كاملاً موافق سياست عربستان و پاكستان شد و ما به‏خوبى واقفيم كه‏پلان قتل رهبرشهيد از سفارت جمهورى‏اسلامى ايران دركابل صادر شد××× )6( عصرى براى عدالت/ كانون فرهنگى رهبر شهيد/ كويته/ 1365 /5. ×××

 سند شماره     98     :      «حزب وحدت اسلامى بعد از آن خيانت صريح جمهورى اسلامى ايران و بعد از به‏وجود آمدن وضعيت جديد سياسى ، الزاماً بايد سياستى را اتخاذ كند كه نه‏مواجه با دشمنى ايالات متحده آمريكا و متحدين منطقوى آن گردد ، و نه در حالت تصادم سياسى با جنبش ملى و اسلامى قرار گيرد.××× )7( عصرى براى عدالت/ كويته/ شماره 1375 /9. ××׫

 سند شماره    99     :       «سخن گفتن از آزادى ، آن هم براى جامعه‏ى كه در طول تاريخ به‏وسيله‏ى مذهب تحميق و اسير شده است ، بيش‏تر از آب با اهمّيت است. آن هم به‏طور مشخص ، آزادى از پنجه‏هاى «شيطان بزرگ تحميق» ؛ جمهورى اسلامى ايران! من مى‏خواهم كه جمهورى اسلامى ايران را «شيطان بزرگ تحميق» لقب دهم  ؛ امّا ، چرا؟ چون خنجرى را كه اين شيطان در تن جامعه‏ى هزاره فرو برده ، و بعداً با همين خنجر مقاومت غرب كابل را سر بريد ، خنجر سياست شيعى مطلق بود كه روپوش مطلق براى سياست نژادى منطقوى آن است ، و رهبر شهيد تنهاترين فردى بود كه عامل بحران در سياست نژادى و مذهبى «شيطان بزرگ تحميق» در افغانستان گرديد. ما بايد به اثبات برسانيم كه جامعه‏ى هزاره در هجده سال اخير ، بيش‏تر از هرجامعه‏ى ديگر متحمل ضربه‏هاى كمرشكن سياسى و اجتماعى از جانب جمهورى اسلامى ايران شده است. ما به‏خوبى واقفيم كه پلان قتل رهبر شهيد از سفارت جمهورى اسلامى ايران در كابل صادر شد. براى سركوبى مقاومت جامعه‏ى هزاره در غرب كابل ، نه تنها عربستان و متحدين آن ، بلكه جمهورى اسلامى ايران نيز اساسى‏ترين نقش خويش را بازى كرد.××× )8( بصير احمد دولت آبادى: «هزاره‏ها از قتل عام تا احياى هويت» ص: 501.  ××׫

 سند شماره    100   :    «در نظام جمهورى اسلامى ايران كه هزاران حوزه‏ى علميه‏ى مذهبى و بيش‏تر از صد هزار آيةاللّه و عالم و مدرس وجود دارند ، و بالاتر از همه: جامعه‏ى روحانى در اين نظام حاكم است كه جامعه‏ى جسمانى را موجودى لاشعور و لاعقل مى‏داند ، همه در برابر «عصرى براى عدالت» عقب نشينى مى‏كنند.××× )1( بصيراحمد دولت‏آبادى: «هزاره‏ها از قتل عام تا احياى هويت» ص: 38. ××׫

 سند شماره     101   :    «سرانجام، در يك توافق فكرى، نه نظامى سه بر يك، كار يكسره شد، چرا كه در افغانستان فقط معادله‏ى سه بر يك مى‏تواند مسأله را حل كند، چون معادله‏ى 2  بر 2 مشكل را پيچيده‏تر مى‏سازد. بدين معنى كه اخوانيزم و وهابيت، تاجيكيزم و افغانيزم يا دولت كابل و طالبان در يك توافق سرى از دو سمت عليه حزب وحدت و رهبرى آن به‏حمله آغاز كردند. جنبش و حزب اسلامى كه در ظاهر با حزب وحدت و رهبرى آن ابراز هماهنگى مى‏كردند به‏آسانى صحنه را ترك گفته " بابه مزارى " را تنها گذاشتند. بلندگوهاى خارجى در ظاهر حامى نيز خاموش ماند تا بابه مزارى به‏اسارت و شهادت رسيد. آن‏گاه بود كه لبخند شادى برلب‏هاى تمدن مشترك مشاهده شد.××× )2( رسا " «نشريه‏ى انجمن طلاب حزب وحدت اسلامى افغانستان» (جانب‏دار مزارى)  سال اول - شماره‏ى پنجم - سنبله و ميزان 1374 - قم.  ×××»  

 سند شماره     102   :     «مزارى هم اگر هزاره نمى‏بود تلويزيون ايران از او يك قهرمان مى‏ساخت مثل مسعود.××× )3( جوادى غزنوى: «روشنفكر امروز ما» ص: 221 - (نقل قول) ×××»

 حاصل كلام اين‏كه      :                                   جناح  سازمان نصر دراثر جنون قدرت‏طلبى كه بدان گرفتار شده بود ، سير قهقرايى به‏سمت «ناكجاآباد»  پيشه كرد ، در اين راه خبطآميز، هم از اعتقادات سنتى  و اخلاق فاصله گرفت ، هم از مسير مدرنيسم و آزادانديشى انحراف كرد ، هم متحدين طبيعى و سياسى خود را از دست داد ، هم به‏چوكى دست نيافت ؛ در آخر از روى خشم و عصبانيت  كمر به‏كشتار مردم خود بست ... و بدين‏ترتيب ، تجريد و پاكباخته شد .

  اين شد عاقبت بى‏سوادى و ندانستن فرمول دموكراسى و قواعد تعامل در جامعه‏ى متكثر .

  از نماى ديگر    :                        در فرداى قتل آقاى مزارى  فرض گسترده شكل گرفت كه به‏نقش خليلى در ماجرا اشاره داشت. قوماندان شفيع اساس اختلافات خود با خليلى را به‏اين اتهام مدلل مى‏كرد كه  «خليلى در قتل آقاى مزارى مدخليت داشته است.»  شفيع روى اين نكته آن‏قدر پاى فشرد كه حتى جانش را نيز روى آن گذاشت .

 در ادامه‏ى اين كشمكش‏ها نشرات  هوادار آقاى مزارى  و خليلى  اين‏گونه نوشتند :

 سند شماره     103    :     «انصافاً شما هيچ فكر نمى‏كنيد كه اكثريت قريب به‏اتفاق شيخ‏ها به‏استاد خيانت كردند ، جمعى طرح كودتاى نابودى استاد را روى دست گرفتند و جمعى با سكوت كردن شان و اعلام بى‏طرفى و خزيدن به‏گوشه‏هاى امن خيانت بزرگ را به‏استاد شهيد و جامعه‏ى هزاره‏ى ما روا داشتند.××× )4( مجله «حبل اللّه» شماره 133  ××׫

 سند شماره    104     :       «آقاى استاد خليلى را اين‏قدر ملامت و سرزنش نكنيد. ايشان مثل استاد مزارى عمل كردند. او هم ضرورت ديد كه سلاح را تحويل طالبان كند و غرب كابل را ترگ نمايد ... منتهى استاد مزارى دستگير و اسير شد ، ولى استاد خليلى نجات يافت ، پس چه فرقى مى‏كند ؟ ... من تلفنى با استاد خليلى تماس داشتم در منطقه، ايشان گفتند : من تا آخر هرچه قدر زحمت كشيدم نتوانستم حتى چهل نفر را براى فرستادن به‏جبهه آماده نمايم.××× )1( از قول شمارى از سران حزب وحدت نقل است كه پس از سومين جنگ مزارى و مسعود همه گفتند ديگر جنگ بس است، اكنون حزب جايگاه خود را تثبيت نموده و هنگام آن رسيده است كه آهنگ مشاركت در دولت ربانى را روى دست گيريم ؛ همه پذيرفتند، فقط سيد محمد سجادى بود كه (در مقام عقل منفصل مزارى) با صلح مخالفت كرد و گفت : «فقط جنگ و ديگر هيچ!» مى‏گويند : در حقيقت اين سجادى بود كه مزارى را در جهت جنگ‏هاى بعدى سوق داد. ×××»

 هكذا نويسنده‏ى كتاب «ريشه‏هاى اصلى بحران بى‏هويتى در جامعه‏ى هزاره»  كه از مواضع خونخواهى مزارى و ضديت سرسختانه با خليلى تحرير شده است ؛ تمام تلاش خود را روى اين نكته متمركز نموده تا ثابت نمايد كه خليلى قاتل اصلى مزارى است. در صفحه‏ى  20 مى‏پرسد :

 «آيا كريم خليلى در شهادت رهبر شهيد مزارى با طالبان هم دست بوده است؟»

 به‏همين ترتيب ، در صفحات بعدى به‏طرح ده‏ها پرسش متوالى مبادرت مى‏كند و تلاش دارد تا مستندات برابر با ادعاى خود ارايه نمايد ... در صفحه‏ى 23 مى‏گويد :

 «چرا خليلى ديروز مزارى را مرتد مى‏گفت ، امروز مهربان‏تر از دايه شده است؟»

  خليلى در جاى جاى آن كتاب با صراحت و به‏كرات  جاسوس ، معامله‏گر ، عامل ايران و مرتبط با پاكستان  و عربستان  و كورديناتور طالبان براى قتل مزارى معرفى شده است .

برچسب‌ها: قصابان کابل را بشناسیم, قصابان نقابدار در چهره های جهادی, گلبدین حکمتیار

فاكت‏هاى از  23 سنبله

 در فراگرد مناقشات درونى «حزب وحدت اسلامى» كه متعاقب شقاق سمتى ، جناحى ، سياسى و حتى اعتقادى ××× )3( احياى هويت: ص 201. ××× روز به‏روز در ميان جناح‏ها تعميق مى‏يافت ، سرانجام ، در 23 سنبله 1373 جنگى پرتلفات ميان آقايان عبدالعلى مزارى (سابق رهبر سازمان نصر) و محمد اكبرى (سابق رهبر سپاه) در غرب كابل شروع شد كه مدت بيست و شش روز جريان داشت. جزئيات ماوقع در نشريات دو طرف و نشرات بى‏طرف ، به‏تفصيل منعكس است. هردو طرف از 23 سنبله من‏حيث يك روز تاريخى ياد مى‏كنند. اطرافيان اكبرى خبر از وقوع فاجعه‏ى عظيم مى‏دهند. نشريات طرف‏دار اكبرى به‏تأكيد مى‏گويند : «در جريان فاجعه‏ى 23 سنبله بيش از ده‏هزار نفر به‏قتل رسيدند.××× )4( بلاغ» حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى ، شماره ششم ، سنبله 1378 - چاپ قم. ×××» امّا، آقاى مزارى كه شش‏ماه بعد از آن زنده بود ، دراين مورد چنين مى‏گويد:

 سند شماره    75   :      «امّا ، ما جلو توطئه را در روز اول گرفتيم. شما ديديد كه در اين‏جا آن‏چنان جنگ و آدم‏كشى پيش نيامد.××× )5( بيانيه‏ى كتبى اكبرى ، 26 سنبله 1373. ××׫

 در 6 جوزاى  همان سال انتخابات درون حزبى براى تعيين منشى عمومى برگزار شده بود:

 سند شماره    76   :      «علت اين‏كه آقاى مزارى به‏شدت از نشست ساليانه نگران بود ، عدم تصاحب آراء موافق خود بود  ؛  امّا ، بعد از راه انداختن تظاهرات مسلحانه ، و فعال كردن ديپلماسى تطميع ، به‏آينده‏ى خود اميدوار شد و در نتيجه موفق شد كه در نشست ساليانه‏ى حزب ، بالاتر از آقاى اكبرى رأى آورد. برخلاف انتظار ، به‏تصاحب آراى بالاتر از رقيب دست يافت.××× )1( اظهارات مرتضوى ، نخستين سخنگوى حزب وحدت ، مندرج در نشرات «بنياد وحدت» (اكبرى) شماره 88 و «راه نجات» (سيد حسين عالمى بلخابى » اكبرى) شمار 43. ××׫

  جريان 23 سنبله داراى ابعاد پيچيده بود ، تأثيرات عميق برجاى نهاد و تقريباً سرنوشت همه چيز را مشخص كرد. پاره‏ى از مندرجات مطبوعات هوادار هردو طرف چنين است :

 الف  -  نظر جانب اكبرى پيرامون جنگ 23 سنبله :

 سند شماره     77    :       ... ساعت 2/30 سحرگاه روز 1373 / 6 /23 محل سكونت بنده و حركت اسلامى و بخش وسيعى از حزب وحدت مورد حملات وسيع به‏وسيله‏ى سلاح‏هاى سبك و سنگين قرار گرفت و به‏آتش كشيده شد. آقاى مزارى خون حزب وحدت را ريخت ، هزاره و تشيع را هدف قرار داد. من در اين مورد هيچ ترديد ندارم كه مسئوليت شروع اين جنگ كه در غرب كابل شعله‏ور شده و مردم ما در آن مى‏سوزند ، صد در صد به‏دوش آقاى مزارى است. ايشان مردم خودش را هدف قرار داد. در گذشته، آقاى مزارى ما را ده بيست نفرى در پاى منافع رفقاى خود قربانى مى‏كرد  ؛  امّا ، اين دفعه شمشير را بنا كشيد و خودش شروع كرد به‏گردن زدن مردم و خانه و خرمن خودش را آتش زد!.××× )2( بلاغ» حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى ، شماره ششم ، سنبله 1378 - چاپ قم.  ×××»

 سند شماره     78     :       «تمام حزب وحدت اسلامى ، به‏ضميمه‏ى آقاى مزارى به‏تيغ چپى‏ها ذبح شد ، قضيه‏ى 23 سنبله را مائوئيست‏ها و چپى‏ها راه انداختند تا شيعه را بكوبند و علماء را بكوبند. در سنبله‏ى 73 كه آقاى مزارى كودتا كرد ، بيش از شش هزار نفر در غرب كابل توسط مزارى كشته شدند.»××× )1( عصرى براى عدالت ، شماره 12. ×××

 سند شماره     79     :     «ج  -  سازمان‏دهى فاجعه‏ى 23 سنله 1373« :

  «آقاى مزارى بعد از آن‏كه از نشست عمومى حزب رأى لازم را به‏دست آورد ، نتوانست انتظارات حزب اسلامى را در شوراى هماهنگى تأمين كند  ؛  زيرا اعضاى حزب كماكان بر موضع بى‏طرفى در جنگ تأكيد مى‏ورزيدند و اين روند براى تأمين اهداف شوراى هماهنگى مناسب نبود ... آقاى مزارى در اجراى اين مهم بايد افرادى مزاحم را از حزب وحدت پاك‏سازى مى‏كرد كه بالاخره طرح و نقشه‏ى آن آماده شد و به‏تحقق آن در شبانگاه 23 سنبله‏ى 1373 دست زد!!»

 «عمق فاجعه‏ى 23 سنبله»  :

 «جنگ 23 سنبله برخلاف جنگ‏هاى ديگر ، با نقشه و طرح قبل به‏راه افتاد  ؛  امّا ، عمق اين فاجعه ، گذشته از تشديد اختلاف ميان مردم شيعه ، از نظر وسعت ، كيفيت و كميت بى‏سابقه بود. اين جنگ كه كم‏تر از يك ماه طول پيدا كرد شدت تلفات و خسارات آن بسيار وسيع بود  ؛ زيرا در اين جنگ براى اولين بار بود كه طرف‏هاى درگير با اهداف متفاوت بالاى يك نقطه آتش مى‏گشودند. دوست و دشمن با تمام توان بر سر مردم غرب كابل آتش مى‏ريختند. نيروهاى شمال به‏رهبرى دوستم از يك سو و حزب اسلامى حكمتيار از سوى ديگر ، جمعيت و اتحاد اسلامى سياف از سوى سوم ، آقاى مزارى و حركت اسلامى از سوى چهارم.»

 «آقاى مزارى با اين عمل شگفت انگيزش براى دوست و دشمن فرصت طلايى داد تا مناطق محروم شيعه را با بهانه‏هاى متفاوت بكوبند.»

 «آقاى مزارى قادر نبود كه اين جنگ فاجعه‏آميز را به‏نفع خود پايان دهد؛ امّا، تهاجم بى‏هنگام حزب اسلامى از پشت مواضع حركت اسلامى سبب شد كه تپه‏ى اسكاد را از دست آنان بيرون آورد و خاطر مزارى را از نتايج اين جنگ آسوده ساخت.»

 «نتاييج 23 سنبله»  :

 «اقدام حيرت‏انگيز مزارى سبب شد كه پيامدهاى خطرناك براى جامعه‏ى شيعه در سطح مناطق هزاره‏جات به‏بار آورد  ؛  زيرا هزاره‏جات به‏همدلى و همگرايى كه منجرتأسيس حزب وحدت شد ، از محاق تيره‏ى فتنه و اختلاف بيرون شده بود. اين بار آتش نفاق و فتنه‏ى كه از شعله‏ى جنگ خانمانسوز 23 سنبله برخواسته بود بر خرمن وحدت و همدلى اين مردم زبانه كشيد. آقاى مزارى بدون اين‏كه بخواهد پشتوانه‏ى اصلى خود را در ابهام فتنه و اختلاف كشاند و اين كار در روند سقوط مزارى موأثر افتاد. ولى مهم‏تر از همه ايجاد هيجانات و التهاباتى بود كه بر اثر انشعاب حزب وحدت در ميان هزاره‏جات پا گرفته بود و در دراز مدت خط نفاق و اختلاف را دامن مى‏زد. نتاييج ارادى و غير ارادى‏ء تراژدى 23 سنبله را مى‏توان به امور ذيل خلاصه كرد:

 »1    -      جو اختلاف و تشنج در سطح جامعه‏ى شيعه»  :

 آقاى مزارى در 23 سنبله افرادى را طرد و حذف نمود كه در جامعه‏ى شيعه داراى سابقه‏ى مبارزاتى و جهادى بودند و نفوذ قابل توجه در سطح هزاره‏جات داشتند. مسلم است كه فرايند موضع‏گيرى عليه اين افراد و متهم نمودن آنان به‏خيانت و معامله ، قابل قبول براى همگان نبود. طبيعى است كه در مقابل اين اقدامات ، بايد عكس‏العمل‏هاى را منتظر بود و كم‏ترين عكس‏العمل آن عدم اعزام نيرو از هزاره‏جات به كمك مزارى بود و به‏تدريج جامعه‏ى هزاره در اختلافات عميق فرو رفت.»

 »2    -     مطبوعات و جهت‏گيرى‏هاى ضد ارزشى»  :

 برخى از افراد مغرض در پوشش مدح و ستايش از آقاى مزارى جاى پاى خود را در نشريات اين حزب باز نمود و از آن‏جا كه بر اتخاذ موضع‏گيرى‏هاى ضد اسلامى و ضد مذهبى در سطح وسيع پرداخت ، فاجعه‏ى 23 سنبله را كه هزاران نفر از مرد و زن مردم هزاره و شيعه را قربانى گرفت ، روز ميلاد آزادى و سرآغاز قيام ملى دانستند و آقاى مزارى را قهرمان اسارت شكن لقب دادند و خط مزارى را يك الگو و نمونه معرفى كردند و حتى تسلط مزارى بر غرب كابل را كه همراه با بى‏امنيتى و تجاوز به‏اموال و نواميس مردم بود ، حكومت نمونه‏ى جهانى عنوان دادند و توانستند از طريق اين مبالغات خنده‏آور تقرب به‏ساحت آقاى مزارى پيدا كنند...»

 »3    -    استراتژى نظامى و خط اختلاف»  :

 «بى‏ترديد ، اختلاف در ميان شيعه و هزاره‏جات شكننده‏ترين وضعيت بود كه بعد از 23 سنبله دهان باز كرد ...»

 »4    -    خشونت فرهنگى»  :

 «... پرواضح است كه فرار از واقعيات براى هميشه ممكن نيست و چه بسا كه واقعيات ، راه فرار و كتمان را سد كند و آن‏گاه افتضاح سياسى ، اجتماعى ، فرهنگى و نظامى لبريز شود.»...«آيا كسى كه همكاران حزبى ، هم‏نژاد و هم‏مذهب را تحمل نتواند، مى‏تواند به عدالت اجتماعى معتقد باشد ؟ و كسى كه وحدت جامعه‏ى خود را با به‏راه انداختن جنگ 23 سنبله درهم بشكند ، مى‏تواند به‏وحدت ملى كمك كند ؟××× )1( همان . ×××»

  روابط و مناسبات ميان  «نيونازى‏هاى»  مُلهم از كويته و  «سنت‏گرايان»  چشم به‏راه ايران هيچ‏گاه حسنه نبوده و منازعات  خونين بر سر رهبرى هزاره‏ها ، پيوسته جريان داشته است .

 اتفاق جديدى كه در اين مرحله افتاده بود اين‏كه : آقاى مزارى با «نيونازى‏ها»ى  بازگشته از كويته بلوچستان  متحد شده بود و  از اين پس نوعى «كيش شخصيت» و «گوساله‏پرستى‏ء تهوع‏آور»  و تحكم‏آميز در ميان هزاره‏ها ترويج شد كه پيامدهاى بسيار ناگوار داشت.  در آن سو، سنت‏گرايان هوادار ايران  حول آقاى اكبرى تجمع كرده بودند. اكبرى قوماندان اعلاى گروه «پاسداران جهاد اسلامى» بود. اكبرى نيز از پوست پاك نبود و نزد محافل روشن‏فكرى «بچه‏ى خوب»  شناخته نمى‏شد. او سراسر در ضديت با آرمان «جنبش ملى - مستقل» عمل كرد. بيش‏ترين درگيرى را اكبرى با مجاهدين مستضعفين داشت. نشريه‏ى «پيام مبارز» ارگان نشراتى «مجاهدين مستضعفين» از ايشان من‏حيث  «دست دراز سپاه ايران در افغانستان» ياد مى‏كرد .

  قوماندان‏هاى گروه اكبرى كه در اصل نام‏هاشان (مثلاً) غريب على ، چمن على ، سخى‏داد و على‏داد بودند  ؛  همين‏كه پاى‏شان به‏ايران مى‏رسيد ، با تخلص‏هاى كلاسيك چون : چمران ، منتظرى ، ابوشريف ، رجايى ، باهنر ، ميشكينى ... ! به‏هزاره‏جات برمى‏گشتند. و خود هم خيال مى‏كردند كه يك شبه " طاووس عليين " شده‏اند ! اكبرى متهم به‏قتل ارباب غريب‏داد بهسودى ، حاج نادر تركمنى و بسا اقدامات مشابه  ؛  به‏علاوه‏ى اِعمال خشونت نسبت به‏غير نظاميان و قتل اُسراى جنگى است. طرف‏داران او ارباب حيدربيگ  شهرستانى را معه‏ى فرزندانش شب‏هنگام در حال اسارت به‏قتل رسانيدند. و نسبت به اجساد مقتولين بى‏احترامى كردند. حيدربيگ شخص ميهنى و مردم‏دوست بود كه عليه نفوذ اجنبى مبارزه مى‏كرد .

 به‏همين قرار ، عليجان زاهدى ، كه دستيار آقاى اكبرى و مغز متفكر «پاسداران جهاد» بود قبل از جريان 23 سنبله در كتاب «نبرد هزاره‏ها در كابل» ضمن آن‏كه آقاى مزارى را ستايش نمود «جنگ داخلى» را مشروع دانست ؛  لكن بعد از واقعه‏ى 23 سنبله به‏رد و انكار آقاى‏مزارى كمر بست. عليه او افشاگرى نمود و او را به‏زوال عقل و همچنين عدول از اعتقادات و اخلاق دينى متهم كرد. جنگ 23 سنبله قبل از هرچيز ، ناكامى استراتژى ايران در افغانستان را به‏نمايش گذارد و همين موضوع موجبات كدورت عميق ايرانيان از آقاى مزارى را فراهم آورد. رهبرى ايران طى پيامى هردو طرف را به‏ترك مخاصمه دعوت نمود  ؛  لكن جانب مزارى از پذيرش آتش‏بس خوددارى ورزيد و مطبوعات هوادار او با تندى‏ء افسارگسيخته با مسايل برخورد كردند .

  ب  -  نظر جانب مزارى پيرامون جنگ 23 سنبله :

 سند شماره   80   :     «رهبر شهيد مزارى قيام اسارت‏شكن و تاريخى 23 سنبله 1373 را برعليه اشراف زادگان مغرور و سر به‏هواى تشيع دربارى ، اين جانيان و عوامل وابسته به‏بيگانه و خائنين ملى آغاز و رهبرى كرد.××× )2( عصرى براى عدالت / كانون فرهنگى رهبر شهيد / كويته/ شماره 1375 /5. ××׫

 «در جريان قيام 23 سنبله 1373 چهره‏هاى دوست و دشمن تشيع دربارى ظاهراً در دو جبهه‏ى متخاصم قرار داشتند ، امّا ، مواضع و عملكردهاى آنان در جريان عمليات 23 سنبله و پس از آن كاملاً به‏اثبات رسانيد كه بين اين چهره‏ها هماهنگى دقيق وجود داشته است. لازم به‏يادآورى است كه بعضى از مسئولين داراى نظريه‏ى فوق بودند. نظريه‏ى كه معتقد بودند هماهنگى چهرهاى دوست و دشمن تشيع دربارى قبل از 23 سنبله وجود نداشته و پس از اين تاريخ است كه چهره‏هاى دوست ناگزير مى‏شوند كنار مقاومت غرب كابل را ترك كنند ، از اقدام رهبر شهيد در 23 سنبله ابراز نا رضايتى كرده ، استدلال مى‏نمودند كه اين كار برعلاوه‏ى دو پارچه ساختن حزب وحدت و جامعه‏ى تشيع ، آن عده كسانى از چهره‏هاى دوست را كه صادقانه كار و فعاليت مى‏كردند ، نيز از كنار حزب جدا كرده و به‏دشمن تبديل نمود ، يا حد اقل نسبت به‏اين جبهه و اهداف آن بى‏اعتماد ساخت.»

 «رهبر شهيد با وجود اين‏كه طرح كلى عمليات را با فرماندهان خود در ميان گذاشته بود ، وقت عمليات را به‏فرصت مناسبى موكول نموده بود كه خود تصميم نهايى را اتخاذ مى‏كرد  ؛ بناءاً شيعيان دربارى نيز با وجود آمادگى كلى خويش ، از وقت دقيق عمليات چيزى نمى‏دانستند و هنگامى هم كه اطلاع حاصل نمودند ، صرف شخصيت‏هاى كليدى آن موفق شدند كه خود را از صحنه خارج سازند.»

 «تصميم رهبر شهيد براى آغاز عمليات ، نزديكى‏هاى شام 23 سنبله ابلاغ شد. پيش از پايان تاريخ ، نقاط مورد حمله ميان گروپ‏هاى مختلف تقسيم بندى و مشخص گرديده بود. طبق اظهارات آقاى بهرامى آمر كشف حزب وحدت ، تقسيم بندى مناطق قرار ذيل بود:»

 -   «سيماى شاهد در كارته چهار كه قرار گاه غند سيد هادى بود ، توسط نيروهاى انجنير لطيف و پهلوان حر تصفيه مى‏شد ...»

 -   قرارگاه عباس پايدار در نزديكى كوته سنگى ، توسط نيروهاى على جان ...»

 -   «قرارگاه پل سرخ و دارالتأديب توسط نيروهاى مرادى ...»

 -   «قرارگاه ليسه‏ى حربى و اطراف آن توسط نيروهاى گل احمد ...»

 -   «قرارگاه‏هاى آخر دشت آزادگان كه عمدتاً از نيروهاى وابسته به‏سيد انورى بودند ، به توسط نيروهاى انجنير شير حسين ...»

 -   «قرارگاه و پوسته‏هاى شيخ ناظر به جنرال قاسمى ...»

 -   «خطوط دارالامان ، قصر و تپه‏ى اسكاد ، مربوط به‏نيروهاى مزار ...»

 -   «اقامتگاه اكبرى، شوراى سازمان‏دهى حركت‏اسلامى و قرارگاه احمدى به‏گروه كشف...»

 -   «شوراى ميدان حركت اسلامى به‏نيروهاى سيد علاء ، و محاصره‏ى اقامتگاه داكتر صادق مدبر به‏نيروهاى سيد هاشمى سپرده شده بود.»

 «آقاى بهرامى مى‏گفت كه در عمليات ، مجموعاً حدود يك هزار نفر از نيروهاى نظامى حزب وحدت اشتراك داشتند. بقيه‏ى نيروها يا مشخصاً تحت فرمانده قوماندانان وابسته به تشيع دربارى قرار داشتند ، يا اين‏كه از لحاظ ذهنى وروحى در مرتبه‏ى بودند كه نمى‏توانستند در يك همچو عمليات مورد اعتماد قرار گيرند.»

 «براساس اظهارات رهبر شهيد ، و قوماندانانى كه در جريان قرار داشتند ، برنامه طورى ريخته شده بود كه عمليات ساعت سه شب از طريق مركز مخابره كه در اقامت‏گاه رهبر شهيد قرار داشت ، با شفر مخصوص به‏اطلاع گروپ‏هاى عمليات رسانيده مى‏شد و آغاز عمليات نيز توسط گروپ كشف صورت مى‏گرفت ...»

 «تصميم به‏آغاز قيام 23 سنبله تصميم خطرناكى بود كه در صورت شكست آن ، نه تنها محكوميت سياسى - اجتماعى متوجه رهبر شهيد مى‏شد ، بلكه تمام نتايج مقاومت عادلانه‏ى غرب كابل نابود شده ، جبهه‏ى مقاومت به‏سود دشمنان قسم خورده‏ى آن سركوب مى‏گرديد...××× )3( عصرى براى عدالت/ كانون فرهنگى رهبر شهيد/ كويته/ شماره 1365/5. ××׫

 سند شماره     81    :       «بعد از 23 سنبله اگر هيچ تحول و زايش جديدى در جامعه‏ى هزاره به‏وجود نيامده باشد ، يك زايش ميمون به‏وجود آمده است كه معرف انسان‏هاى يك جامعه‏ى واحد با مذاهب مختلف آن است. شوراى نويسندگان «عصرى براى عدالت» زايش ميمون و مباركى است كه مى‏تواند سمبل وحدت اجتماعى جامعه‏ى ما باشد. رهبر شهيد جامعه‏ى ما ، اگر هيچ ارزش ديگرى را به‏ميراث نگذاشت ، بعد از 23 سنبله با تأسيس ماهنامه‏ى امروز ما ، براى جامعه‏ى هزاره ارزش بزرگى را به‏ميراث گذاشت. اولين شماره‏ى خبرنامه پس از 23 سنبله ، بيان‏گر چهره‏ى واقعى انفجار است. بعد از 23 سنبله تمام شماره‏هاى خبرنامه با صراحت و بدون هراس ، از جامعه‏ى هزاره حرف مى‏زند. و تضاد جامعه‏ى هزاره را باتشيع دربارى مشخص مى‏كند. و رهبر شهيد وقتى اولين شماره‏ى «امروز ما» به‏دست شان داده مى‏شود ، احساس رضايت در چهره شان خوانده مى‏شود. آن شب تا دو بجه «امروز ما» را مطالعه مى‏كنند و فردا در اولين فرصت ابراز مى‏دارند كه: خوب است. و بودجه‏ى نشريه را دو چند منظور مى‏كنند. رهبر رفته است و «امروز ما» را به‏عنوان ميراث آرمان خويش به‏مغزهاى جامعه سپرده است.××× )4( شوراى مركزى حزب وحدت درآمد. در آخر همراه آقاى مزارى به‏قتل رسيد. ×××»

 سند شماره  82  :  «بعد از 23 سنبله ، شوراى نويسندگان عصرى براى عدالت زايش ميمون و مباركى است كه مى‏تواند سمبل وحدت اجتماعى جامعه‏ى ما باشد. من 23 سنبله را روز ميلاد آزادى مى‏بينم. ميلاد آزادى از پنجه‏ى شيطان بزرگ تحميق! نوزاد آزادى جامعه‏ى هزاره ، 23 سنبله. رهبر شهيد جامعه‏ى ما اگر هيچ ارزش ديگرى را به‏ميراث نگذاشته ، بعد از 23 سنبله با تأسيس ماهنامه‏ى «امروز ما» براى جامعه‏ى هزاره ارزش بزرگى را به‏ميراث گذاشته.××× )1( دكتر محمد حليم تنوير:  «تاريخ و روزنامه‏نگارى افغانستان»  ص: 446  ××׫

برچسب‌ها: بیست و سه سنبله, جنگ نصر و سپاه, حنگ هزاره های فاشیسم با هزاره های سنتی

 هزاره‏ها و مشكل بى‏پناهى  

                          در فرايند اجراى  «طرح تعفن»  عرصه بر هزاره‏هاى كابل چندان تنگ آمد كه فوج  فوج از روى حصارها و پسته‏هاى امنيتى گروها گذشته و راه خروج از كابل را پيش گرفتند و به‏سوى ناكجاآباد روانه شدند. كار به‏جاى رسيد كه خروج قاچاق رونق گرفت. مردم با صرف مبالغ كلان از غرب كابل تا ميدان‏شهر قاچاق مى‏آمدند. جريان چنان شدت گرفت كه آقاى مزارى براى مردم سخنرانى نموده و چنين گفت :

 سند شماره    52    :        «صلاح تان نيست كه كابل را ترك كنيد، به‏هيچ‏وجه حاضر نشويد براى از اين‏كه از كسى عذر بپذيريد كه اين بايد برود اطراف ؛  نه. سرنوشت‏تان اين‏جا گره خورده، خانه‏ى‏تان اين‏جا است، ناموس‏تان اين‏جا است. بايد باشيد. هركس هم دراين راه پول مصرف مى‏كند، يا قوچاقبرى مى‏كند، بلافاصله در كميسيون‏هاى امنيت خبر بدهيد، كه مصمم است حزب وحدت دستگير بكند.××× )3( ع - افسرده خاطر  «نبرد هزاره‏ها در كابل»  صص: 36  35 ××׫  

 سند شماره    53    :        «براى شما مردم مى‏گويم، يك بار ديگر هم گفتم: كابل خانه‏ى شما است، غير از كابل شما جايى نداريد كه برويد، با تبليغات دشمن كابل را تخليه نكنيد. اين خواست دشمن است ××× )4( احياى هويت - صص: 179 - 141  ××׫

 سند شماره    54    :      «...به‏راستى ، تاريخ پر فراز و نشيب افغانستان سردمداران احمق‏تر ، نادان‏تر ، خودخواه‏تر و كودن‏تر از اين مدعيان رهبرى به‏خود نديده است! بدون تعارف اين‏ها چه دست‏آوردى در رابطه با مصالح ملى و آرمان‏هاى مكتبى داشته‏اند ؟ ظاهرشاه فاسد و مفسد بود  ؛  امّا ، اين دست آورد را داشت كه در بين ملت‏هاى ساكن در كشور ، الفت و سازگارى ايجاد نمايد ، قسمى كه يك نفر هزاره مى‏توانست از شمال كشور حركت نموده ، تا جنوبى‏ترين نقطه‏ى كشور برود بدون اين‏كه جان خويش را از دست بدهد. و همين طور يك نفر پشتون مى‏توانست با كمال امنيت جانى و مالى در همه نقاط كشور سفر نمايد ، ولى اكنون ... پشتون تحمل حضور هزاره را در كابل ندارد و بعد ازبك و تاجيك ...»××× )5( همان - ص: 120. ×××

  سوء مديريت   :     در مدت 28 ماه كه  «حزب وحدت»  در غرب كابل مستقر بود (برابر با اظهارات آقاى مزارى)  بيش از 26 جنگ خانمان‏سوز روى داد××× )6( همان - ص: 25.  ××× كه طى آن بيش از بيست هزار مرمى ثقيله برسر مردم هزاره فروريخت××× )7( همان - ص: 213 . ×××. اين جنگ‏ها سه مرحله‏ى متضاد و متناقض داشت :

 الف  -  ابتدا جنگ ميان پشتون‏ها و هزاره‏ها بود :

  سند شماره    55   :       «اين مسأله كه ما طىّ  سه صد سال محكوم بوديم در تاريخ افغانستان محو شده بوديم و كسى ما را با هويت هزاره قبول نداشت.××× )8( همان -  ص: 53 ××׫

 سند شماره    56    :       «از آن روزى كه اين كشور اسم افغانستان را به‏خود گرفته، دو صد و پنجاه سال مى‏شود، و دولتى كه تشكيل شده و حكومتى كه دراين‏جا در طول اين دو صد و پنجاه سال بوده، براى ما بسيار ناگوار بود ، و ما بسيار فشار ديديم .

 سند شماره    57    :       «وقتى كه 62 % مردم ما نابود شد ، از آن تاريخ تا حالاً بيش از صد سال مى‏شود ، ما محروم بوديم ، تحقير مى‏شديم ، هزاره‏بودن عيب بود ، شيعه بودن عيب بود ... شما مردمى كه در اين‏جا تحقير مى‏شديد ، توهين مى‏شديد ، مسخره مى‏شديد ، براى شما داستان درست كرده بود ... در اين‏جا شما امين نبوديد ، منفور بوديد ولى براى نفر خدمتى امين بوديد. شما غير از اين‏كه جوالى‏كشى بكنيد ، بار پشت بكنيد ، در اين مملكت ديگر ارزش نداشتيد افغان‏هاى كوچى در هزاره‏جات مى‏آمد چاى و پارچه و اين‏ها را در سر خانه مى‏گذاشت و مى‏گفت سال ديگر من از اين‏جا پولش را مى‏گيرم ... شما مردمى كه در مقابل افغان حرف زده نمى‏توانستيد .××× )9( همان - ص: 85. ××׫

 سند شماره   58   :      «در بين همه اين روحيه بود كه ما در طول 250 سال از طرف پشتون‏ها و حاكمان پشتون صدمه ديديم لذا با اين باور و با اين ذهنيت اولين هيأت در سال شصت و هفت و در پيش مسعود رفت كه توهم ملت محروم هستى و ماهم ملت محروم بيا كه دست به‏دست هم بدهيم ، فهرست اين را براى‏تان مى‏گويم...××× )1( همان - ص: 54. ××׫

 سند شماره   59   :       «و فكر مى‏كرديم همه‏ى پشتون‏ها بالاى ما ظلم كرده و ظلم مى‏كنند و ما درآينده آن وقت به‏حق و حقوق خود مى‏رسيم كه در كنار فارسى زبان‏ها باشيم.××× )2( ع - افسرده خاطر = عليجان زاهدى «نبرد هزاره‏ها در كابل» صص: 26  25 ××׫

 سند شماره   60   :       «باز در پنجشير هيأت فرستاديم تا با آقاى مسعود صحبت كند به‏عنوان اين‏كه تو نمايندگى از يك مليت محروم مى‏كنى و ملت ما هم محروم است بياييم دست به‏دست هم بدهيم دولت ساقط مى‏شود و از حقوق همديگر دفاع كنيم، قطعنامه‏ى را امضاء كرديم به‏پانزده ماده...××× )3( عظيمى: «اردو و سياست»  ص :607 ××׫ 

 سند شماره    61   :      «... جنگ اخير در كابل ، ارچند عنوان نبرد در بين دو گروه حزب وحدت اسلامى و اتحاد اسلامى را داشت  ؛  امّا ، واقعيت امر غير از اين بود. حقيقت اين بود كه جنگ اخير يك جنگ تمام عيار در بين نيروهاى پشتون و نيروهاى هزاره بود ، همه‏ى نيروهاى پشتون در اين جنگ سهم گرفتند و حتى نيروهاى پشتون كه در جمعيت اسلامى عضويت داشتند ، بى‏طرف نمانده وارد معركه شدند ... نيروهاى پشتون در زير ضربات خرد كننده‏ى هزاره قرار گرفته خانه‏ها ، كوچه‏ها ، خيابان‏ها... شهر كابل را با سر افكندگى و خفت تمام ، درحالى ترك مى‏كردند كه به‏شدت تمام تحت تعقيب نيروهاى تحقير شده‏ى هزاره بسوى كوها فرار مى‏كردند! آرى ، كينه‏ها ، نفرت‏ها ، توهين‏ها ، تحقيرها ، تكبر به‏خرج دادن‏ها و ... چون آتش‏فشان بعد از قرن دهن گشوده بود !! زن‏ها با بچه‏هاى خرد سال و پيرمردان از خانه‏هاى شان فرار كرده بودند ، وقتى كه چشم شان به بچه‏هاى مجاهد مى‏افتاد مى‏گفتند اونَه هزاره‏ها آمد ، از ديدن ما وحشت مى‏كردند.»××× )4( بلاغ» حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى، شماره ششم، سنبله 1378 - چاپ قم.  ×××

 سند شماره     62   :      «... " فيضى " يكى از قوماندانان حركت اسلامى به‏اعضاى حزب وحدت اطلاع مى‏دهد كه درگيرى بين نيروهاى حزب وحدت و اتحاد در منطقه‏ى دهمزنگ جريان دارد. در حالى كه در آن‏جا وضع آرام بوده است. پس، راه‏بندان شروع مى‏شود، توپ‏ها، تانگ‏ها و ماشين‏دارها به‏غرش در مى‏آيند. كشت و كشتار شروع مى‏گردد. هزاره‏ها پشتون‏ها را و پشتون‏ها هزاره‏ها را در هرجاى كه مى‏بينند اسير مى‏كنند، ناخن‏هاى اسرا را مى‏كشند، دست‏ها را مى‏برند، پاى‏ها را قطع مى‏كنند، در كله‏هاى همديگر ميخكوبى را شروع مى‏نمايند، انسان‏ها در كانتنرها محبوس مى‏گردند و كانتنرها آتش زده مى‏شوند ، يا در قفس‏هاى شيرها و پلنگ‏ها در باغ وحش انداخته مى‏شوند ، زن‏ها و دختران جوان همديگر را مى‏ربايند و به‏آن‏ها تجاوز مى‏كنند. زن در برابر چشمان خشم‏آگين شوهر و برادر، و پسر نوبالغ در مقابل چشم‏هاى پرآزرم مادر و خواهر، مورد تجاوز قرار گرفتند. قساوت، بى‏رحمى و مرگ جوانمردى، عفو و عدالت آغاز گرديده بود و به‏مرض مزمن تبديل مى‏گرديد و تابوت شرافت و انسانيت به‏چهارميخ كشيده مى‏شد.»

 «مردم اين مناطق از سپيده‏دم با سر و پاى لُچ و تن برهنه، از يك نقطه‏ى شهر به‏نقطه‏ى ديگر آن گريان و پريشان كوچ‏كشى داشتند ...» ××× )5( احياى هويت  - ص: 85. ×××

  ب    -  مرحله‏ى دوم ، به‏جنگ ميان تاجيك‏ها و هزاره‏ها تغيير ماهيت داد :

 سند شماره    63   :      «با رخداد فاجعه‏ى نفرت‏آور افشار توسط نيروهاى سياف و جمعيت، آقاى مزارى صد درصد بسوى حكمتيار تمايل پيدا كرد كه ظاهراً برگشت ناپذير بود. اين موضع‏گيرى جديد آقاى مزارى سئوال‏انگيز و شگفت‏آور است ؛  زيرا او با ربانى، روى وزارت ماليه و تجارت به‏توافق رسيده بود و آقايان خليلى و بلاغى را به‏اين دو سمت معرفى كرده بود. ديگر دليلى براى جهت‏گيرى‏هاى جديد وجود نداشت. حدس آگاهان اين است كه عده‏ى افراد چپى اعم از عمال خلق و پرچم و چپى‏هاى به‏ظاهر روشن‏فكر براثر نقشى كه در جنگ‏ها ايفاء كرده بودند، مورد توجه آقاى مزارى قرار گرفته بودند. اين افراد با رأى‏زنى‏هاى خود آقاى مزارى را متقاعد كرده بودند كه صاحب اصلى قدرت و حكومت پشتون است. توافق با آن‏ها توفيق شركت در حكومت و حاكميت است. كه در سابق به‏عكس آن عمل مى‏كرد و گزينش طالبان از سوى ايشان، از ميان ربانى و طالبان نيز براساس همين تفكر بود.××× )6( ع - افسرده خاطر = عليجان زاهدى  «نبرد هزاره‏ها در كابل» ص: 5 ××׫

 سند شماره    64    :       «موضوع ديگر اين‏كه ما مدت 250 سال باورى را كه داشتيم، قضيه‏ى افشار و چنداول روشن مى‏كند كه اين باورها هم اشتباه است. آن باور اين است كه ما در طول 250 سال باور داشتيم كه ظلمى را كه فقط يك خاندان جاه طلب بالاى مردم ما مى‏كرد تعميم مى‏داديم و فكر مى‏كرديم همه‏ى پشتون‏ها بالاى ما ظلم كرده و ظلم مى‏كنند و ما درآينده آن وقت به‏حق و حقوق خود مى‏رسيم كه در كنار فارسى زبان‏ها باشيم ... قضيه‏ى افشار و چنداول اين باور را هم باطل كرد ، خط بطلان كشيد.××× )1( احياى هويت  - ص: 218 . ××׫

 سند شماره    65   :     «باتحت فشار شديد قرار گرفتن نيروهاى شوراى نظار از جانب نيروهاى نظامى حزب وحدت اسلامى ، نيروهاى جنرال مؤمن كه خود از نظر نژادى تاجيك هستند ، سوار برتانگ‏هاى خويش از مقر خود «دارالامان» به‏حمايت نيروهاى شوراى نظار آمدند.»××× )1( عليجان زاهدى: «روايت شكست اقوام محروم در افغانستان» صص: 94 - 93. تابستان 79. ×××

 سند شماره    66   :     «هيچ جريانى در افغانستان وجود نداشت كه با ما و شما جنگ نكرده باشد ، بعد سنگرهاى ما و شما هم در همين غرب كابل خانه به‏خانه بود ، ولى وقتى شما خواستيد ، خدا شما را يارى كرد و همه‏ى مناطق پاك شد و از قندهار ، از هرات ، از تخار ، از بدخشان ، از هلمند و از همه‏جا آمدند مرده بردند . ××× )2( عليجان زاهدى: «روايت شكست اقوام محروم در افغانستان» ص: 95. ××׫

  ج    -  جنگ هزاره با هزاره (ماجراى 23 سنبله كه در پى‏خواهد آمد)

 من فكر مى‏كنم اين از مهارت‏هاى گُلبُ الدّين  حكمتيار بود كه توانست به‏سهولت و سرعت ، تضاد تاريخى هزاره و پشتون را به‏تضاد هزاره با هزاره مبدل سازد. به‏هر حال ، اصول ، اهداف و تاكتيك‏هاى «طرح تعفن» بسيار پيچيده است و من نمى‏توانم همه‏ى آن را در اين‏جا بازگو نمايم. آن بخش از عناصر روشن‏فكرى كه از اين طرح دفاع مى‏كرند ، منازعات را حايز خصلت گروهى مى‏دانستند ، نه‏قومى و فرقه‏اى. آن‏ها استدلال مى‏كردند:  «اين رهبران با فرهنگ و شرايط تاريخى كشور و مقتضيات زمان تطابق ندارند. هريك از آن‏ها به‏جاى اين‏كه به‏فكر منافع ملى باشند ، فقط به‏نفع خود فكر مى‏كنند. وقتى ما نمى‏توانيم آن‏ها را در امر برقرارى  صلح يارى كنيم ، بهتر است در جنگ كمك شان نماييم تا به‏روند حركت تاريخ سرعت بخشيم. از اين طريق فضاى عمومى تغيير كند و بالمآل ، زمينه جهت برگزارى انتخابات آزاد مهيا گردد ... اين نظريه معتقد بود : جنگ بين نيروهاى متعلق به‏ديروز و فردا تمام نشده ، بلكه تغيير ماهيت داده است .

 بيمارى  «لومپن‏شووينيسم»

 «لومپنيسم»  در اجراى «طرح تعفن» نقش بزرگى ايفا كرد. در ادبيات علوم اجتماعى ، عنوان «لومپن»  يا «لومپن پرولتر» به‏گروهاى پراكنده از كارگران غير ماهر و فاقد تحصيلات گفته مى‏شود كه خود ، يا خانواده‏ى پدرى ، ساليان قبل ، به‏دليل فقر و فاقه از زادبوم خود كنده شده و در حواشى شهرهاى بزرگ ، آلونك‏نشينى اختيار كرده‏اند و اغلب بى‏كاراند {به‏خصوص نسل دوم} اين افراد كه فاقد وابستگى به‏طبقه‏ى مشخص اجتماعى ، فاقد سازمان ، فاقد مهارت‏هاى شغلى و فاقد  مسئوليت و  هويت اجتماعى‏اند  ؛  معمولاً  بنا به‏دلايل عاطفى در دسته‏هاى كوچك چندنفرى به‏هم مى‏رسند ، داراى فرهنگ  و كاراكتر به‏خصوص هستند ، مطابق با ادبيات (مستهجن) مخصوص به‏خود سخن مى‏گويند. اين گروها ، در شرايط صلح و امنيت ، منشاء غالب جراييم و نا امنى‏هاى كوچك شناخته مى‏شوند  ؛  مثلاً از پاره‏كردن روكش چوكى‏هاى ملى‏بس‏هاى شهرى گرفته ، تا خط كشيدن روى موترهاى پارك شده ، مزاحمت‏هاى خيابانى و ناموسى و سرقت‏هاى كوچك و متوسط به‏اين گروه نسبت داده مى‏شود. كه در مجموع ، تحت عنوان «وانداليسم = تخريب كارى» شناخته شده است. در شهرهاى بزرگ متعلق به‏كشورهاى جهان سومى غالب درگيرى‏هاى پليس با همين‏ها است. امّا ، در شرايط جنگ و ناامنى  ؛  خدا به‏آن‏ها مى‏دهد: به‏سربازان جنگى مبدل مى‏شوند و بخش عمده‏ى نيروهاى رزمى گروهاى درگير را تشكيل مى‏دهند. اسلحه به‏دست مى‏گيرند و راه مى‏افتند ... اين بهارشان است !

 درست به‏همين خاطر است كه اطفاى آتش جنگ‏هاى داخلى ، همه‏گاه و همه جا سخت‏ترين كار بوده و است. در افغانستان عين همين قضيه واقع شد. نقطه‏ى اوج آن در دوران فروپاشى ملى و پروسه‏ى «طرح تعفن» بود كه طى آن «لومپن‏شووينيسم» و «وانداليسم» كشور را به‏هرج و مرج كامل كشانيد. در افغانستان به‏دليل عوامل بى‏شمارى چون : كثرت جمعيت ، قلت منابع ، نبود كار، نبود عدالت ، نبود حكومت مقتدر مركزى ، نبود آموزش عمومى ، و در نتيجه‏ى تضادهاى گوناگون حل‏نشده و جنگ‏ها و ناامنى‏هاى چند دهه اخير ... نيروهاى لومپن‏پرولتر ، منبعث از هر قوم و طايفه داراى قدرت تخريبى فوق‏العاده زيادى هستند. در زمان حكومت احزاب خلق و پرچم تلاش‏هاى به‏عمل آمد كه از اين‏گونه نيروها در ميادين جنگ استفاده گردد ، دستجات شبه‏نظامى به‏وجود آمد كه به‏آن‏ها «اجير» گفته مى‏شد  ؛  از آن‏جا كه نيروهاى «اجير» تحت نظارت ارگان‏هاى مسلح كشور عمل مى‏كردند و اجر و مزدشان به‏موقع پرداخت مى‏گرديد ، نا امنى‏ها و مشكلات حادى از ناحيه‏ى آن‏ها مشاهده نمى‏شد  ؛ 

 امّا ، پس از سقوط دولت دكتر نجيب در آغاز دهه‏ى  1370 نيروهاى  «لومپن پرولتر» و «اجيران جنگى»  بلاتكليف رها شدند ، در چنين شرايطى موألفاتى چون خلاء قدرت ، نبود قانونيت و مهم‏تر از همه اختلافات تنظيم‏هاى جهادى و شهوت قدرت‏طلبى رهبران جهادى ... همه و همه بهترين زمينه را براى آن‏ها فراهم آورد تا به‏اجراى نقشى برتر بپردازند. حتى در اين مرحله، نيروهاى  «لومپن پرولتر»  و  «اجيران جنگى سابق»  شعارهاى سياسى از نوع «نيونازيسم»  و  «اُوِرفاشيسم»  سر دادند و بالاجبار رهبران جهادى را به‏سمت و سوى تمايلات خود سوق نمودند.  در اين مرحله نيروهاى مهار اوضاع را به‏دست گرفتند كه به‏رغم سردادن شعارهاى از نوع «نيونازيسم»  و  «اُوِرفاشيسم»  در ماهيت و اصول ، نگرگاهى فراتر از فلسفه‏ى «لومپن‏شووينيسم» نداشتند. از سياست چيزى نمى‏دانستند ، هيچ نوع تعهد اخلاقى و ملى نداشتند ؛  خويشتن را مسئول كنش و منش خود نمى‏دانستند و چشم‏اندازشان فوق‏العاده مغشوش بود. چنان‏كه نمى‏توان آن‏ها را نيروى سياسى مسئول  و هدفمند به‏حساب آورد .

  من تركيب  «لومپن‏شووينيسم»  را از آن بابت به‏كار مى‏برم كه همان " لومپن‏ها " (در هر طرف درگير) با رِندى و رياكارى  شعارهاى سياسى و مردم‏خواهى كاذب سر مى‏دادند و اقدامات خراب‏كارانه‏ى خود را در پشت شعارهاى عوام‏فريبانه پنهان مى‏كردند ، در حالى‏كه اصلاً مردمى نبودند. آن‏ها على الاصول  پيرو اخلاق  مستهجن بودند و كنش  و  منش ايشان چنين بود :

 سند شماره   67   :   «اين نيروها به‏جنگ به‏عنوان يك منبع درآمد و زمينه‏ى چپاول اموال مردم و تعرض به‏نواميس مسلمين نگاه مى‏كردند. هروقت مى‏خواستند ، آتش جنگ را روشن مى‏كردند و هروقت كه جنگ را فاقد ثمرات مادى تشخيص مى‏دادند ، متوقف مى‏كردند. سرنوشت خانه‏هاى كوچه‏ى «قلعه‏ى واحد» از مصاديق بارز اين مطلب است. منازل كوچه‏ى «قلعه‏ى واحد» به‏گونه‏ى مورد تعرض قرار گرفت كه حتى خشت و سنگ آن‏ها را نيز بردند. خانه‏هاى «كارته سخى» نمونه‏ى ديگرى از اين فاجعه بود. با اين‏كه خانه‏هاى كارته سخى اغلب به‏شيعه‏ها و هزاره‏ها تعلق داشتند.»

 «قرار گرفتن ابتكار شروع و توقف جنگ در اختيار جنگ‏جويان ، يكى از علل بسيار عمده و اساس ادامه‏ى جنگ در افغانستان است. چون نيروهاى جنگنده از سواد، تربيت و تعهد كافى در برابر مصالح جامعه ، محروم‏اند. و همه چيز را برمبناى منافع و هوس‏هاى آنى‏ء خود مى‏سنجند و عمل مى‏كنند. اين نيروها به‏دسته‏هاى غارتگر و دزدان گردنه‏گير بيش‏تر شباهت دارند ، تا به‏يك نيروى كه جهت تحقق يك آرمان اجتماعى گردهم آمده و براى عملى نمودن آن سلاح برداشته‏اند.»

 «بارها اتفاق افتاده است كه نيروهاى متخاصم براى بردن دروازه‏ها ، كلكين‏ها ، المارى‏ها و چوب سقف خانه‏هاى كه در بين خطوط جنگ قرارداشته و هيچ طرف جنگ از ترس طرف ديگر وارد آن ساحه شده نتوانسته است ، باهم توافق كرده ، گروپ تخريب مشترك تشكيل داده‏اند ، و بعد جنگ تصنعى به‏راه انداخته‏اند تا پوششى باشد براى عمليات گروه تخريب شان.××× )3( نشريه‏ى «بلاغ» وابسته به‏حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى ، شماره ششم ، سنبله 1378 -  چاپ قم: «شهيد مزارى در آيينه‏ى واقعيت‏ها و پندارها». ×××»

 سند شماره   68   :      «اكثر فرماندهان استاد مزارى ، كلمه‏هاى «ديوانه» ، «شيشه‏خوار»، «مارخوار» ، «خواهرزاده‏ى خدا» ، «بچه‏ى خدا» ، «معاون خدا» و ... را پسوند نام خود ساخته بودند. و اكثر قريب به‏اتفاق نيروها ، مواد مخدر مصرف مى‏كردند ، قمار مى‏زدند. دزدى و چپاول يك امرى عادى و پيش پا افتاده بود.××× )4( بلاغ» شماره ششم سنبله سال 1378: «شهيد مزارى در آيينه‏ى واقعيت‏ها و پندارها».قم ×××»

 سند شماره    69   :      «جوهره‏ى اين جنگ‏ها با اسلام و معيارهاى انسانى هم‏خوانى نداشت  ؛  افرادى بى‏بند و بار و بدسابقه ميدان‏دار مى‏شدند ، وقتى اين افراد مورد توجه قرار مى‏گرفتند ، عرصه براى دين‏داران تنگ و تنگ‏تر مى‏گرديد. و به‏اين دليل كه صلاحيت هر فرد در خوب جنگيدن و كشتن بود  ؛  افرادى بى‏بند و بار كه هيچ هدفى جز سرگرمى ندارند خوب‏تر از ديگران در اين عرصه ظهور مى‏كردند و اين باعث بالا رفتن رتبه و وجهه‏ى آنان مى‏شد ، تا اين‏كه قوماندانانى از اين طيف صاحب نفوذ در حزب وحدت گرديدند. به‏اثر بى‏بند و بارى‏ها و غارت‏گرى‏هاى اين‏ها امنيت سلب مى‏گرديد. و چون طيف وسيعى را دربر داشتند ، توان پالايش آنان هم موجود نبود. و يا بهتر بگوييم: اراده برپالايش اين افراد وجود نداشت.××× )5( عصرى براى عدالت/ كانون فرهنگى رهبر شهيد /كويته/ شماره 1375/5. ××׫

 سند شماره    70    :     «وقتى يك تشكل با نام و عنوان اسلامى ، در آن‏حد از درجه‏ى ارزش سقوط كند كه افراد آن ، خود را ديوانه لقب بدهند (و يك‏ديگر را قوماندان چرسى ، قوماندان بنگى ، قوماندان بدماش ، قوماندان شرابى ، قمارى ... خطاب كنند) واين عناوين مباهات كنند و حتى در نشريات ، از اين نوع افراد به‏عنوان قهرمان ملى ياد شوند ، پيدا است كه رهبرى آن داراى چه خصوصيات اسلامى و انسانى است. و چه روش و منشى به‏عنوان الگو و نمونه از خود تبارز مى‏دهد؟!!××× )6( احياى هويت ، ص : 120.  ××׫

 سند شماره    71   :      «آن‏كه آگاهانه ديوانه مى‏شود بايد براى همه مطرح باشد. جنگ مال ديوانه‏ها است ، و ديوانگى خواست جنگ است. بگذاريد من مطابق اصليت خويش و اصليت جنگ ، ديوانه باشم. آن‏چه در جنگ معمول است  ؛  بى‏رحمى است. ديوانگى در جنگ ، جانشين اخلاق در صلح است. جنگ به‏ديوانه ضرورت دارد ، چون منطق جنگ ، ديوانگى است.××× )7( احياى هويت - ص: 220. ××׫

 سند شماره    72    :      «فقط يك چيز را توجه بكنيد ، آن كسانى كه از شما خداى ناخواسته حاضر مى‏شوند كه به‏شما ملت خيانت كند اين‏ها را شناسايى كنيد. ديگر اين‏ها توانى غير از خريد و خيانت ، توان ندارد كه بيايد جنگ سرنوشت تعيين كن را ، جنگ كند.××× )8( بلاغ»  حزب وحدت اسلامى - شاخه‏ى اكبرى ، شماره ششم ، سنبله 1378 - چاپ قم.  ×××»

 سند شماره    73   :     «يك مسأله هم دراين است كه پير ، جوان ، مرد ، زن ، كوچك ، بزرگ متوجه باشيد كه در بين شما كس خيانت نكند ، اگر خايينى مى‏آيد تبليغ مى‏كند خلاف منافع شما ايجاد وحشت مى‏كند، ايجاد تشويش مى‏كند. بايد دست گير بكنيد و بياوريد كه جزا بدهيم.××× )1( در مورد «شقاق عقيدتى حزب وحدت» كه تا حد زيادى به‏انقلاب ايديولوژيكى مجاهدين خلق ايران شباهت دارد ، به‏موضع‏گيرى‏هاى مطبوعات هوادار آقاى مزارى در ذيل ، و همچنين در بخش  دوازده  «شبح مائوئيسم» مراجعه شود. اين مطبوعات ضمن روى‏كرد به‏شعارهاى «نيونازى» به‏چرخش‏هاى صريح عقيدتى و عدول  از باورهاى  مذهبى تأكيد دارند . ×××»

 سند شماره   74  :  «افرادى بدنام ، بدسابقه ، فاسد و معلوم‏الحال ؛ گروهاى فشار را سازمان‏دهى نموده و عليه افراد حزب وحدت كه نظر مخالف با مزارى داشت ، رهبرى مى‏كردند. وجود «كوته‏گانى» تحت مديريت اين‏گونه افراد ، در همين راستا قابل تحليل است. كه اِعمال انواع شكنجه‏هاى وحشتناك جسمى و روحى ، يادآور جنايات كمونيسم در «خاد» را زنده مى‏كرد. حتى اگر افراد در زير شكنجه ، به‏مقدسات سوگند ياد مى‏كردند ، با اهانت و توهين شرم‏آور به‏همان مقدسات مواجه مى‏شدند.××× )2( عليجان زاهدى: «روايت شكست اقوام محروم در افغانستان» ص 99. ××׫

 در  زمان  انقلاب  دهقانى  چين ، تأكيد عميق  " مائو "  بر انضباط  شديد و مسئوليت‏پذيرى ميليشيا بود.  آن‏ها اجازه  نداشتند  تحت  هيچ عنوانى  از مردم اخاذى كنند. هرجا نان مى‏خوردند حتماً پول آن را مى‏پرداختند. اين يك اصل انقلابى است ، همه‏ى انقلابيون در همه جا به‏همين نحو عمل كرده و مى‏كنند.  چنان‏كه  در منابع آمده است ، در جريان  «راهپيمايى بزرگ»  هنگامى كه مائو و همراهان  به‏قريه‏ى  وارد  شدند ، ريش سفيد قريه از روى دلسوزى به‏مائو نصيحت كرد كه دست از مخالفت با رژيم " چانكاى‏چك " بردارد. و خطاب به‏مائو افزود : باوركردنى نيست كه تو بااين چند نفر معدود و دست خالى بتوانى برارتش تا دندان مسلح چانكاى‏چك غالب شوى

 -      مائو  در  جواب  پير  مرد  فقط  يك   جمله   گفت :

 -      «رژيم  " چانكاى‏چك "  رفتنى  است   ؛   چون  پوسيده  است.»

 -      پير  مرد  معنى  اين  جمله  را  نفهميد ،  و  پرسيد:  «يعنى  چگونه  پوسيده  است ؟»

 -      مائو  پاسخ  داد :  «ما  اكنون  از  اين  قريه  مى‏رويم  ،  متعاقباً  نيروهاى  " چانكاى‏چك " وارد  مى‏شوند ،  آن  وقت  تو  ببين  كه  رژيم  " چانكاى‏چك "  چگونه  پوسيده  است.»

 متعاقب خروج نيروهاى مائو ، واحدهاى ارتش " چانكاى‏چك " وارد قريه شدند ، و همه ديدند كه چه ظلم و فساد ، زورگيرى ، اسلحه فروشى ، قتل و غارت و تباهى به‏پا كردند...

برچسب‌ها: عبدالعلی مزاری و جنگ هزاره با هزاره, بیست و سه سنبله شیشه عمر مزاری

سازمان نصر در مسير تركستان

 ادامه‏ى مناقشات چهار ساله در درون سازمان نصر منجر به‏وقوع كودتاى مخملين در بهار سال 1361 گرديد كه تحت اشراف سيّد مهدى هاشمى به‏ثمر رسيد. به‏موجب آن كودتا رهبرى‏ء مستقل و وابسته به‏جناح چپ سازمان نصر كنار زده شد ، و رهبرى براى آن مقرر گرديد كه با بخش‏هاى از حاكميت ايران (در آن مقطع) هم‏آهنگ باشد. اين خط، خط خشونت ، ترور ، فساد، و سرانجام ، شكست و افتضاح بود. سيد مهدى هاشمى در اعترافات خود چنين مى‏گويد :

 سند شماره   19    :     «در رابطه با افغانستان هم ليبى صراحتاً اعلام كرد كه ما به رغم اين‏كه روس‏ها در افغانستان در مقابل اين گروها مى‏جنگند ، ولى ما براى حضور در آينده‏ى انقلاب اسلامى در افغانستان مى‏خواهيم با يك كانال مطمئن مرتبط باشيم، لذا ما سازمان نصر را با ليبى مرتبط كرديم.××× )1( احياى هويت ، (سخنرانى‏هاى آقاى مزارى) ص: 170. چاپ اول زمستان 1374. قم . ×××»

 سند شماره   20  :    «آقاى محمد شورى كه از طرف مهدى هاشمى مسئول نهضت‏ها در تهران بود ، در ارتباط با سلاح‏هاى كه در منزل پدرش جاسازى كرده بود گفت: ... تعدادى اسلحه‏ى ژ 3 و مهمات تحويل آقاى مزارى از سازمان نصر افغانستان شد.××× )2( همان . ×××»

  در اين موقع ، آقاى مزارى دنيا را  اين‏گونه  مى‏ديد :

 سند شماره    21   :     «در تمام جهان اسلام اعم از شيعه و سنى دو گرايش و دو نوع فكر وجود دارد: عصيان و انقلاب ، محافظه‏كارى و سازش. وقتى كه انقلاب ايران به‏رهبرى يك مرجع پيروز شد اين مربوط به‏كدام قشر بود ؟

 -  دقيقاً از آن قشرى بود كه انقلاب مى‏گفت ...××× )3( عصرى براى عدالت / كانون فرهنگى رهبر شهيد / كويته / 3. ××׫

 سند شماره   22   :     «تا زمانى كه روس‏ها تصميم بيرون رفتن از افغانستان را نگرفته بودند ، به‏اين فكر بوديم كه بايد در افغانستان خط انقلاب پيروز شود نه خط محافظه‏كارى و سازش .××× )4( جوادى غزنوى (يار غار سابق آقاى مزارى ، سخنران و مداح برجسته‏ى او كه بعداً از مزارى بريد ، به‏قطب مخالف او ، يعنى حركت اسلامى به‏رهبرى شيخ آصف محسنى پيوست  ؛ ضمن صدور اطلاعيه گفت: من دوباره اشهد خواندم) «روشن‏فكر امروز ما» ص: 66. قم 1378. ××׫

 عبدالكريم خليلى كه تاآن موقع خود را در منازعات داخلى سازمان نصر بى‏طرف گرفته و انتظار مى‏كشيد تا برنده‏ى نهايى مشخص شود ، جانب جناح پيروز را گرفت و از آن پس وزير دست راست رهبرى جديد شد و موقعيت صادقى پروانى كه تلاش داشت از خود يك روحانى جوان‏پسند نشان دهد ، به‏صفر تنزل نمود ، چنان‏كه او قهر كرده به‏داخل كشور رفت .

  تلاش‏ها به‏منظور ايجاد يگانگى ميان كانون مهاجر و سازمان نصر به‏شكست انجاميد. همه به‏خاطر دارند كه از آن‏پس امواج جنگ روانى ، شانتاژ و تبليغات زهرآگين از هرطرف «جنبش روشن‏فكرى ملى  -  مستقل و برابرى طلب» را نشانه گرفت. مبارزه‏ى بى‏رحمانه و نابرابر در فضاى فوق‏العاده مسموم و مغشوش ، ميان دو نسل و دو انديشه‏ى متعلق به «ديروز و فردا» شدت بى‏سابقه گرفت و بالمآل به‏قتل‏هاى سازمان يافته منجر شد.  از جمله قتل رهبران «جنبش ملى -  مستقل چپ» از قبيل عاقلى ، افتخارى سرخ و موسوى سفيد ...

  با وقوع اين كودتاى جناحى در درون سازمان نصر ، سنگر مهم ديگرى از جنبش روشن‏فكرى فرو ريخت ، يك جريانى كه مى‏رفت تا مبتنى بر فكر و انديشه راه به‏پيش گشايد، عوامانه  شد. تلاش‏ها در جهت «استعداد كُشى» از هرسو شدت مضاعف كسب نمود .

 براى ثبت در تاريخ مى‏نويسم : اين كودتا {كه سه ماه بعد از تعطيلى دفتر كانون مهاجر روى داد}  ضربه‏ى طراحى شده بود كه در اوايل دهه‏ى 1360 بر جنبش نوانديشى وارد گرديد .

  -     هردو مورد از يك منبع آب مى‏خورد و يك هدف را نشانه رفته بود :

  =     «عقيم‏سازى مغزها و نابودى جنبش ملى -  مستقل و برابرى طلب.»

   سازمان نصر ، همچون كانون مهاجر ، بهترين جوانان را در خود گرد آورده بود  ؛  امّا ، در اثر تصميمات غيبى‏ء برادر بزرگ‏تر ، و استفاده از امتياز ميزبانى ، اشخاصى به‏رهبرى آن سازمان منصوب شدند كه در خواندن و نوشتن متون پارسى مشكل داشتند. متعاقباً اين نكته به‏وضوح شايع شد كه : «از مشخصات عمده‏ى تركيب جديد هيأت رهبرى سازمان نصر " بى‏سوادى " آنان است.» لطيفه‏ها و جُك‏هاى زيادى در محافل روشن‏فكرى در مورد سطح سواد و تفكرات ايشان رواج گرفت. از جمله اين‏كه : «از يكى شان پرسيدند : ايديولوژى شما چيست ؟»

 پاسخ داد : «ما نيازى به‏ايديولوژى نداريم  ؛  يك راديوى يك موج ، يا يك خط بى‏سيم كه بتوانيم صداى ايران را بشنويم  ؛  براى ما كافى است !»

 صرف به‏غرض آشكاراگويى و شفافيت اذعان مى‏دارم كه در تركيب جديد هيأت رهبرى سازمان نصر سه نفر عمده وجود داشتند :

 1   -    سيّد حسين حسينى دره‏صوفى ؛ كه در نجف از ملازمان آيت‏اللّه خمينى بود و از طرفى داماد آيت اللّه فرقانى بود كه او هم عضو دفتر آيت‏اللّه خمينى بود. همو سازمان نصر را در ايران تثبيت نمود ؛  و سازمان مذكور پس از تثبيت موقعيت خويش، طى توطئه‏ى (تصادف ساختگى) او را با ضربه‏ى عمود آهنى از پشت سر ، كشتند.  حسينى مانند جزء از گذشته مى‏ماند و به‏نحوى خيره كننده در عمق تاريخ پس رفته بود گويا چشم‏هاى او در پشت سرش قرار داشت ، به‏همين مقياس روحيه‏ى زمخت و كبريايى داشت ، اهل گفتگو نبود .

 2   -    عبدالعلى مزارى ؛ كه نسخه‏ى كاملى از حسينى بود. رهبرى او براى هزاره‏ها فاجعه آفريد و تاريخ هزاره را لكه‏دار كرد. نظر نزديك‏ترين دوستانش درباره‏ى سطح دانش او اين است:

 سند شماره    23   :         «رهبر شهيد به‏عنوان يك فرد ، هيچ‏كاره است ، و مثل هرفرد انسانى از نقص و اشتباه به‏دور نيست و به‏عنوان فرد اگر هزار سال هم زندگى مى‏كرد ، شايد بازهم در مرحله‏ى خاص فكرى و اعتقادى ، نقصان انديشوى ، موضع‏گيرى خويش را مى‏داشت××× )1( افغانستان در سه دهه‏ى اخير  ؛  ص: 0800 ×××.«

 سند شماره   24   :    «و امّا ، كمبود ، اشتباه ، و نقص انديشوى مزارى كه روشن‏فكر ، خود بدان تصريح دارد ... مورد اتفاق نظر عموم و معلوم همگان مى‏باشد و ديگر جاى ترديد و بحث و دليل نيست ، چه اين‏كه قبلاً هم آورديم كه از زيادى جهل ، آيه‏ى شريفه‏ى: «و رضيت لكم‏الاسلام ديناً» را چنين معنا مى‏كرد: «اين آيه‏ى شريفه ... به‏واضح ! مى‏گويد : «امروز دين شما را تكميل كردم ، و از شما راضى شدم !»

 مزارى آيات قرآن كريم را كاملاً غلط تلفظ مى‏كرد و حديث را كه هيچ خوانده نمى‏توانست ، و كسى چيزى به‏عنوان " دستخط " از مزارى در دست ندارد ، و اين درحالى است كه به‏گفته‏ى دكتر چنگيز پهلوان: «او را حجةالاسلام نيز مى‏ناميدند.××× )2( عبدالكريم خليلى ، مصاحبه با مجله‏ى «پيام مستضعفين» شماره 1365  60 - 59. قم» ×××»

 سند شماره   25  :      «مزارى رهبر و فرمانده برجسته و سياست‏مدارى ميانمايه بود و از جهت سطح علمى نيز شايد به‏علت درگيرى درازمدتش در مبارزه و جنگ كه فرصتى براى مطالعه برايش نمى‏گذاشت ، از اندازه‏هاى متوسط فراتر نمى‏رفت.××× )3( عصرى براى عدالت / كانون فرهنگى رهبر شهيد/ كويته/ شماره1375 /8. ××׫

 3   -   عبدالكريم خليلى  ؛  خود در مورد سوابق و تحصيلات خويش چنين مى‏گويد :

 سند شماره    26   :     «من در سال 1329 در قول خويش متولد شدم ، از ده سالگى تا هجده سالگى به‏كارهاى رايج منطقه ، از قبيل چوپانى گاو و گوسفند و كارهاى زراعتى اشتغال داشتم...××× )4( احياى هويت (سخنرانى‏هاى آقاى مزارى) ص: 94، چاپ اول، زمستان 1374، قم. ×××»

 و بعدها برخى مطبوعات  هوادار كه متعاقباً از او رو بر گرداندند ، چنين نگاشتند:

 سند شماره   27    :             «شخصيت‏هاى آلوده و جاهل ، نظام سياسى آلوده و جاهل را به‏وجود مى‏آورند ، چون آدم‏ها فراتر از انديشه و دانش خود ، ارزشى را خلق نمى‏تواند. به‏همين علت ، رهبرى بى‏سواد و وابسته به‏اجانب ، جز شكست سياسى و ملى ، چيزى ديگرى را براى جامعه‏ى خويش داده نمى‏تواند. فرض گردد كه فلان مسئول سياسى و نظامى حزب وحدت اسلامى بيايد و حاكميت ملت افغانستان را در كابل در دست گيرد. آيا مى‏توان ادعا كرد كه اين شخص از آن ظرفيت و شايستگى علمى برخوردار است كه بتواند ارزش‏هاى نوين ملى و سياسى نوينى را براى ملت خلق كند ؟!××× )5( همان - ص: 96. ××׫

  آقاى مزارى به‏مرور ، شخص اول سازمان نصر و سپس حزب وحدت شد. صِرف به‏خاطر اهميت موقعيت ايشان ، پاره‏ى از اظهارات او ، در آخرين ماهاى عمرش را دراين‏جا نقل مى‏كنم: الف  -   واقعه‏ى غدير خم :

 سند شماره    28   :      «مفسرين مى‏نويسند اين‏كه دراين‏جا تهديد شده پيامبر گرامى اسلام كه اگر شما اين را به‏فعل نمى‏آوريد يعنى اين تبليغ و اين وظيفه‏ى كه داريد اعلان كنيد در جامعه‏ى اسلامى مثل اين‏كه وظيفه‏ى رسالتت را انجام نداديد. اين تهديد ، تهديدى بسيار بزرگى است.××× )6( همان - ص: 14. ××׫

 سند شماره    29   :      «يك مسأله كه دراين‏جا از جهاز شتر منبر درست كرده و پيامبر حضرت امير را اين طور سر دستش بالا كرده است. به‏اين حد ، يك دليلش شايد اين بوده كه جمعيت خيلى زياد بوده همه بايد متوجه شوند»

 «دليل ديگرش كه تاريخ اين مسأله را روشن مى‏كند و هست و شما خوب مى‏دانيد، آن براى اين مسأله است.××× )7( همان - ص: 14.  ××׫

 ب  -   تاريخ ، جغرافياى سياسى و مناسبات بين‏المللى :

 سند شماره  30 :  «شما وقتى كه انگليس را شكست داديد ، هندوستان آزادى گرفت، پاكستان آزاد شد ، و بالاخره انگليس سلطه‏اش از دنيا جمع شد و رفت در اروپا.××× )8( همان -  ص: 15. ××׫

 سند شماره    31   :      «امپراتورى دوم قد علم كرد، در دنيا كه بسيار وحشتناك بود هفتاد سال دور خاك روسيه را زنجير كشيدند و ديوار آهنين درست كردند كه دنيا از روسيه و مردم روسيه خبر نداشت، و مردم روسيه از تحولات دنيا خبر نداشتند، در هرمنطقه‏ى كه ارتش سرخ پا گذاشت و اشغال كرد، دوباره برنگشت.××× )9( دو سال قبل از ايراد اين سخنرانى، اتحاد شوروى كه متشكل از 16 جمهورى بود، از هم پاشيده بود. و به 16 جمهورى مستقل تقسيم شده بود. يكى از آن‏ها جمهورى فدراتيو روسيه است. سه جمهورى ديگر همسايگان شمالى افغانستان هستند .  ×××»

 سند شماره    32    :      «در طول هفتاد سال پنجاه ميليون مسلمان در روسيه اسير بودند. ما از سر نوشت آن‏ها خبر نداشتيم، آن‏ها هم از دنيا خبر نداشتند. وقتى كه ايام موسم حج مى‏شد اين‏ها را نمى‏گذاشتند كه بروند مكه فرايض الهى را انجام دهند، از طرف كشور پهناور روسيه حركت مى‏كردند تا به‏طرف ديگر روسيه و سپس بر مى‏گشتند. اين مراسم ايام حج شان بود. آرى!××× )01( همان - ص: 11) *** ­*** .15( همان - ص: 26. ×××

 سند شماره    33    :      «در تمام دنيا پنجاه و چند هزار سلاح‏هاى اتمى وجود داشت، بيست و هفت هزارش از روس‏ها بود.××× )21( طبق مندرجات مجله‏ى «جيمز ديفنز» تعداد كلاهك‏هاى هسته‏اى موجود در جهان (تا اين تاريخ) 23 هزار است كه از آن جمله نزديك به‏سه هزار كلاهك آماده‏ى پرتاب است . ×××»

 سند شماره    34    :      «از پنجاه هزار اسلحه‏ى اتمى در جهان بيست و هشت هزار آن مال روس‏ها بود.××× )1( احياى هويت، ص: 2) ***­*** .51( احياى هويت»  صص: 171 - 170. ×××

 ج   -   مسايل ملى و مناسبات اقوام افغانى :

 سند شماره    35    :       «همه‏ى ما تا سال شصت و هفت براى نوع حكومت در افغا�